Búkil álemde telemedısınalyq qyzmetter belsendi túrde 80-90 jyldary engizilip, jaqsy nátıjelerin kórsetken. Qazirgi tańda, sıfrlandyrý dáýirinde telemedısına medısına salasynda eskirgen tehnologııalarǵa jatady. Osyǵan qaramastan, mysaly AQSh-ta, klınıkalardyń 30 %-nan astamy qashyqtan beriletin konsýltasııalar júıesin paıdalansa, dárigerlerdiń 50 %-nan astamy «dáriger-dáriger» formatynda telemedısınalyq konsýltasııalardy kún saıyn paıdalanady eken. Bul elderde telemedısınany paıdalanýdyń zańnamamen retteletini de asa mańyzdy. AQSh-ta elektrondyq densaýlyq saqtaý salasynyń bir bóligi retinde telemedısına salasyndaǵy normatıvtik aktilerdiń qabyldanǵanyna 10 jyldan astam ýaqyt ótti, al Reseıde zań osy jyldyń 1 qańtarynan bastap kúshine endi.
Qazaqstanda telemedısına 2004 jyldan bastap «Aýyldyq jerlerde densaýlyq saqtaý salasyndaǵy mobıldi jáne telemedısınany damytý» jobasy aıasynda damydy. Telemedısına ortalyqtary sanynyń ósý dınamıkasy mynadaı: eger 2004 jyly 14 telemedısına ortalyǵy bolsa, qazirgi ýaqytta olardyń sany 204-ke jetti, olardyń ishinde: 145-si aýdandyq aýrýhanalarda, 37-si oblystyq jáne qalalyq aýrýhanalarda; 25-si respýblıkalyq ǵylymı-zertteý ortalyqtarynda ornalasqan.
Eldi mekenderdiń edáýir alshaq ornalasýyn jáne joǵary mamandandyrylǵan kadrlardyń tapshylyǵyn eskersek, is júzinde telemedısına Qazaqstan úshin óte qajet, ári ózekti. Telemedısınanyń dárigerler úshin qandaı jaǵdaılarda, qanshalyqty qajet ekenin aıtyp ótkim keledi. Birinshiden, shalǵaıda ornalasqan aýrýhanalarda keıbir qıyn, shuǵyl, aýyr operasııalar kezinde aýdandyq bólimshelerdegi dárigerlerdiń bilimi men biliktiligi jete bermeıdi. Osyndaı jaǵdaıda olarǵa áldeqaıda biliktiligi joǵary áriptesteriniń kómegi óte qajet. Sondyqtan bul ádis ortalyqtaǵy joǵary dárejeli hırýrgterdiń, medısına professorlarynyń telemedısına arqyly sol operasııalarǵa qatysýyna múmkindik berip, sátti aıaqtalýyna septigin tıgizer edi. Ekinshiden, bilikti mamandar reanımasııa bólimindegi aýyr halde jatqan naýqastarǵa óz keńesin berip, dárigerlerdiń konsılıýmine qatysyp, em joldaryn naqtylap kórsete alady. Úshinshiden, telemedısınany paıdalana otyryp, biliktiligi joǵary hırýrgter is júzinde stýdentter men jas ordınatorlarǵa qıyn operasııalardyń qalaı ótetinin kórsetip, barynsha olardyń tájirıbesi men kásibı sheberligin arttyrýǵa óz úlesterin qosatyny sózsiz.
О́kinishke qaraı, elimizde mundaı múmkinshilikter joq, sondyqtan hırýrgııa men reanımasııa boıynsha birde-bir konsýltasııa ótkizilmegen.
Sebebi bizdiń telemedısınalyq qurylǵylar aýrýhanalardyń kishigirim bólmelerinde ornalasqan, ári qaraı operasııa men reanımasııa bólimderine jetkizilmegen. Al Amerıkanyń tájirıbesin qaraıtyn bolsaq, sıfrly medısınany damytýdyń nátıjesinde telemedısınanyń kómegimen konsýltasııa beriletin operasııalardyń 90 %-y sátti aıaqtalady eken.
Bizde kóp jaǵdaıda telemedısına aýrý tarıhynyń, EKG, ÝZI, rentgen derekteriniń qaǵazdaǵy úzindi kóshirmelerin elektrondy túrge kóshirýdi jáne olardy respýblıkalyq ortalyqtarǵa jiberýdi qamtamasyz etedi. Sondaı-aq telemedısına beıneselektorlyq keńester, respýblıkalyq shtabtar, úılestirý keńesterin, teleleksııalar, oqytý semınarlaryn ótkizý úshin paıdalanylady. 2017 jyly Densaýlyq saqtaý mınıstrligi óńirlermen 421 beıne-konferens baılanys seansyn ótkizgenin habarlaıdy. Mundaı konferensııalar men beıneselektorlyq keńesterdi qymbat telemedısına arqyly emes arzan, qarapaıym onlaın rejiminde nemese skaıp arqyly ótkizýge bolar edi. Sondyqtan biz telemedısınany engizý kezindegi qanshama qarjy bólinse de aldymyzǵa qoıǵan maqsattarǵa qol jetkize almadyq. Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń derekteri boıynsha, jumys istegeli beri shamamen 3 mlrd teńge (2 849 159 102 teńge) somaǵa 188 298 telemedısınalyq jáne beıne-konsýltasııalar usynylǵan. Qarjylandyrý respýblıkalyq bıýdjet esebinen ǵana emes, jergilikti bıýdjet esebinen de júzege asyrylǵan. Máselen 204 qondyrǵynyń 22-si jergilikti bıýdjet qarajaty esebinen iske qosylǵan.
Sondyqtan qoldanystaǵy telemedısına qyzmeti baǵdarlamasyn onyń nysanaly maqsatyn eskerip, qazirgi zamanǵy tehnologııalarǵa sáıkes qaıta qaraǵan jón dep esepteımiz.
Záýresh AMANJOLOVA,
Májilis depýtaty
