QIYNDYQTAN “JOL KARTASY” QUTQARDY

Baıanaýyl aýdanyna qarasty Maıqaıyń kentiniń turǵyn­da­ryn ortalyq kóshe boıyndaǵy jylý júıesi men sý qubyr­lary­nyń talaı jyldan beri jóndeý kórmeı kelgeni qınaıtyn. Ábden tozyǵy jetken qubyrlar ildal­dalap áıteýir jamap-jasqaýmen paıdaǵa jarap júrdi. Qalaı jón­dep, iske qosar ekenbiz dep jergilikti ákim-qaralardyń da basy qatty. Jóndeý kórmegen qu­byr­lar qys ortasy qaqaǵan aıazda jarylyp, áýre-sarsańǵa salatyn. О́ndiristi kentte 2200 páterden turatyn 60-qa jýyq kóp qabatty turǵyn úı bar. Ol páterlerge jylý da, sý da aýadaı qajet ekeni belgili. Aryz-shaǵymdardyń deni osy úılerde turatyn, óndiris oryndarynda eńbek etetin jumysshylardan túsetin. Aýdan bıýdjetiniń de eski jylý júıesin qaıta qoparyp jóndep shyǵýǵa uzaq jyldar boıy shamasy jetpedi. Jylýdyń Ekibastuz qalasynan jáne jergilikti ken baıytý kombınatynan jetkiziletinin de aıta ketken jón. Ol jaqtan keletin jeliniń uzyndyǵy 40 shaqyrymdaı, onyń ózine de kúrdeli jóndeý qajet bolǵan edi. “Egemen Qazaqstannyń” Pavlodar oblysyndaǵy tilshisi Farıda Byqaı Maıqaıyń kentiniń ákimi Orda Ermekbaevqa: – Siz buǵan ne deısiz? – Bizdiń Maıqaıyń kentin talaı jylǵy mundaı qıyndyq­tan Elbasy bastamasymen jú­ze­ge asqan “Jol kartasy” mem­le­kettik baǵdarlamasy alyp shyq­ty. Kenttegi jylý júıesiniń apatty jaǵdaıy sonaý 90-jyl­dardan beri aıtylyp keldi. Jylda qıyn jaǵdaıǵa tap bolý­shy edik. Búginde turǵyndar úshin qýanyshty kún de kelip jetti. Oblys ortalyǵyndaǵy Beıbit Ramazanov basqaratyn “Stroı-PV” jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi 67 mıllıon teńgege eski qubyrlardyń úsh shaqyrymyn aýystyryp berdi. Jalpy, osy baǵdarlama aıasynda atqarylǵan jumystarǵa kent boıynsha 114 mıllıon teń­ge bólindi. Soǵan sáıkes mektep, emhana jáne turǵyn úılerdiń jylý júıelerin, sý qubyrlaryn jóndep aldyq. Úı jylyndy. Sý kelip tur. Kózimiz ashyldy. Kent tur­ǵyndary, mektep, emhana ujym­dary burynǵydaı endi qys kózi qyraýdan qoryqpaıtyn bol­dy. Sý da, jylý da bar. Jer­gilik­ti jumyssyz turǵyn­dar da ju­myspen qamtamasyz eti­lip, aıyna 40-50 myń teń­geden aqsha tapty. Ýchaskelik emhana ǵımaraty da oblystyq densaýlyq saqtaý bas­qarmasynan 13 mıllıon teńge bólinip, kúrdeli jóndeý­den ótti. Máselen, kent shetin­degi Gagarın, Kenjebaev, Gogol atyndaǵy shetkeri kóshelerge bıyl alǵash ret qubyr arqyly úıdi-úıge sý jetkizildi. Endi kent ishine túgeldeı sý qubyr­lary tartyla­dy. Úıge kelip úlgergen aýyz sý­dyń baǵasy qym­bat emes – tekshe metrine 50 teńge. “Jol kartasy” baǵ­darlamasy arqyly endigi jyldary kent ishindegi barlyq joldar da jóndeletin bolady. Pavlodar oblysy. “ÁP-ÁDEMI ÁN EDI...” Bıyldan bastap elimizdegi densaý­lyq saqtaý júıesin zaman talabyna saı úılestirý maqsatynda “Biryńǵaı ulttyq densaýlyq saqtaý júıesi” engizilip otyr. Bul Sın­gapýr mem­leketiniń is-tájirıbesi negizinde jasalǵan jumys kórinedi. Basty maqsat – dárigerlerdiń arasyn­daǵy jemqorlyqty boldyr­maý, salaǵa bólingen mıllıardtaǵan qarjyny tıimdi qadaǵalaý, emdeý mekemeleri men dárigerler arasyndaǵy báseke­lestikti damytý, qyzmet kórsetý sapasyn arttyrý, taǵy basqa tıimdi­likterge qol jetkizý. Buryn kvota alý máselesi biraz qıyndyqtar týǵy­zyp kelse, endigi jerde bul óz oraıy­men sheshilip otyrady. Bir sózben aıtqan­da, qarapaıym adam medısınalyq qyzmetti tıimdi paıda­lanýǵa qol jet­kizbek. Tek qana mem­lekettik meke­meler emes, jeke sektorlar da bul iske tikeleı qatysa alady. Shuǵyl jaǵdaılarda shaqy­ryl­ǵan jedel jár­dem naýqastardy kezekshi klını­kalarǵa jetkizedi. Al olarǵa ketetin shyǵyndy mınıstrlik tóleıdi. Osyǵan qaraǵanda, munyń bári adam densaýlyǵyna ketken naqty shyǵynǵa tólenetin aqyny anyqtaý bolyp otyrǵany belgili. Al qandaı emhanaǵa baryp emdelý máselesin turǵyndar ózderi sheshedi. Azamattyǵyń bolsa, tirkelgen jeriń talap etilmeıdi. Bul kóship júrgen jurt úshin óte tıimdi. Júıeniń talaby boıynsha, ótken aıdyń ishinde árkim ózi tańdaǵan emhanasyna tirkelýi tıis edi. Biraq osy erkindiktiń oryndalýy qazir ár alýan pikirge arqaý bolyp otyr. Sonyń eń bastysy, turǵyndar jaqsy degen úlken klınıkalyq emhanalarǵa umtylýy der edik. Degenmen, sol emhana úmitkerlerdiń bárine birdeı qyzmet kórsete ala ma? Qural-jabdyqtar, mamandar jetkilik­ti me? Buǵan qosa, jaqsy dep alys­taǵy emhanalarǵa tirkelgen azamattar bólimshe dárigerlerin úıine shaqyrǵan kezde der kezinde qalanyń o sheti men bu shetine jaıaý-jalpy júrse, der kezinde jete ala ma? Qazir osyndaı máseleler medısına qyzmetkerlerin de, halyqty da qatty tolǵandyrý ústinde. Jáne bir aıtarymyz, elimiz­diń barlyq aımaqtaryndaǵy jurt Almaty men Astanadaǵy irgeli orta­lyqtarda em qabyldaýǵa umtylary anyq. Biraq olardyń baryp-kelýi qalaı uıymdastyrylady? Eger júıe jelisinde jurttyń ári-beri saby­lýyna jol bermeıtin aımaqtyq em­hanalar uıymdastyrý jaǵy qaras­tyrylsa, jón bolar edi. Taǵy bir aı­tarymyz, bul júıe qııandaǵy aýyl­dar­da qalaı iske asyp jatyr? Shyny kerek, álemdik deńgeıdegi ozyq tájirıbege júginý aldyndaǵy daıyndyq barlyq óńirde júrmegeni qazir kórine bastady. Jurtshylyqtyń kóbi kúni búginge deıin júıe týraly habarsyz ekenderin, tirkelý-tirkelmeý máselesin áli anyqtamaǵanyn ańǵar­typ otyr. Al tirkelý bıylǵy aqpan­nyń 1-ine deıin ǵana dedik. Al odan arǵy jaǵdaı qalaı óristeıdi? Der kezinde tizimge kirmegen azamattar taǵy da áýre-sarsańǵa túsip júrmeı me? Qalaı desek te halyqtyń densaýlyǵyn jaqsartý jónindegi ádemi ıdeıa kúni erteń atam qazaqtan qalǵan ataly sóz “Áp-ádemi án edi, pushyq shirkin qor qyldynyń” kebin kıip júrmeı me? Bulaı deýimizge sebep, osy ýaqytqa deıin qansha reforma júrgizildi. Sonyń nátıjesi ne berdi, ol eskertildi me? Erteń reforma úshin bolyp qalmaı ma? Sondyqtan da bul júıeniń aıasyn tek qana qalalarda ǵana áńgime arqaýyna aınaldyra bermeı, búkil el kóleminde qalaı atqaryp jatyr, ásirese aýyl tys qalyp qoıǵan joq pa degenge mán bersek, jaqsy bastama ómirsheń bolmaq. Iá, báseke halyqtyń ár iske kózi jetip, túgel qatysqanda oryn­dalatynyn esten shyǵarmasaq eken.