О́zbekstannan qonys aýdarǵan aǵaıyndar osylaı deıdi
Degenmen, ózge elden kelgender úshin jańa qonysqa ornalasyp ketý ońaı bolmady. «Bilmeıtin jerdiń oı-shuqyry kóp» degen emes pe. Alystan kelgen aǵaıyndy antalaǵan problemalyq máseleler búgin de az emes. Ras, oralmandardyń kóshi-qonyn retteıtin 1997 jylǵy 13 jeltoqsanda shyqqan «Kóshi-qon týraly» Zań bar. Tarıhı Otanyna kóship kelgenderge memleket tarapynan bir rettik kómek te beriledi. «Adamdy turmys bıleıdi» degendeı, tirkelý, jumysqa turý, jańa ortaǵa qalyptasyp, úırenisý, beıimdelý sııaqty kóptegen máselelerdiń barlyǵyn jergilikti bılik tolyqtaı qamtı almaıdy. Kóbinde oralmandar qıynshyqtardyń taýqymetimen ózderi ǵana betpe-bet qalady.
Osydan úsh jyl buryn Rýdnyı qalasyndaǵy «Isker áıelder qaýymdastyǵy» qoǵamdyq uıymy oralman aǵaıyndarǵa kómek qolyn sozdy. Qaýymdastyq 2009 jyly «Qosh keldińder, aǵaıyndar!» atty joba jasap, aldymen tarıhı Otanyna qonys aýdarǵandardyń áleýmettik-turmystyq túıindi máselelerin zerttedi. Al ótken jyly «Aq nıet» jobasyn jasap, oralmandardyń áleýmettik-mádenı múmkindikterin ashýǵa jaǵdaı jasady. «Otandastar» atty aımaqtyq festıval ótkizilip, oǵan Fedorov, Taran aýdandary men Qashar kentine, Rýdnyı qalasyna ornalasqan qandastarymyz, olardyń arasyndaǵy ónerpazdar qatysty. Rýdnyı qalalyq tarıhı-ólketaný mýzeıinde halyqtyq shyǵarmashylyq kórmesi uıymdastyryldy. Oǵan oralman aǵaıyndar 110 ulttyq, turmystyq buıymdaryn usyndy. Festıval de, kórme de kelýshilerdiń, kórermenderdiń qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy. Alysta júrse de ulttyq dástúr-saltyn joǵaltpaǵan aǵaıyn usynǵan buıymdardyń ishinde jádigerdeı mýzeıge suranyp turǵan zattar da az bolmady. Eń bastysy – osy ıgi sharalar atajurtqa kelgen aǵaıyndardyń arasynan nebir týma talanttardy, daryndy adamdardy kópshilikke tanytty.
Bıyl rýdnyılyq isker áıelder oralman aǵaıyndar úshin jasaǵan «Taǵdyrymyz birge!» jobasyn Qazaqstan Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna arnady. Joba jetekshisi Rysbıke Súımekova jyl táýliginde atqarylǵan jumystardy qorytyndylap, jurtshylyq aldynda esep berdi. Oǵan oralman aǵaıyndarmen birge osy joba boıynsha birlesip jumys atqarǵan Rýdnyı qalalyq, Qashar kenti ákimshilikterindegi kóshi-qon, áleýmettik baǵdarlamalardy úılestirý, halyqty jumyspen qamtý bólimderinen mamandar qatysty. Jobany júzege asyrýshylar oralmandar tyǵyz ornalasqan eldi mekenderge jyl boıy 14 ret baryp, jergilikti atqarý bıligi ókilderimen oralmandardyń kezdesýlerin, zańger keńesin uıymdastyrdy. Olar tirkelý, azamattyq alý, jumysqa ornalasý máseleleri tóńireginde saýaldaryn qoıdy. Oralmandarǵa qatysty áleýmettik máseleler san alýan. Sonyń ishinde jumyssyzdyq pen baspana alý máselesi ótkir tur. Jumysqa jaramdy aǵaıyndardyń 70 paıyzy orta bilimmen shektelgen. Sondyqtan olardy mamandyqtarǵa qaıta oqytý jumystary da júrgizildi.
Úkimettik emes uıym jobasynyń esebinde taǵy bir ózekti másele sóz boldy. Rýdnyı qalasynda birneshe jyldan beri oralmandar arasynda páter alaıaqtyǵy oryn alyp keledi. Búginge deıin Isker áıelder qaýymdastyǵyna on adam aryz-shaǵym aıtyp kelgen. Olardyń aryzdarynyń barlyǵy tergeý organdarynda, sotta jatyr. Biraq nátıje az. Jergilikti jerdi durys bilmeıtin aǵaıyndar bir rettik memleket kómegin alǵannan keıin qaladan arzan baspana izdeıdi. Osyny bilip alǵan alaıaqtar olardy aldap soǵady.
– Osy páter alaıaqtyǵy órship tur. Negizinde oralmandardyń alaıaqtarǵa aldanyp berip qoıǵan aqshasy – memleket qarjysy. Olar kvota boıynsha ózderine bıýdjetten bólingen qarjyny alysymen arsyz adamdardyń qarmaǵyna ilinip jatady. О́kinishke qaraı, jergilikti tergeý oryndary, prokýratýra buǵan óte marǵaý qarap otyr, – deıdi Rysbıke Qasymqyzy.
Úkimettik emes uıym osylaı qolǵa alyp, alystan atajurt dep ańsap jetken aǵaıynǵa úsh jyl boıy kómek qolyn sozdy. Joba sheńberinde oralmandar arasyndaǵy belsendi adamdardy kóshbasshylyq mektebinen ótkizdi. Endi olar da qonys aýdarǵandar tap bolǵan qıyndyqtar túıinin sheshetindeı deńgeıge jetti.
– Isker áıelder qaýymdastyǵy «Aqsaqaldar alqasyn» qurdy. Oǵan О́zbekstannan kóship kelgen aǵaıyndardan iribasty kisiler múshe boldyq. Kez kelgen máselemen jergilikti bıliktiń, sottyń esigin tozdyra bermeıik, aǵaıyndyq jasap, ózimiz tezge salyp shesheıik degen túıinge keldik. Otbasynda ydys-aıaq syldyramaı turmaıdy, aǵaıyndylar túsinispeı qalady, qaryz aqsha alyp, bermeı qoıatyndar bar. Mine, osyndaı tirliktiń usaq-túıegin óz aramyzda talqyǵa salyp, sharbaqtan shyǵarmaı sheship otyrdyq. Aǵaıyndarǵa kún kórý úshin talpynýdy, eńbek etýdi, munda alaqan jaıý úshin kelmegenimizdi túsindirdik, – deıdi Sabyr Naýryzbaev aqsaqal.
– Rýdnyı qalasyna Úshqudyqtan qonys aýdarǵanyma bes aı boldy. Kelisimen «Taǵdyrymyz birge!» jobasyn júrgizip otyrǵan Isker áıelder qaýymdastyǵyn taýyp alyp, solardyń qyzmetterin paıdalandym. Olardyń keńesimen erinbeı bes aı boıy jumys izdedim. Shúkir, balalarym da, ózim de jumysqa ornalastyq, – deıdi Qalambek Ábjanuly degen azamat.
Oralman aǵaıyndardyń jergilikti atqarý bıligine usynysy da joq emes. Joba qorytyndysyna arnalǵan basqosýda ony da ortaǵa saldy.
– О́zbekstannan kelgen aǵaıyndardyń ár shańyraǵynda, qudaıǵa shúkir, kemi úsh-tórt baladan bar. Rýdnyı qalasynda qazaqsha balabaqshanyń jetimsizdigi bizge bilinip otyr. Osy máseleni qala ákimdigi eskerse eken, – deıdi Sabyr Naýryzbaev.
Kósh kólikti bolsa da, qıyndyqsyz bolmaıdy. Jalpy alǵanda, Qostanaı oblysyna О́zbekstannan qonys aýdarǵan aǵaıyndar múmkindiginshe atajurtqa úırenisip, osy jerdiń jergilikti turǵyndaryndaı, ózderin qazaqstandyq sezinip otyr. Bári de óz atalary ańsap ótken Táýelsizdiktiń arqasy ekenin túısinip, alǵa senimmen qaraıdy.
Názıra JÁRIMBETOVA,
Qostanaı oblysy,
Rýdnyı qalasy.
Osydan úsh jyl buryn Rýdnyı qalasyndaǵy «Isker áıelder qaýymdastyǵy» qoǵamdyq uıymy oralman aǵaıyndarǵa kómek qolyn sozdy. Qaýymdastyq 2009 jyly «Qosh keldińder, aǵaıyndar!» atty joba jasap, aldymen tarıhı Otanyna qonys aýdarǵandardyń áleýmettik-turmystyq túıindi máselelerin zerttedi. Al ótken jyly «Aq nıet» jobasyn jasap, oralmandardyń áleýmettik-mádenı múmkindikterin ashýǵa jaǵdaı jasady. «Otandastar» atty aımaqtyq festıval ótkizilip, oǵan Fedorov, Taran aýdandary men Qashar kentine, Rýdnyı qalasyna ornalasqan qandastarymyz, olardyń arasyndaǵy ónerpazdar qatysty. Rýdnyı qalalyq tarıhı-ólketaný mýzeıinde halyqtyq shyǵarmashylyq kórmesi uıymdastyryldy. Oǵan oralman aǵaıyndar 110 ulttyq, turmystyq buıymdaryn usyndy. Festıval de, kórme de kelýshilerdiń, kórermenderdiń qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy. Alysta júrse de ulttyq dástúr-saltyn joǵaltpaǵan aǵaıyn usynǵan buıymdardyń ishinde jádigerdeı mýzeıge suranyp turǵan zattar da az bolmady. Eń bastysy – osy ıgi sharalar atajurtqa kelgen aǵaıyndardyń arasynan nebir týma talanttardy, daryndy adamdardy kópshilikke tanytty.
Bıyl rýdnyılyq isker áıelder oralman aǵaıyndar úshin jasaǵan «Taǵdyrymyz birge!» jobasyn Qazaqstan Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna arnady. Joba jetekshisi Rysbıke Súımekova jyl táýliginde atqarylǵan jumystardy qorytyndylap, jurtshylyq aldynda esep berdi. Oǵan oralman aǵaıyndarmen birge osy joba boıynsha birlesip jumys atqarǵan Rýdnyı qalalyq, Qashar kenti ákimshilikterindegi kóshi-qon, áleýmettik baǵdarlamalardy úılestirý, halyqty jumyspen qamtý bólimderinen mamandar qatysty. Jobany júzege asyrýshylar oralmandar tyǵyz ornalasqan eldi mekenderge jyl boıy 14 ret baryp, jergilikti atqarý bıligi ókilderimen oralmandardyń kezdesýlerin, zańger keńesin uıymdastyrdy. Olar tirkelý, azamattyq alý, jumysqa ornalasý máseleleri tóńireginde saýaldaryn qoıdy. Oralmandarǵa qatysty áleýmettik máseleler san alýan. Sonyń ishinde jumyssyzdyq pen baspana alý máselesi ótkir tur. Jumysqa jaramdy aǵaıyndardyń 70 paıyzy orta bilimmen shektelgen. Sondyqtan olardy mamandyqtarǵa qaıta oqytý jumystary da júrgizildi.
Úkimettik emes uıym jobasynyń esebinde taǵy bir ózekti másele sóz boldy. Rýdnyı qalasynda birneshe jyldan beri oralmandar arasynda páter alaıaqtyǵy oryn alyp keledi. Búginge deıin Isker áıelder qaýymdastyǵyna on adam aryz-shaǵym aıtyp kelgen. Olardyń aryzdarynyń barlyǵy tergeý organdarynda, sotta jatyr. Biraq nátıje az. Jergilikti jerdi durys bilmeıtin aǵaıyndar bir rettik memleket kómegin alǵannan keıin qaladan arzan baspana izdeıdi. Osyny bilip alǵan alaıaqtar olardy aldap soǵady.
– Osy páter alaıaqtyǵy órship tur. Negizinde oralmandardyń alaıaqtarǵa aldanyp berip qoıǵan aqshasy – memleket qarjysy. Olar kvota boıynsha ózderine bıýdjetten bólingen qarjyny alysymen arsyz adamdardyń qarmaǵyna ilinip jatady. О́kinishke qaraı, jergilikti tergeý oryndary, prokýratýra buǵan óte marǵaý qarap otyr, – deıdi Rysbıke Qasymqyzy.
Úkimettik emes uıym osylaı qolǵa alyp, alystan atajurt dep ańsap jetken aǵaıynǵa úsh jyl boıy kómek qolyn sozdy. Joba sheńberinde oralmandar arasyndaǵy belsendi adamdardy kóshbasshylyq mektebinen ótkizdi. Endi olar da qonys aýdarǵandar tap bolǵan qıyndyqtar túıinin sheshetindeı deńgeıge jetti.
– Isker áıelder qaýymdastyǵy «Aqsaqaldar alqasyn» qurdy. Oǵan О́zbekstannan kóship kelgen aǵaıyndardan iribasty kisiler múshe boldyq. Kez kelgen máselemen jergilikti bıliktiń, sottyń esigin tozdyra bermeıik, aǵaıyndyq jasap, ózimiz tezge salyp shesheıik degen túıinge keldik. Otbasynda ydys-aıaq syldyramaı turmaıdy, aǵaıyndylar túsinispeı qalady, qaryz aqsha alyp, bermeı qoıatyndar bar. Mine, osyndaı tirliktiń usaq-túıegin óz aramyzda talqyǵa salyp, sharbaqtan shyǵarmaı sheship otyrdyq. Aǵaıyndarǵa kún kórý úshin talpynýdy, eńbek etýdi, munda alaqan jaıý úshin kelmegenimizdi túsindirdik, – deıdi Sabyr Naýryzbaev aqsaqal.
– Rýdnyı qalasyna Úshqudyqtan qonys aýdarǵanyma bes aı boldy. Kelisimen «Taǵdyrymyz birge!» jobasyn júrgizip otyrǵan Isker áıelder qaýymdastyǵyn taýyp alyp, solardyń qyzmetterin paıdalandym. Olardyń keńesimen erinbeı bes aı boıy jumys izdedim. Shúkir, balalarym da, ózim de jumysqa ornalastyq, – deıdi Qalambek Ábjanuly degen azamat.
Oralman aǵaıyndardyń jergilikti atqarý bıligine usynysy da joq emes. Joba qorytyndysyna arnalǵan basqosýda ony da ortaǵa saldy.
– О́zbekstannan kelgen aǵaıyndardyń ár shańyraǵynda, qudaıǵa shúkir, kemi úsh-tórt baladan bar. Rýdnyı qalasynda qazaqsha balabaqshanyń jetimsizdigi bizge bilinip otyr. Osy máseleni qala ákimdigi eskerse eken, – deıdi Sabyr Naýryzbaev.
Kósh kólikti bolsa da, qıyndyqsyz bolmaıdy. Jalpy alǵanda, Qostanaı oblysyna О́zbekstannan qonys aýdarǵan aǵaıyndar múmkindiginshe atajurtqa úırenisip, osy jerdiń jergilikti turǵyndaryndaı, ózderin qazaqstandyq sezinip otyr. Bári de óz atalary ańsap ótken Táýelsizdiktiń arqasy ekenin túısinip, alǵa senimmen qaraıdy.
Názıra JÁRIMBETOVA,
Qostanaı oblysy,
Rýdnyı qalasy.
