Iá, Memleket basshysy aıtqandaı, qazaqstandyq ozyq bilim berý júıesin qalyptastyrý oraıynda onyń uıymdastyrýshylyq-ekonomıkalyq tetikterin reformalaý bastaldy. Bul basqarý tásilderin de ózgertýdi qarastyrady. Elimizdegi 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan bilim berý men ǵylymdy damytýdyń memlekettik baǵdarlamasynda bekitilgen jańa júıe boıynsha jyl basynda bilim berýdiń barlyq deńgeıin jan basyna shaqqandaǵy normatıvti qarjylandyrý ádistemesi men erejesi kúshine endi. Ol 2013 jyldan beri orta bilim berý salasynda aprobasııadan ótken bolatyn. Onda jumyskerlerge eńbekaqy tóleý shyǵyndary, jumys berýshiniń salyq, zeınetaqy, áleýmettik aýdarymdaǵy jarnalary jáne oqý men ǵımarat ustaý, keńse, sharýashylyq taýarlary, qurylys materıaldary, jýý jáne dezınfeksııalyq quraldaryn satyp alý ispetti aǵymdaǵy jáne kommýnaldyq qyzmetterge, baılanys pen ınternetke jumsalatyn shyǵyndary da eskerilgen. Sonymen qatar ınklıýzıvti bilim berýdi uıymdastyrýǵa arnalǵan shyǵyndar, qosymsha kúrdeli qarjy shyǵyny, tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý boıynsha dýaldy bilim berý shyǵyndary qamtylǵan.
Jalpy, bıýdjet qarajatyn tıimdi ári ońtaıly paıdalaný, únemdeý maqsatynda uıym basshysynyń belgili bir derbestigi bolýy qajet. Jan basyna shaqqandaǵy qarjylandyrý basqarýshylyq jáne qarjylyq sheshimder qabyldaý úshin osyndaı derbestikti qarastyrady. Alaıda búgingi «memlekettik mekeme» formasy atalǵan qarjylandyrýdy engizýden tolyq tıimdilik alýǵa múmkindik bermeı otyr. Osyǵan oraı mektepterdiń uıymdastyrýshylyq-quqyqtyq formasynyń sharýashylyq júrgizý quqyǵyndaǵy memlekettik kásiporyndarǵa ózgertý múmkindigine baılanysty jan basyna shaqqandaǵy qarjylandyrý máseleleri boıynsha keıbir zańnamalyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar ázirlendi. Bul oraıda mektepterdiń barlyq salyqtyq, qyzmetkerleriniń saýyqtyrýǵa tólenetin járdemaqy, baspana alý kezegi sııaqty áleýmettik jeńildikteri saqtalady. Sonymen qatar mektepterdi bıýdjettiń taza kiris bóligine qatysty aýdarymdarynan bosatý qarastyrylyp otyr.
Táýelsizdik jyldarynda orta bilim berý júıesi birqatar ózgeriske ushyrady. Halyqaralyq tájirıbege súıensek, bilim berý sapasy joǵary elderde jekemenshik mektepter jalpy mektepterdiń 12-den 29 paıyzǵa deıingi bóligin quraıdy. Al Qazaqstanda jekemenshik mektepterdiń úlesi bar-joǵy – 1,5 paıyz.
Orta bilim berý salasyn yryqtandyrý aıasynda «Bilim berý týraly» zańǵa tolyqtyrýlar engizilgeni belgili. Soǵan sáıkes jekemenshik mektepterde de memlekettik bilim berý tapsyrysyn oryndaý múmkindigi paıda boldy. Bul rette jeke bıznesti tartý maqsatynda qoldanystaǵy qurylys normalary men erejelerin ońtaılandyrý, bilim berý nysanyn lısenzııalaýda biliktilik talaptaryn jeńildetý josparlanyp otyr. Sondaı-aq jekemenshik mektepterge jan basyna shaqqandaǵy qarjylandyrý kólemi boıynsha alǵan bıýdjet qarajatyn óz betinshe jumsaý quqyǵy berildi.
Atalǵan qadam jekemenshik mektepter jelisiniń damýyna serpin bermek. Bul óz kezeginde jartylaı memlekettik mektepterdiń júktemesin azaıtyp, oqýshylar orny tapshylyǵynyń tómendeýine ákeledi dep kútilýde. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi osy baǵyttaǵy josparly jumystardy atqarýǵa bilek sybana kirisip ketti. Máselen, Shymkent qalasynda bıyl qyrkúıek aıynan bastap jergilikti bıýdjet qarajaty esebinen jekemenshik mektepterde 3310 orynǵa memlekettik tapsyrysty ornalastyrý josparlanyp otyr. Al Astana qalasynda respýblıkalyq bıýdjet qarajaty esebinen 3721 orynǵa memlekettik tapsyrys ornalastyrý josparlanǵan. Astana jáne Shymkent qalalaryndaǵy mektepterdi basqarýdyń jańa tájirıbesi ózge óńirlerde, demografııalyq ósimi joǵary oblys ortalyqtarynda jan basyna shaqqandaǵy qarjylandyrýdy tolyǵymen engizýde qoldanylatyn bolady.
Dýman Anash,
«Egemen Qazaqstan»
