Eýroodaqpen yntymaq – damýdyń kózi

Qazaqstan bul baǵyttaǵy qaty­nas­tardy jandandyrýdy 1992 jyly Eý­ro­padaǵy qaýipsizdik jáne ynty­maq­tas­­tyq uıymyna (EQYU) múshe bolýmen bas­tady. 1995 jyldan Eýroodaq kom­pa­nııa­la­rynyń Qazaqstannyń munaı, gaz, ýran, tústi metaldar sektorlaryn ıgerýge den qoıdy. Sonymen qatar bizdiń eldiń ha­lyq­aralyq terrorızmge, narkotrafık­ke, túrli indetterge qarsy belsendi qyz­meti jáne ıadrolyq qarýlarǵa qarsy kú­resi Eýroodaq elderiniń jahandyq qaı­shy­lyqtarǵa qatysty ustanymdaryna sáı­kes keldi. Qazaqstanda nemis, polıak dıasporalarynyń bolýy Germanııa men Polsha sııaqty elderdiń bizben qatynastaryn tereńdetýge múddeli ete tústi. Eýroodaq Qazaqstanǵa eń kóp ınvestısııa quıdy. Qazaqstannyń Eýropa elderimen tyǵyz qatynastary onyń 2010 jyly EQYU-ǵa tóraǵa bolýyna ákeldi.

1999 jyldyń 1 shildesinde Qazaqstan men Eýroodaq arasyndaǵy Áriptestik pen yntymaq týraly kelisimge Brıýssel qa­la­synda qol qoıyldy. Eýropa mem­le­ket­te­rimen baılanystardyń órist­eýi barysynda elimizde 3000-nan astam birlesken ká­siporyn ashyldy. EO elderimen saýda kólemi 2017 jyly 24,4 mlrd dollarǵa je­tip, Qazaqstannyń syrtqy taýar aı-
n­a­lymynyń 40 paıyzyn qurady. Bul kór­setkish 2016 jyldaǵydan 23% artyq. Tyǵyz baılanystardyń arta túsýine 2015 jyly jeltoqsanda Qazaqstan men EO qol qoıǵan jańa Keńeıtilgen áriptestik pen yntymaqtastyq týraly kelisim /KÁYK/ óz yqpalyn tıgizdi. TMD elderiniń arasynda Qazaqstan ǵana EO-men osyndaı kelisimge kelip otyr. EO-ǵa kiretin 28 eldiń 18-niń parlamentteri bul kelisimdi ratıfıkasııalady. «Eýropaǵa jol» baǵdarlamasyn iske asyrý barysynda Qazaqstan Dúnıejúzilik saýda uıymyna kirip, Keden odaǵyn jáne Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq­ty qalyptastyra aldy. Bul sharalar Brıýsselmen qatynastardy únemi úı­lestirip otyrýdy talap etti. Árıne EO elderi óz múddelerin qorǵaıdy. Olar úshin Reseı men Ýkraına qatynastarynyń shı­e-
lenisýi jaǵdaıynda energetıkalyq qaý­ip­sizdikti nyǵaıtý, shıkizatty tasymal­daý, kon­tınentaldyq qaýipsizdikti nyǵaıtý má­seleleri mańyzdy. Qarqyndy damyp kele jatqan, ashyq, saıası turaqty Qazaq­s­tan­men jaqsy qatynastar ornata otyryp, Eýroodaq Ortalyq Azııa aı­ma­ǵyn­da­ǵy yqpalyn arttyra túsýdi kóz­deı­di.

EO elderi Qazaqstanda naryqtyq re­for­malar júrgizýge, ekonomıkany beıtaraptandyrýǵa, densaýlyq saqtaý, áleýmettik kómek, ǵylymı-zertteýler salalaryn jetildirýge kómektesti. 1992-2000 jyldar aralyǵynda tek TASIS baǵdarlamasy sheńberinde elimizdegi ekologııalyq saraptaýlar jumystaryna 120 mln eýro kóleminde tehnıkalyq kómek berildi. Qazaqstan úshin Semeı ıadrolyq polıgonynda jasalǵan synaqtardyń saldarlaryn anyqtaý jáne joıý, Aral teńizi basseıniniń ekologııalyq máselelerin anyqtaý, Almatynyń áýe keńistiginiń lastanýyn azaıtý máselelerine qatysty zertteý sharalarynyń paıdasy boldy. Bul qatynastar turaqty baılanystarǵa ulasty. Mysaly, 2016 jyly sáýir aıynda Almaty oblysynda qazaq-fransýz radıolokasııalyq tehnıka óndirý zaý-
yty ashyldy. 2017 jyly vengrııalyq «Eksımbank» birlesken shaǵyn jáne orta bıznes jobalaryn qarjylandyrýǵa 255 mln eýro bóldi. Eýropalyq ınvestısııalyq bank «QazAgro» ulttyq basqarýshy holdıngi» AQ ujymyna ulttyq AО́K-ti damytýǵa 200 mln eýro qarjy bóldi. Eýropa qaıta qurý jáne damý banki elimizdegi 17 jobany qarjylandyrýǵa 500 mln dollar jumsaǵaly otyr. «Indýstrııa 4.0» baǵytynda ónerkásipti sıfrlandyrý jumystaryn uıymdastyrýǵa ozyq nemis tájirıbelerin engizýge Germanııa men Qazaqstan arasynda 1 mıllıard dollar kólemindegi 20 qujatqa qol qoıyldy.

EO úshin Qazaqstannyń tranzıttik múmkin­digin paıdalaný mańyzdy. Qytaı­dyń alyp ekonomıkasymen Eýropanyń baılanysyn Úrimji (Qytaı) – Altynkól (Qazaqstan) – Rıga (Latvııa) – Rotterdam (Nıderland) transkontınentaldyq tasymaldaý joly jeńildetti. Bul joldyń elimizdiń Eýropa elderimen saýda-sat­ty­ǵyn ósirýge yqpaly kúshti. 2017 jyl­dyń kúzinde Koývola (Fınlıandııa) – Býslovskaıa (Reseı) – Altynkól (Qazaqstan) – Sıan (Qytaı) konteınerlik temir jol baǵyty iske qosyldy. Jyl saıyn bul jolmen 1 mln tonnadan artyq júk tasymaldanýy jobalanǵan. Atalǵan isterdiń El­basynyń Qazaqstan halqyna Jol­daýynda kór­setilgen tórtinshi mindet – kólik-lo­gıstıka ınfraqurylymyn damy­týda kó­megi zor. Eýropaǵa júk tran­zı­ti­nen qazynamyzǵa birneshe mlrd dollar tabys kiredi.

EO-men qatynastarymyzdy jaqsartý Qazaqstannyń Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa úrdisterine enýin jeńildetýge kómektesedi. EO-men tyǵyz qatynastar ǵylym, bilim, mádenıet, medısına salalarynda jaqsy damysa, Qazaqstannyń básekege qabilettiligi arta túsedi. Álem­dik órkenıet jetistikterine aınalǵan eýro­palyq demokratııa ıgilikterin ulttyq qundylyqtarymyzben ushtastyrý arqyly ǵana damyǵan memleketter qatarynan kórine alamyz.