Forýmda Parlament Senatynyń Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev ıslam órkenıetine tán aldyńǵy qatarly ǵylym men mádenıet dástúrlerin meılinshe damytý kerektigin aıtty.
«Halqymyz myń jyldan astam ýaqyttan beri musylman órkenıetiniń quramyna kiredi. Islam - elimizde dinniń mádenıetin, bilim men ǵylymnyń órkendeýine oń yqpal etti. Qazirgi tańda eki jarym myńnan astam meshit jumys isteıdi, halyqtyń 75 paıyzy ıslam dinin ustaıdy. Búgingi kúni elimiz búkil álem memleketteri sııaqty kúrdeli ekonomıkalyq-saıası, onyń ishinde basty ıdeologııalyq maqsattardy sheshýge kúsh salýda», - dep toqtaldy Senat Tóraǵasy.
Onyń paıymynsha, jahandaný, álemtaný ustanymdarynyń jańarýy tarıhı ýaqyt kóshiniń qarqynymen jedeldeı túsýi - senim men dinı qundylyqtardyń alatyn ornyn qaıta baǵalaýdy qajet etip otyr. Munadaı jaǵdaıda ıslamnyń izgi bastaýlaryn joqqa shyǵaratyn beıbitsúıgishtikten, toleranttylyqtan, dinı tózimdilikten bas tartartyn kúshterdiń alǵa shyǵýy jıi oryn alýda.
«Jıhad ıdeıalaryn nasıhattaıtyn, ekstermızm men lańkestik jolymen júretin radıkaldy toptar eleýli saıası kúshke aınaldy. Olar musylmandardyń barlyq tarıhı kezeńderde barsha din ókilderimen dıalogqa daıyn bolǵandyǵyn jáne eshkimge zııan keltirmegenin esten shyǵarǵan. Islam áleminiń oqshaýlanyp, damýyn tejeýge ıtermeleýde. Islam órkenıetine tán aldyńǵy qatarly ǵylym men mádenıet dástúrlerin meılinshe arttyrý qajet.Menińshe, bul qazirgi zamannyń eń ózekti probelamalarynyń biri. Sebebi qazirgi kezde birqatar musylman memleketteri kedeılikpen, halyqtyń saýatsyzdyǵymen, densaýlyq saqtaý isiniń artta qalýymen, kúrdeli demografııalyq ahýalymen, lańkestik syn-qatermen, zańsyz esirtki aınalymymen jáne sybaılas jemqorlyqpen baılanysty qıyndyqtardy bastan ótkizýde. Bul syn-qaterlerdiń barlyǵy da ımandylyq daǵdarysynan jáne áskerı-saıası teketiresten alyp shyǵatyn pármendi tetikterdi, ıdeologııalyq ári moraldyq ádisterdi izdeýdi talap etedi», - dedi Q. Toqaev.
Minberde sóz alǵan Bas múftı Serikbaı qajy Oraz:
«Búgin Qazaqstan musylmandarynyń rýhanı ómirinde tarıhı kún. О́ıtkeni, bizdiń bastamamyzben tuńǵysh ret Eýrazııa elindegi Islam ǵalymdary Astanada bas qosyp, álemdegi dinı ahýal týraly pikir almasyp, ortaq Qarar qabyldap otyr. Islam dini Eýrazııa musylmandary arasynda Qarahan kezeńinde tarala bastap, Altyn Orda dáýirinde aıaqtalǵany barshamyzǵa málim. Máýrannahr men Anadoly jáne Kaspıı men Edil boıynda jańa túrki-ıslam órkenıetiniń negizi qalandy. Iаǵnı, bizdiń dinı-rýhanı tutastyǵymyzdy qamtamasyz etip otyrǵan ortaq tarıhymyz ben mádenıetimiz bar. Olaı bolsa, syrttan kelip jatqan tasqyndarǵa tótep berý úshin Eýrazııa musylmandarynyń ortaq mádenı jáne rýhanı qundylyqtaryn jandandyrýymyz kerek. Eýrazııa musylmandary radıkalızmniń kez-kelgen túrin, onyń ishinde din atyn jamylǵan sodyrlyq áreketterdi eshqashan qoldamaýǵa tıisti. Kerisinshe, ıslamǵa qatysty ksenofobııa oryn almas úshin dinı radıkalızmge qarsy oryndy syn aıtyp, ortaq ustanymdarymyzdy jarııalap otyrýymyz kerek», – dedi.
Halyqaralyq forýmnyń maqsaty men mindeti – jańa zamandaǵy musylman qaýymynyń jaýapkershiligi men ózara túsinigin qalyptastyrý, álemdegi syn-qaterlerge jaýap berý, búgingi musylman úmbetiniń dinı ekstremızm men terrorızmge qarsy ımmýnıtetin arttyrý, ortaazııalyq tarıhı dinı mekteptiń rólin arttyrý, Elbasynyń «Rýhanı jańǵyrý» bastamasyna oraı qazaq topyraǵynan shyqqan álemge tanymal dinı tulǵalardyń eńbegin nasıhattaý, Eýrazııa elderiniń ortaq pátýalar bazasyn qalyptastyrý, Eýrazııa keńistiginde dinı yqpaldastyq pen rýhanı qaýipsizdikti qamtamasyz etýge úles qosý, t.b.
Forým jumysy sońynda «Búgingi musylmannyń kelbeti» qujaty qabyldanyp, jıynǵa qatysýshylardyń Qarary jarııalanady.
