Bárinde derlik júktiliktiń merziminen buryn úzilýi jáne merziminen buryn úzilý qaýpi degen eki dıagnoz. Bylaısha aıtqanda, balasyn túsirip alyp jatqan kelinshekter kóbisi. Ekinshi aıtylǵan dıagnozben túsken maǵan mundaǵy ahýal óte aıanyshty kórindi. Qursaǵyna bitken nárestesin úlken úmitpen kútip júrgende sol qýanyshynan aıyrylyp qalǵan analardyń jaǵdaıy qaıbir jaqsy bola qoısyn. Bireýiniń balasy alty aı bolǵanda ishegine oralyp ólgen, bireýiniń sýy qurǵap, sharana tunshyǵyp qalǵan. Tán men jannyń azabyn qatar keshken taǵdyrlar... Biraq Qudaı basqa salsa ne shara? Bir kórgenińde jylap-syqtap, oıbaıdy salyp jatqandardyń birer saǵattan soń áńgimege aralasyp, óz bastaryndaǵy jaǵdaıdy táptishtep áńgimelep otyrǵanyn kóresiń.
Palatalasym qansha tuıyq bolǵanymen bas-aıaǵy eki-úsh saǵattyń ishinde onymen qurby bolyp aldym. Ol «Balam ishimde shetinep ketipti, 23-24 apta bolyp edi», dedi. Aıadym. Dárigerler bir kún qaraıdy eken de, erteńine tolǵaqtyń dárisin berip, bosandyryp alatyn kórinedi.
Medısınasy qaryshtap damyp jatqan elimizde júktiligi merziminen buryn toqtaǵan áıelderdi akýsherler bosaný zalyna aparyp bosandyrmaıdy. Ondaı áıelder ózderi bosanady. Gınekologııa bóliminde, kádimgi palatada. Dári arqyly jasandy jolmen kelgen tolǵaq qashan pisip-jetilip, 5-6 aılyq óli bala áıeldiń pampersine ózdiginen kelip túspeıinshe, ony eshbir akýsher qaramaıdy, pampersin sheship te kórmeıdi. Muny men palatalas kelinshektiń tolǵaǵy bastalǵanda óz kózimmen kórdim. Tańǵy jetiden bastap shyrqyraǵan kelinshek tús aýa shydaı almaı talyqsyp bara jatqan soń dárigerlerge barsam, olar: «Balasy tústi me pamperske? Aldymen tússin, sosyn tazalaımyz ǵoı», dedi.
Amal joq, oǵan ózim kómektesýge tyrystym. Bir kezde bala týdy-aý áıteýir. «Tústi-tústi» dep pampersti sheshpekshi bolǵanda qolyn shap berip ustap aldym da, «Kórme! Qarama!» dedim. О́ıtkeni sonyń aldynda ǵana bólimde emdelip jatqan áıelderden bir jas kelinshektiń osylaısha óli balasyn pamperske týyp, onysy akýsherler jetemin degenshe jerge túsip qalyp, óz balasynyń óligin kórgen áıeldiń qatty shoshyp, aýyryp qalǵanyn esitip edim.
Sonymen, 23-24 aptalyq balanyń qandaı bolatynyn anasy da, men de kórmedik. Akýsherler kelinshekti kresloǵa alyp ketti. Uıaly telefony kereýetinde qalǵan eken, bir er adam qaıta-qaıta qońyraý soǵa berdi. Toqtamaı bezildegen soń «Kúıeýi shyǵar, ýaıymdap jatqan bolar» degen oımen telefondy kóterip, «Pálensheni dáriger qarap jatyr, qazir bos emes», dedim. Osy áreketim eki kúnnen beri birtúrli jumbaq bolyp kóringen kórshi kelinshektiń bar qupııasyn ashyp berdi.
– Rınattyń qońyraýyna sen jaýap berdiń be? Ne dediń oǵan? – dep shańq ete qaldy ol.
– Eshteńe. Dárigerler qarap jatyr dedim.
– Dál solaı aıttyń ba? «Bala týyp jatyr» dep aıtyp qoımadyń ba?
Men ne degenimdi sózbe-sóz qaıtaladym. Sodan soń baryp, júregi ornyna túskendeı tereń demaldy. Sóıtip ózi jaıly áńgimeleı bastady.
Iá, onyń kúıeýi de, ata-enesi de joq eken. Baıaǵyda ajyrasyp ketken. Tórkininde áke-sheshesi, aǵa-jeńgelerimen birge turatyn kórinedi. Burynǵy kúıeýinen múgedek qyzy bar. Eń ókinishtisi, «shetinep ketipti» degen 23-24 aptalyq balasy shyndyǵynda shetinemegen, ony ózi, óz qalaýymen, dárigerlerdiń qolymen óltirgen.
– ...Kótergenimdi tórt aı bolǵanda bildim. Júkti ekenimdi bilse jigitim úılenetin shyǵar degen em. Qaıdaǵy? Ekiqabat ekenimdi aıtqan kúnnen keıin ony qaıtyp kórmedim. Sol kezde-aq aldyryp tastaıyn degenmin. Biraq aqsha taba almadym. Sóıtip júrgende bala ósip ketti.
– Endi, alty aı bolǵanda baryp aqsha taptyń ba?
– Iá, qyzymnyń 53 myń teńge járdemaqysyn aldym. Taǵy ápkemnen qaryzǵa aqsha suradym. Bir dárigermen kelistik. Oǵan 20 myń, qazir meni tazalaǵan eki akýsherge 20 myń teńgeden berdik.
– Demek, seniń balań tiri týýy da múmkin edi ǵoı?
– Joǵa, osynda kelgen kúni dárimen óltirdi. Aldymen óltirip, sosyn týǵyzady eken...
Denem túrshigip ketti. Bir-eki kúnnen beri bir dastarqannan tamaq iship, ózim qamqorlyq tanytyp, janym ashyp júrgen jan óz balasyn óltirgen jan bolyp shyqty.
«О́lip-aq qalǵym kelgen, qyzymdy qımadym», dedi bir kezde. Alaıda ol «ólgim kelgen» degenmen, ólgisi kelgen adamnyń túrin men kórmedim. Keshke qaraı kelinshektiń basqa bir jigiti qońyraý soqty. On segiz jasar qyzdaı úlbirep, maıysa til qatyp, jigitimen saǵattap sóılesti. Sóılesip bolǵan soń: «Bul basqa jigit. Munymen sóılesip júrgenime bir jyl boldy. Ishimde bala bar kezde kezdeskende yńǵaısyzdanatynmyn», dep qoıady.
Oǵan myna suraqty ádeıi qoıdym:
– Eger balańdy alty aılyǵynda da aldyryp tastaýǵa aqsha taba almasań qaıter ediń? Týyp bolǵan soń dalaǵa tastap keter me ediń?
– Qoıshy, qutyldyq qoı, áıteýir.
«Baǵar em, tastamas em» degen sózdi aıta almady.
– Dárigerler balany ne istedi? Qoqysqa tastady ma?
– Joq, balanyń denesin úı ishi áketýi kerek eken. Ápkem kelip alyp ketti. Alys bir jaqqa aparyp kómip tastaǵan. Oǵan da qıyn boldy, kúıeýin aldap shyǵyp áreń kómipti, áıteýir.
Bu kelinshekti o basta jaqyn tartýymnyń sebebi, ekeýimizdiń júktilik merzimimiz bir edi. Men júktiliktiń úzilý qaýpimen munda túskenimde Qudaıdan balamnyń amandyǵyn tiledim. 23-24 apta degen úlken merzim. Bul ýaqytta balanyń barlyq múshesi áldeqashan qalyptasyp bolady. Ishte atoı salyp, tepkilep, búlkildep jatady. 20 aptalyǵynda-aq ÝDZ sharananyń ul, ne qyz ekenin, qol-aıaǵynyń, basynyń, barlyq dene músheleriniń ólshemderin anyqtap, sýretin qaǵazǵa shyǵaryp beredi. Al dárigerlerdiń aıtýynsha, bul merzimde balanyń sezý músheleri qarqyndy damıdy: jaryqty kóre alady, anasy jegen taǵamdardyń dámin sezip, aınaladaǵy dybystarǵa, anasynyń kóńil-kúıine qaraı áreket ete bastaıdy. Bir sózben aıtqanda, 23-24 apta bolǵan, salmaǵy jarty kılo shamasyndaǵy tiri jandy jaı ǵana uryq deı almaımyz, «sharana», «náreste» dep adam sanatyna qosamyz.
Qoǵamda mundaı jaǵdaılardy kóptep kezdestirýge bolady. Jazyqsyz sharananyń ómirin qıyp, keshirilmes kúnáǵa batqan jandardy Jaratqan túbinde jazasyz qaldyrmas-aý. Desek te, órkenıetti el retinde mundaı jaýyzdyqqa zań arqyly tosqaýyl qoımaǵanymyz – eldigimizge syn.
Nurbaný KAMAL,
jýrnalıst
