Bizdi bul kúnge jetkizgen umytylmas oqıǵalar – el qorǵaý soǵystary, ult-azattyq kóterilisteri, halqymyzdyń qandaı aýyrtpalyqty da kótere bilgen, jasymaıtyn asqaq rýhy, qaıtpaıtyn tabandylyǵy óshpes ónege, ólmes mura retinde jadymyzda saqtalýǵa tıis. Bul erkindik súıgish, patrıottyq dástúrdi, ótken dáýirdegi qaharmandyq oqıǵalardy Elbasymyz kezinde: «Uly Dalada birinen soń biri tolas tappaı júrip jatqan 200-ge tarta kóterilister estafetasy, bizdiń búgingi táýelsizdigimizdiń bastaý kózderi», dep baǵalaǵan bolatyn. Eldiń birtutastyǵy men tynyshtyǵyn saqtaýǵa bar ómirin sarp etken han-sultandary men batyrlaryn qazaq halqy tarıhqa ólsheýsiz úles qosqan iri tulǵalar retinde ardaqtap, olardyń ólmes rýhyn ult maqtanyshy retinde kúni búginge deıin jetkizdi. Bul qasıetti shejire – búgingi býyn arqyly keler urpaqtyń boıyna jastaıynan sińiriletin baǵa jetpes ıgilik. Osy ónegeni, eljandylyq, otansúıgishtik dástúrdi jastardyń boıyna darytý, patrıottyq rýhta tárbıeleý – búgingi tańda árbir qazaqstandyqtyń qasıetti boryshy bolyp tabylady.
26 jyldyq tarıhymyzdaǵy eń basty tabysymyz – biz álem kartasynda bolmaǵan memleket – Táýelsiz Qazaqstan memleketin qurdyq. Memlekettik shekaramyz halyqaralyq deńgeıde bekitildi. Memlekettik basqarýdyń Konstıtýsııa negizinde jumys istep turǵan tıimdi júıesi quryldy. Búginde biz zamanaýı Qarýly Kúshter men quqyq qorǵaý júıesin ıelenip otyrmyz. Jetekshi halyqaralyq sarapshylardyń pikiri boıynsha, elimiz álemge Qazaqstannyń «ekonomıkalyq ǵajaıyp» úlgisin kórsetti. 2012 jyly biz álemniń básekege qabiletti eń joǵary damyǵan 50 eliniń qataryna kirdik. Táýelsizdik jyldarynda ekonomıkamyz 20 esege ósti. Kásipkerlik jyl saıyn damyp keledi. Qazir elimizde 1 mln 241 myń kásipkerlik qurylym bar. Olar ulttyq baılyqtyń 4,1-in óndiredi. Bizde kommýnıkasııanyń, óndiristiń biryńǵaı júıesi qalyptasty. Búginde «Nurly jol» baǵdarlamasyn júzege asyrý arqyly biz biryńǵaı kólik júıesin qurýdy aıaqtap kelemiz. Búginde 2500-den astam ónim túri 119 elge eksporttalady. Táýelsizdik jyldary ındýstrııalyq-ınnovasııalyq joba boıynsha myńnan asa jańa óndiris oryndary ashyldy. Buryn eshqashan bizdiń jerimizde avtomobıl, lokomotıv, vagon, tikushaq óndirisi jáne basqa da kóptegen óndiris bolǵan emes. Búginde elimizde buryn shyǵarylmaǵan 500 jańa ónim túri óndirilýde.
Táýelsizdik jyldarynyń eń basty tabysy jańa elordamyz – Astanany salýymyz boldy. Ekonomıkalyq ǵajaıyptardyń arqasynda halqymyzdyń ál-aýqaty artyp keledi. Jumyssyzdyq 2,6 esege qysqardy. Sońǵy 5-6 jyl kóleminde ǵana 270 myń jańa jumys orny ashyldy. Keıingi onshaqty jylda adamdarymyzdyń eńbekaqysy men zeınetaqysy on eseden astam ulǵaıdy. Osy jyldarda halyqty turǵyn úımen qamtamasyz etý jónindegi Elbasynyń sarabdal saıasatynyń arqasynda 1 mln-nan astam otbasynyń baspanalyq jaǵdaıy jaqsartyldy. Elimiz boıynsha 2700-den astam balabaqsha jáne jekemenshik shaǵyn balalar ortalyqtary ashyldy. Elimizdiń túkpir-túkpirinde 1400-ge jýyq jańa mektep salyndy. Álemdik deńgeıdegi Nazarbaev Ýnıversıteti ómirge keldi. Barlyq óńirlerde 20 zııatkerlik mektep ashyldy. Sondaı-aq osy ýaqytta 1300-den astam densaýlyq saqtaý nysany salynyp, olar eń zamanaýı quraldarmen jabdyqtaldy. Bilim berý jáne densaýlyq saqtaý salalarynda ondaǵan ınnovasııalyq tabystarǵa qol jetti. Bıyl Astanada EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesiniń ótýi de Qazaqstannyń álemdegi abyroı-bedeliniń arqasy...
Biraq munyń bári jalpylama sholý, el biletin derekter ǵana. Al táýelsizdigimizdiń shırek ǵasyrlyq dańqty jolynda biz bile bermeıtin qanshama qatpar-qatpar tarıh jatqanyn Memleket basshysy – Tuńǵysh Prezıdentimiz N.Á.Nazarbaevtyń jýyrda ǵana jaryq kórgen «Táýelsizdik dáýiri» kitabyn oqyǵanda anyq baıqadyq. «Memleketimizdiń dúnıege kelýi. Qazaqstannyń birinshi jańǵyrýy», «Uly betburys. Qazaqstannyń ekinshi jańǵyrýynyń bastalýy», «Qııaǵa qulash sermeý. Qazaqstannyń ekinshi jańǵyrýy» jáne «Qalyptasqan memleket. Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy» degen taraýlarǵa bólingen bul kitaptyń búkil ıdeıasyn osy taqyryptardan aıqyn ańǵarýǵa bolady. Bul taraýlar Qazaqstan damýynyń naqty kezeńderin qamtı otyryp, táýelsiz elimizdiń basynan ótkergen qadaý-qadaý oqıǵalar men tarıhı derekterdi alǵa tartady. Árıne biz búgingi deńgeıge ońaıshylyqpen jetpegenimiz belgili. Qanshama reformalar, jańǵyrýlar, jańa bastamalar, kóz kórse de kóńil senbeıtin shyrǵalań kezeńder arqyly elimiz búgingi Úshinshi jańǵyrý dáýirine jetkenin Elbasy jazbalary arqyly tereńdep túsine alamyz.
Ýaqyt óter, zaman jańarar. «Elý jylda el jańa, júz jylda qazan» degendeı urpaqtardyń áldeneshe býyny aýysar. Sol kezde olar el táýelsizdiginiń alǵashqy shırek ǵasyry qandaı shyrǵalań joldardan ótkenin osy eńbek arqyly túısiner dep oılaımyn. Bul kitap naǵyz zamana shyndyǵy, tarıhtyń taǵylymdy betteri boldy dep senimmen aıta alamyn.
Takır BALYQBAEV,
Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń
rektory, professor
ALMATY
