Halyqaralyq qarjy naryǵynda qolaıly orta qurýdy kózdegen jobany iske qosý úshin keshendi tásil tańdalǵan. Tól tarıhymyzda tuńǵysh ret óz jumysyn bastap otyrǵan Ortalyqtyń keıbir erekshelikteri jóninde qysqasha toqtalyp ótkendi jón sanadyq. Al «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń baspasóz qyzmeti usynǵan derekterge súıensek, olar mynadaı negizderden quralady.
Eń aldymen, Konstıtýsııalyq zańǵa sáıkes Qarjy ortalyǵynyń búkil aýmaǵynda aǵylshyn quqyǵy qaǵıdattaryna negizdelgen aıryqsha quqyqtyq rejim qoldanylady. Sonymen qatar, munda táýelsiz sot pen Halyqaralyq tórelik ortalyǵy qurylǵan jáne táýelsiz qarjy retteýshisi men tirkeýshisi – Ortalyqtyń Qarjylyq qyzmetter kórsetýdi retteý jónindegi komıteti (AFSA) jumys isteıdi. Qazirgi tańda Ortalyqtyń qarjylyq zańnamasynyń negizgi erejeleri ázirlendi, endi jerde AFSA Ortalyqtyń qatysýshylaryn tirkeý men lısenzııalaýǵa daıyn.
Taǵy bir erekshe atap óterlik jaıt, álemniń eń iri bırjalarynyń tórttigine kiretin Nasdaq amerıkandyq kompanııalar toby men Shanhaı qor bırjasy Qarjy ortalyǵy Bırjasynyń strategııalyq seriktesteri atanǵan. Onyń biregeıligi sol, olar eń aldymen – tehnologııalyq bırja, ıaǵnı álemde eń jıi qoldanylatyn saýda alańy Nasdak (50-den astam eldiń 90 bırjasynda qoldanylady) engizilgen. Ekinshiden, joǵary ótimdilik, ıaǵnı Ortalyqtyń emıtentteri úshin Qytaıdyń ınvestısııalyq ótimdiligine jol ashylady. Qazirgi ýaqytta memlekettik ıslamdyq baǵaly qaǵazdardy (sýkýk) jáne jaýapty qarjylandyrý men Jibek jolynyń ekonomıkalyq beldeýi atty Qytaı bastamasynyń aıasyndaǵy ınfraqurylymdyq oblıgasııalar quraldary dep atalatyn «jasyl» oblıgasııalardy shyǵarý boıynsha daıyndyq jumystary júrgizilýde. Sondaı-aq «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory» aksıonerlik qoǵamymen osy Qordyń iri kompanııalaryn Astana qarjy ortalyǵynyń alańynda jekeshelendirý ótkizý boıynsha «Samuryq-Qazynamen» birlesip josparlardy júzege asyrýda.
Qalaı desek te, Qarjy ortalyǵy bilikti mamandarsyz jumys isteı almaıtyny belgili. Desek te, Ortalyqta jumys isteıtin otandyq kadrlardy daıarlaý jáne adamı kapıtaldy ulǵaıtý maqsatynda Qazaqstanda bir jyl boıy qarjy sektorynyń kásibı mamandaryn daıarlaý boıynsha jumystar júrgizildi. Osy maqsatta sertıfıkattyq emtıhandardy tapsyrýǵa daıyndaıtyn birneshe baǵdarlama iske qosylyp, bilim berý semınarlary uıymdastyryldy. Nátıjesinde, 250-den astam kásibı maman daıarlyqtan ótip, 2600-den astam qyzmetker semınarlarǵa qatysty.
Sonymen qatar, halyqaralyq sarapshylardy Astanaǵa tartýdy jeńildetý maqsatynda Ekspat-ortalyǵy da óz jumysyn bastady. Bul ortalyq shetel jumyskerleri úshin vıza berýdiń, jumys isteýge ruqsat alý men Ortalyqtaǵy basqa da rásimderden ótýdiń ońaılatylǵan rejimin úılestiredi. Sol sııaqty, Eýropa Qaıta qurý jáne Damý bankimen «jasyl» qarjyny damytý baǵytynda, Azııa Damý banki jáne Islam Damý bankimen ıslamdyq qarjylandyrýdy ilgeriletý boıynsha, Mastercard, Visa, Microsoft-pen tartymdy fınteh ındýstrııany qurý boıynsha, sondaı-aq Goldman Sachs, UBS, Credit Suisse, Julius Bär, Deutsche Bank jáne basqalar sııaqty ınvestısııalyq bankıngtiń kóshbasshylarymen Ortalyqty damytýdyń basym baǵyttary kózdelgen yntymaqtastyqqa negizdelgen seriktestik baılanystary ornatyldy.
Qarjy ortalyǵyndaǵy basty maqsat otandyq jáne sheteldik bıznes paıdalana alatyn birqatar jańa qarjy quraldaryn qurý bolyp tabylady. Sonymen qatar, el ekonomkasyna ınvestısııalar tartýdy jeńildetetin qor naryǵynyń quraldary arqyly, ótimdi naryqty qurý. Bul Astanaǵa óńirlik ortalyqqa aınalýǵa múmkindik beredi – Astana bırjasy Reseıdiń shyǵys bóliginiń, Orta Azııanyń jáne Kavkazdyń kompanııalaryna qyzmet kórsete alady.
Sodan keıingi taǵy bir basymdyq Jańa Jibek jolynyń ekonomıkalyq beldeýin qurý jónindegi Qytaı úkimetiniń bastamasy – «Bir beldeý, bir jol» baǵdarlamasyna qatysý bolyp sanalady. Astana atalǵan baǵdarlamanyń jobalaryna ınfraqurylymdyq ınvestısııalardy tartatyn óńirlik keńsege aınala alady. Aktıvterdi jáne jeke tulǵalardyń dáýletin basqarý naryǵyn qurý qazaqstandyq qarajatty ózge naryqtarǵa arzan ári sapaly ınvestısııalaýǵa múmkindik beredi, bul eldiń uzaqmerzimdi kapıtalyn ulǵaıtady.
Nurlybek DOSYBAI,
«Egemen Qazaqstan»
