Aqıyq aqyn, jazýshy qazaq ádebıetiniń qalyptasýy men damýyna súbeli úles qosty. Ol óziniń daryny men ónerin halyq múddesine, týǵan eliniń jarqyn bolashaǵyna arnady, jańa zamannyń daýylpaz saıypqyran aqyny atandy. Átteń «kinásiz kináli» bolyp, 1938 jyly atylyp ketti. Qazaq eliniń tarıhynda eleýli orny bar Sákenniń esimin halqy qasterlep, árkez qurmet tutady. Respýblıkamyzda kósheler, mektepter, teatr men joǵary oqý orny Sáken Seıfýllın esimimen atalady. Astana qalasynda S.Seıfýllın murajaıy jumys isteıdi.
Deı turǵanmen, osyndaı tarıhı tulǵa, abzal azamatqa Qostanaı óńirinde laıyqty qurmet kórsetilmeı otyrǵany ókinishti-aq. Ras, qostanaılyqtar da ony umytqan joq. Qalada S.Seıfýllın atynda kóshe bar. Kóshe ataýy bir «l» árpimen «Seıfýlın» dep qate jazylǵan. Áńgime osy kósheniń atynda emes, zatynda bolyp tur. Ony kóshe dep ataýǵa aýyz barmaıdy. Kezinde dúrildegen maýyty-shuǵa kombınaty ornalasqan shaǵyn aýdanǵa kire bergende oń jaq qaptalda qalatyn, qaltarysta turǵan birneshe úıdi Seıfýllın kóshesi dep ataı salǵan dep estigenbiz. Budan Qostanaı qalalyq keńesi basshylarynyń iske nemquraıly qaraǵany baıqalady.
Biz sol kósheni izdeýge shyqtyq. Qasymda qart pedagog, halyq aǵartý isiniń úzdigi Eltaı Shojanov joldasym bar. Qaltarystaý ornalasqansyn ba, álde kún sýyq bolǵandyqtan ba júrginshiler sırek. Aldymyzdan 70-ten asqan áıel kezekti. О́zin Raısa Ivanovna dep tanystyrǵan oǵan sharýamyzdy aıtyp, Seıfýllın kóshesin suradyq. Sózge beıil kisi eken, óziniń Spandııar Kóbeev kóshisinde turatynyn aıtty.
– Búginde kóshelerdiń aty jıi ózgerip jatyr ǵoı. Seıfýllın kóshesi degendi sizderden birinshi ret estip turmyn, dedi.
Ári qaraı kettik. Bir boıjetkendi keziktirdik, shamasy stýdent bolsa kerek. Ol da ondaı kósheden beıhabar. Sóz arasynda «Sáken Seıfýllınniń kim ekenin bilesiń be?» dep suraǵanbyz. «Joq, bilmeımin» dep kesip aıtty álgi qyz.
Endi ne isteımiz dep ańtarylyp turǵanymyzda, bala jetektegen, jasy 60-ty alqymdaǵan áıel kezikti. Oǵan da sharýamyzdy aıtyp, jón suradyq.
– Anaý bir úıde saqqulaq, kóp nárseden habary bar kisi turady. Bir bilse sol kisi biledi, soǵan barǵandaryńyz jón bolar,– dep keńes berdi.
Erinbeı ol úıge de bardyq. Esik aldynda kezikken qart ózin Anatolıı Stepanovıch dep tanystyrdy. Jónimizdi bilgen soń qarııa:
– Týra kelipsizder, bizdiń úı Sáken Seıfýllın kóshesiniń boıynda ornalasqan. Al aǵymnan jarylyp aıtar bolsam, bul kósheniń basy qaıda, aıaǵy qaıda ekeninen ózim de beıhabarmyn. Kórip tursyńdar ǵoı, sonaý turǵan eskileý eki úı, ana tusta bir úı, myna alty qabatty úı Seıfýllın kóshesi sanalady. Umytpasam, Seıfýllın kóshesi atalǵanyna qyryq jyldaı bolyp qaldy-aý,– dep áńgimesin aıaqtady.
Taǵy da olaı-bulaı júrip, bir búıirde turǵan úsh páterli úıge buryldyq. Jataǵandaý kelgen baspananyń kúnshyǵys jaǵyndaǵy esiginen ishke endik. Úı ıesi alpystan asqan kisi eken, oǵan da kelgendegi sharýamyzdy aıttyq.
– Iá, sizder izdegen kósheniń turǵynymyn. О́kinishke qaraı, Seıfýllın atyndaǵy kóshe týraly bálendeı eshteńe aıta almaımyn, ony kóshe deýge de aýyz barmaıdy. Bir belgilisi, ana mańdaǵy alty qabatty turǵyn úı de sol kóshege jatady. Úlkendeý úı, bir qaýym el ǵoı, jaı-japsaryn solar biletin bolar,– dep bizdi shyǵaryp saldy.
Álgi kisiniń silteýimen ıreleńdegen jalǵyz aıaq jolǵa túsip alyp, alty qabatty úıge de at basyn tiredik. Ishke kirip, eki-úsh esikti qaǵyp edik, eshkim jaýap bermedi. Áıteýir, bir esikti úlken kisi ashty.
– Úı tappaı kelmegen shyǵarsyńdar, tórletińder,– dep báıek bolyp jatyr aqsaqal. Tanysyp, jón surasqannan keıin oǵan da sharýamyzdy aıttyq.
– Bizdiń bul úıde turyp jatqanymyzǵa úsh jyldan asyp barady. Men bul tusta kóshe kórip turǵanym joq. Kórshilerimizdiń aıtýynsha, kóshe bar, 20 shaqty úıden turady eken. О́tken ǵasyrdyń 50-jyldary olardyń basyn biriktirip, Gersen kóshesiniń 1-shi ótpesi dep atapty. Al biz turyp jatqan úı keıinirek eskirgen soń, 80-jyldary kúrelip tastalyp, solardyń ornyna turǵyzylypty. Osy shaǵyn aýdandaǵy 6 qabatty jalǵyz úı osy ǵana. Sáken Seıfýllın sııaqty birtýar asyl azamatymyzǵa osyndaı kósheni bergen sol kezdegi qala basshylyǵy, qalalyq keńestiń depýtattary ne oılady eken?! Bul Sákenniń árýaǵyn qorlaý ǵoı, – dep qarııa biraz ókpe-nazyn aqtardy.
Sonymen Sáken Seıfýllınniń atyndaǵy kósheniń oń jaq betinde alty qabatty №2-úı, al sol jaq betinde 3, 5, 7, 13 nómirli úıler ornalasypty. №1, №9-úıler tozyǵy jetken soń kúrelip tastalsa kerek.
Osydan 50 jyl burynǵy myna aqparatqa nazar aýdaraıyq. Oblystyń memlekettik arhıviniń mamany Natalıa Zdoroves Qostanaı qalasynyń «Nasha gazeta» aptalyǵynda «Chto bylo, to bylo» degen aıdarmen apta saıyn shahar ómirinde bolǵan aıtýly oqıǵalar jóninde qysqa aqparattar berip turady. Gazettiń 2009 jylǵy 14 mamyrdaǵy sanynda (№20) bylaı dep jazylǵan: «22 maıa 1968 goda v raıone kombınata hleboprodýktov v Kýstanae pereımenovan 1-ı proezd Gersena v ýlısý Seıfýllına».
Qaıran Sáken! Elim dep eńiregen atpal azamatqa Qostanaıda jóni túzý bir kósheniń buıyrmaǵanyn qaıtersiń.
Qanapııa MYRZAǴOJIN,
Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, Áýlıekól aýdanynyń qurmetti azamaty
