– Qasym-Jomart Kemeluly, toqtaýsyz ýaqyt tolqynymen bıylǵy jyldy qorytyndylap, aldaǵy jyldy josparlaıtyn kezeńge de kelip jettik. Sizdiń oıyńyzsha, ústimizdegi jyldyń este qalar ereksheligi nede?
– Uly Abaı «Saǵattyń ózi ury shyqyldaǵan, ómirdi bildirmegen, kúnde urlaǵan», degen ǵoı, synaptaı syrǵyp bilinbeı óte shyǵatyn ýaqyt týraly. Sol toqtaýsyz ýaqyttyń taǵy bir jylyn artqa tastadyq. Bir qaraǵanda, qas qaǵymda óte shyqqandaı kóringenimen, aýqymdy jańǵyrý jolyna túsken Qazaqstan úshin de, kóz ilespes jyldamdyqpen damyp, kúnine qyryq qubylyp jatqan jahan úshin de bul jyl úlken ózgeristerge toly boldy. Jyl basynda Elbasy halyqqa Joldaýynda ınstıtýttyq reformalardy betke alǵan Qazaqstannyń qaryshtap damýyna qarqyn beretin jańa strategııalyq baǵyttardy belgilep berdi. Elimizdiń úshinshi jańǵyrýynyń bastalǵanyn jarııa etti. Bul – teńdessiz tarıhı qujat. Onyń ózeginde saıası reforma, ekonomıkalyq jáne qoǵamdyq sanany jahandyq damýǵa laıyq jańǵyrtý jatyr. El ekonomıkasynyń qurylymdyq jańǵyrýyna baǵyttalǵan strategııalyq qujat el ishinde talqylanyp, ǵylymı turǵyda dáıektelip, kópshilikten qoldaý tapty. Bul – jyldyń basty ereksheligi.
Jyldyń ekinshi ereksheligi, Elbasynyń rýhanı jańǵyrýdyń bastalǵanyn jarııa etken maqalasy. Maqala ult rýhyn kóterdi. Namysyn janydy. Ulttyq sanany jańa sapaǵa kóterýdiń jalpy baǵytyn belgilep berdi. Elbasynyń bul maqalasynda bizdiń qoǵamnyń ıdeologııalyq jańǵyrý baǵyty anyqtaldy. Onda aıtylǵan usynystarda, shyn máninde Qazaqstannyń órkenıettik tańdaýy aıqyndaldy. «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyn birtindep júzege asyra otyryp, halqymyz bolashaqta tarıhyn maqtan tutatyn jáne zamanaýı damýdyń aldyńǵy sapynda júretin ozyq ulttyń úlgisin álemge kórsetýi qajet.
Jyldyń úshinshi ereksheligi, Prezıdenttiń birqatar ókilettikteriniń Parlament pen Úkimetke berilýi. Osyǵan oraı, Parlament Konstıtýsııaǵa túzetýler qabyldady. Qyzmet atqaryp júrgen memleket basshysy quzyretin bıliktiń tarmaqtaryna óz erkimen berýi, dúnıejúzindegi saıası ómirde óte sırek kezdesetin qubylys.
Jyldyń tórtinshi ereksheligi, Qazaqstannyń BUU Qaýipsizdik Keńesine múshe bolýy. Bul – otandyq dıplomatııany kúrdeli jahandyq máselelerge tikeleı qatysa alatyn jańa deńgeıge kóterdi. Sondaı-aq BUU Qaýipsizdik Keńesi Prezıdent N.Nazarbaevtyń «Álem. XXI ǵasyr» manıfesinde kóterilgen ıadrolyq qarýdy taratpaý, terrorızmmen jáne ekstremızmmen kúresý týraly halyqaralyq bastamasyn júrgizýde bedeldi alań bolyp tabylady.
Jyldyń besinshi ereksheligi, EKSPO-2017 kórmesiniń Astanada ótýi. Halyqaralyq sharanyń bıik deńgeıde uıymdastyrylýy elimizdiń halyqaralyq qoǵamdastyq aldyndaǵy abyroıyn asqaqtatty. Astanada ótken EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi energetıkalyq jáne ekologııalyq máselelerdi sheshýge arnalǵan ıntellektýaldyq tehnologııalar salasyndaǵy aldyńǵy qatarly tájirıbelermen almasýǵa mol múmkindik berdi. Kórmeniń uıymdastyrýshysy retinde Qazaqstan qazirgi jáne bolashaq urpaq úshin tabıǵı resýrstardy únemdeý maqsatynda jahandyq kúsh-jigerdi biriktirýdiń barlyq múmkindikterin paıdalandy.
Kórme ulttyń ıntellektýaldyq ósýine serpin berdi, elimizdiń beıbitsúıgish saıasaty men tól mádenıetin álemge tanytýǵa jol ashty. Ekonomıkanyń jedeldetilgen tehnologııalyq jańǵyrtylýyna tyń múmkindik beretin tıimdi kelisimder jasaldy.
– Elbasy Parlament sessııasynyń ashylýy barysynda qos Palatanyń aldyna naqty mindetter qoıyp, elimizdegi reformalardy zańnamalyq turǵydan qamtamasyz etý jónindegi jumystardy jalǵastyrýdyń mańyzdylyǵyn atap ótken edi. Parlament Elbasy alǵa qoıǵan mindetterdi tolyq oryndaı aldy ma?
– Parlamenttiń 2017 jylǵy qyzmeti negizinen «Úshinshi jańǵyrý» Joldaýyn zańnamalyq turǵyda qoldaýǵa baǵyttaldy: jańa Salyq jáne Keden kodeksteri qabyldandy, ákimshilik jáne qylmystyq zańnamany izgilendirý boıynsha jumystar júrgizildi, úsh jyldyq bıýdjet týraly, basqa da el ómirine asa qajetti, mańyzdy zańdar qabyldandy. Máselen, jaqynda ǵana Parlament qabyldaǵan aqparat jáne kommýnıkasııaǵa qatysty zań Elbasy alǵa qoıǵan «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa qajetti zańnamalyq negiz bolary anyq. Al bul baǵdarlamanyń tabysty júzege asýy ekonomıkanyń jedeldetilgen tehnologııalyq jańǵyrtylýy týraly mindetterdiń oryndalýyna jol ashady. Sondaı-aq Ult josparynyń, Joldaýdyń jáne qoldanystaǵy baǵdarlamalardyń oryndalý barysyn talqylaýǵa arnalǵan parlamenttik tyńdaýlar, dóńgelek ústelder men kezdesýler uıymdastyrylyp, qoǵamda zor yqylas týǵyzdy. Parlament Memleket basshysy sessııa ashylýynda alǵa qoıǵan mindetterdi tolyǵymen oryndady.
– Jyl sońynda ótkendi qorytyndylap, bolashaqqa jospar qurý qalypty úrdis. Parlamenttiń kelesi jylǵy qyzmeti, uıymdastyrylatyn sharalar josparlanyp qoıǵan bolar?
– «Búgingi ýaqytpen ómir súr, erteńgi kúnge úmitpen qara» deıtin qanatty sóz bar. Parlament halyqtyń búgingi ómirin retteıtin zańnamalar qabyldap, zaman aǵymynan ozyq qyzmet etse ǵana elimizdiń erteńge degen úmiti jarqyn bolmaq. Sondyqtan da Elbasy bıyl óz ókilettiginiń úlken bóligin Parlamentke berdi. О́kilettiginiń ulǵaıýymen qatar qos Palatanyń kemel keleshekti jaqyndatý jolynda atqaratyn jumysy da, jaýapkershiligi de eselene túskeni anyq. Palatanyń 2018 jylǵa arnalǵan Negizgi sharalar jospary bekitildi. Depýtattar aldaǵy jyly Prezıdent N.Á.Nazarbaevtyń jyl saıynǵy Qazaqstan halqyna Joldaýyn iske asyrýdy zańnamalyq turǵydan qamtamasyz etý jumystaryn jalǵastyratyn bolady. Senatta halyq densaýlyǵy kodeksiniń júzege asýy, bank sektorynyń róli, «Sıfrly Qazaqstannyń» oryndalýy, sondaı-aq quqyq qorǵaý qyzmetiniń máseleleri, taǵy da basqa halyqty tolǵandyratyn taqyryptarda parlamenttik tyńdaýlar uıymdastyrý josparlanǵan. Sondaı-aq bıyl Senatta ótken orta bilim berý júıesiniń problemalaryna arnalǵan parlamenttik tyńdaýlar usynymdarynyń oryndalý barysy pysyqtalyp, elimizdiń «Jasyl ekonomıkaǵa» kóshý tujyrymdamasynyń júzege asýy týraly úkimettik saǵat ótkiziletin bolady. Odan basqa, zańnamany jetildirý, memlekettik jáne jekelegen salalardy damytý baǵdarlamalaryn iske asyrý máseleleri boıynsha depýtattardyń memlekettik organdar men basqa da uıymdardyń basshylarymen ondaǵan kezdesýler men dóńgelek ústelder ótkizý de josparlandy.
Senat qyzmetiniń mańyzdy baǵytynyń biri – halyqaralyq jáne parlamentaralyq yntymaqtastyqty nyǵaıtý jumysy da josparly túrde júzege asyrylady. Senatorlar parlamentaralyq yntymaqtastyqtyń kóptarapty qurylymdarynyń otyrystary men forýmdaryna qatysady jáne shet memleketterdiń zań shyǵarý organdarymen ózara is-qımyl jónindegi jumys toptaryndaǵy jumystardy jalǵastyratyn bolady.
Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń VI Sezi kelesi jyldaǵy erekshe sharalardyń biri. Prezıdent N.Nazarbaevtyń bastamashyldyǵymen dúnıege kelgen Sezd – Qazaqstannyń halyqaralyq arenadaǵy saıası salmaǵyn odan ári asqaqtata túsken mańyzdy is-shara bolyp tabylady. Elbasy Sezderde kópultty jáne kópkonfessııaly qoǵamda dinaralyq kelisimdi saqtaýdyń qazaqstandyq úlgisi men tájirıbesin álemge pash etip keledi. Kelesi jylǵy kezekti forýmda da álem aldynda turǵan jalpy adamzatqa ortaq ózekti máseleler kóteriledi. Dinı kózqarastarǵa qatysty daýlardyń sebepteri men saldary, dinaralyq tózimdilik pen yntymaq, ár ulttyń salt-dástúrlerine qurmetpen qaraý, álemdegi halyqaralyq shıelenisterdi sheshýge qatysty usynystar berý, jahandyq qaýip-qaterlerge qarsy birlese úndeý qabyldaý sııaqty máseleler talqylanady.
Jyl aıaqtaldy. Qazaqstandy álemde damyǵan elder qatarynan oryn alýǵa umtylǵan ambısııasymen, toleranttylyǵymen jáne beıbitshil, bitimger el retinde tanytqan Táýelsizdiktiń 26-shy jyly Uly tarıh qoınaýyna engeli tur. Elbasynyń «Uly tarıh kemel keleshekke jeteleıdi» dep aıtqanyndaı, kemel keleshekke qajetti zańnamalardy qabyldaý qyzmetin Parlament jańa jylda tyń kúsh-jigermen jalǵastyratyn bolady.
Áńgimelesken
Ádilbek QABA
