Qunyń qansha, qutydaǵy qulynshaq?

Elimizde bedeýlik kókeı­kesti máselege aınalǵaly qashan. Qa­zaq­standa árbir jetinshi jup bir ińgániń únine zar desek, jyl sa­ıyn 8 myń adam jasandy uryq­tandyrý ádisine júginýge májbúr bolady eken. Árıne bul ádistiń tóńireginde áli de daýly máseleler baryna qaramastan, búginge deıin osy jolmen álemde 6 mıllıonǵa jýyq sábı dúnıe esigin ashyp úlgerdi. Qazaq­standa EKU ádisi en­gizilgen jyldardyń ishinde 14 myń­daı bala ómirge kelgen. Hosh delik. Negizinen ekstrakor­poraldy uryqtandyrý ádi­siniń nátıjeliligi tabıǵı múmkindikten birneshe ese joǵary ekeni dáleldengen.

Mysaly, «Ana men bala» ult­tyq ǵylymı orta­ly­ǵynyń osy ádispen aınaly­satyn bólimshesiniń qyz­metine jú­gingen árbir ekinshi áıel júkti bola alady eken. Bul – óte úlken kórsetkish. 

Biz búginge deıin jasandy uryqtandyrý másele­sine keńi­rek toqtalǵan bola­tyn­byz. Endigi bizdi alań­datatyny – EKU tehno­logııasynyń qara­paıym halyq­tyń qaltasyna tym qym­batqa túsýi. Osy máse­leni sheshýdiń joldaryn izdes­tirý maqsatynda ja­qyn­da Qazaq­stannyń 100-den astam mamany jáne shet memleketterden arnaıy kelgen dáriger-sarap­shy­lar Astanaǵa jınaldy. Reprodýktıvti medısına máselesin jan-jaqty tal­qylaǵan mamandar EKU ádisin arzandatý úshin aldymen pasıentterge beriletin gormondyq dárilerdi azaıtý syzbasyn qurý qajettigin alǵa tartty. 

Belgili ǵalym, repro­dýkto­log-embrıolog Sal­ta­nat Baı­qosh­qarovanyń aı­týynsha, EKU ádisine júgingenderdiń ár­­qaı­sy­­syna memleketten 700 myń teńge bólinedi. Onyń 400-500 myń teńgesi dári­lik preparattarǵa ke­tedi eken. Al jasandy­ uryqtandyrýdyń ózi kúrdeli tehnologııasymen qos­qanda orta eseppen 300-500 myń teńgeni quraıdy. Sonda bul ádiske muqtaj jandardyń qal­tasynda kemi 1 mıllıonǵa jýyq qarjy bolýy kerek. EKU-ny bir jasaǵanda júkti bolý múmkindigi nebári 30-40 paıyz ekenin eskersek, kóp jaǵdaıda erli-zaıyptylarǵa bul ádiske birneshe ret jú­ginýge týra keledi. Soǵan saı qarjy kólemi de ósedi de­gen sóz. 

Jıynǵa Germanııadan ar­naıy kelgen doktor Mar­kýs Nıssh­ke jas áıel­der­ge gormondyq dá­ri­lerdi ne­­ǵur­lym az berý ar­qyly shy­­ǵyndy qysqartýǵa bola­tynyn aıtady. Onyń piki­rinshe, jasy ulǵaıǵan pasıent­terge dárini qan­sha jerden kóp berse de nátıje buryn­ǵy­daı. Son­dyqtan olarǵa da beriletin preparattardyń sanyn tó­men­­detip, sonyń esebinen EKU jasaý tehnologııasyn arzan­datýǵa bolady. Álbette mamandar baǵdar­lamanyń mundaı syzbasyna birtindep kóshýdi josparlap otyr. 

Jalpy, Qazaqstanda mem­­leket qarajaty ese­binen ekstrakorporaldy uryq­­­­tandyrý alǵash ret 2010 jyly qolǵa aly­nyp, bas­­tapqy kezde 100 kvota bólingen. Sodan beri jyl saıyn onyń kólemi ar­­typ ke­le jatyr. Byltyr bıýd­­jetten 900 sıklge (eks­trakorporal­dy uryq­tan­dyrýǵa) qarjy qarastyry­lyp, ol qarjy Astana men Almaty qala­laryna já­ne oblys­tar­ǵa bólingen eken. Biraq maman­dardyń aı­týynsha,­ bul áli de jet­ki­liksiz. Kvotany kútemiz dep erli-zaıyptylardyń jasy da ulǵaıyp ketedi. Sondyqtan máseleni sheshý­diń joldaryn qaras­tyrý kerek. Máselen, Reseıde ekstrakorporaldy uryq­tan­dyrýǵa muqtaj otbasy­lar­ǵa jylyna eki ret memleket ta­ra­pynan tegin kvota alýǵa múm­kindik beriledi eken. Endi osy ádisti elimizde de en­gizgen jón. Ásirese mamandar bul usynys mindetti me­­dısınalyq áleýmettik saq­­tandyrý júıesi engi­zil­gen sátte eskeriledi degen úmitte. 

Qymbat TOQTAMURAT,
«Egemen Qazaqstan»