Muny kommersııalyq múdde turǵysynan qaraǵannyń ózinde aqsha úshin emes, ishki túsinistikke qurylǵan entýzıazm birligine aınaldyra alsaq, utarymyz kóp. Kóp aıtylatyn ınnovasııanyń ózin entýzıazm týdyrady. Tórt jyl buryn Astana ekonomıkalyq forýmyna mártebeli meıman bolǵan hımııa salasy boıynsha Nobel syılyǵynyń laýreaty Kýrt Vıýtrıh О́skemenge de kelip, stýdenttermen kezdesken edi. Sol júzdesýde stýdentter ǵalymǵa ınnovasııa jóninde saýal qoıdy. Sál oılanǵan syńaı tanytqan K.Vıýtrıh sonda «Innovasııa degenimiz mynaý» dep qolyndaǵy smartfonyn kórsetken. Rasynda «sıfrly revolıýsııanyń ákesi» atalatyn Stıv Djobs syndy jahandyq saýda jelisin jaýlaǵan kompanııalar men kásiporyndar jetekshileriniń ómirbaıanynan osy ujymdyq entýzıazmdy aıqyn ańdaýǵa bolady.
Asanáli Áshimov óziniń avtorlyq janryna aınaldyrǵan kúndeliginde Kamal Smaıylov týraly qazaq kınosynda odan artyq basshy bolmaǵanyn jazady. Rasynda K.Smaıylov «Qazaqfılmdi» basqarǵan tusta qazaq kınosynyń klassıkasyna aınalǵan altyn qorymyzdaǵy fılmder túsirildi. Kórnekti qaıratker «Qyz Jibek», «Atamannyń aqyry», «Shoq pen sher», «Kókserek», «Transsibir ekspresi», «Taqııaly perishte», «Qarash-qarash oqıǵasy» sııaqty ulttyq kartınalarǵa kil klassıkter ujymyn tarta bildi. Jazýshysy, dramatýrgi, ssenarııshisi, sýretshisi, akteri, kompozıtory – árqaısysy dara tulǵa edi. Ujymdyq rýh ulttyq rýhqa ulasty. Shyǵarmashylyqta mundaı rýhpen ádebıet te jasalady. Máselen, Ilııas Esenberlınniń áıgili «Kóshpendiler» trılogııasyndaǵy tórt ǵasyrdy qamtyǵan epıkalyq qulashqa sol tustaǵy jas qalamgerler Muhtar Maǵaýın, Qadyr Myrzalıev, Qabdesh Jumadilovter derek pen maǵlumat jınaý jaǵynan qol ushyn sozǵandaryn memýarlardan oqydyq. Keıin bul shyǵarmanyń sheńberine syımaǵan tarıhı kezeńder men keıipkerler jazýshylardyń jańa tynysty jeke týyndylaryna ózek boldy. Árıne shyǵarmalardyń dara avtorlyq qýatpen qaǵazǵa túskeni kúmánsiz.
Qazaq «kemedeginiń jany bir» dep qalaı dóp aıtqan! Sapardyń da qıyndyǵy men azaby jeterlik. Qurlyqta, sýda, áýede bolsyn, jolaýshylar da bir ujym. Iаǵnı «jol muraty – jetý» bolsa, dittegen jerge aman-esen jetýge de jumylǵan judyryqtaı ishki syılasym, qoldaý kerek. Bul boıyn bilmekke, kórmekke degen qushtarlyq bılegen jańalyq ashýshy saıahatshylar úshin tipti úlken syn. Aıtalyq, planetanyń jartysyn alyp jatqan Tynyq muhıtynyń qus qanaty shydamas bir buryshyndaǵy shókimdeı ǵana Polınezııa araldarynyń turǵyndary qaıdan, qalaı keldi? Araldaǵy baıyrǵy turǵyn aıtady: jel jáne aǵys. Mine, osy jumbaqty sheshý úshin norvegııalyq áıgili saıahatshy Týr Heıerdal Ońtústik Amerıka jaǵasynan kádýilgi bóreneni býyp jasalǵan sal-qaıyqpen 8 myń shaqyrymdy artqa tastap, ejelgi polınezııalyqtar sekildi uly muhıtty kesip ótedi. Muhıt arǵy jaǵadan bergi jaǵaǵa júzip óte shyǵatyn ózen, tipti kól de, teńiz de emes. Onyń ózine tán tańǵajaıyp álemi bar. Osy adýyndy da úreıli, ásem de áıdik álemmen bar-joǵy bes serigimen 101 kún ishinde bir bólshegi retinde tutasyp ketken Heıerdaldyń sol sapary da adamı uly rýhtyń, ujymdyq qýattyń belgisi ispetti áser qaldyrady.
Jalpy, ujymdyq rýhty árkim árqalaı túsinedi. Biraq bári «Birlik túbi – bereke» nemese «Izdengen jeter muratqa» degen qazaqy arnaǵa saıatyn syqyldy. Ujymdyq rýhty túısiný de osy lekte ekenińizdi kórsetedi. Alaıda adamdarǵa táýeldi bolǵandyqtan ujymdyq maqsat óte kinámshil keledi. Iаǵnı eń aldymen ishki álemińizdiń úni mańyzdy. Osy aǵymǵa ilesýge qajetti qýatty áldekim Deıl Karnegı, Napoleon Hıll, Djozef Merfı sııaqty álemdik bestsellerge aınalǵan shyǵarmalardan izdese, taǵy bir jandar motıvasııalyq semınarlar men dáristerden qalmaýǵa tyrysady. Barlyǵy da quptarlyq. О́ıtkeni bizdi orta ósiredi, tárbıeleıdi, ortaq maqsatqa jumyldyrady. Bul rette bir-birimizdiń jaqsylyǵymyzdy, artyqshylyǵymyzdy, biliktiligimizdi baǵalaı bilýge mashyqtanǵannyń aıyby joq. «Gúl syılaǵan qoldan gúldiń ıisi shyǵyp turady», deıdi qytaı máteli. Qoǵamnyń ózi úlken ujym ispetti. Iаǵnı aldymen adamı kapıtaldy, sol arqyly ujymdyq rýhty damytý ult jáne uly memleket retinde damýdyń alǵysharty bolsa kerek.
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»
