Damyǵan memleketterdiń tájirıbesinen kórip otyrǵanymyzdaı, tabysty áleýmettik memlekettiń ýnıversaldy formýlasy joq. AQSh-ta azamattardy áleýmettik qamtamasyz etý júgi memleketpen qatar jeke sektordyń jaýapkershiliginde bolsa, «Soltústik Eýropalyq» model boıynsha azamattardyń memleket tarapynan alatyn áleýmettik qoldaýy olardyń memleketke tóleıtin salyq kólemine tikeleı táýeldi. Osy oraıda shırek ǵasyr buryn ekonomıkalyq júıeniń jańa formasııasyna kóshken bizdiń el úshin áleýmettik memlekettiń ózindik modeli bolýy zańdy qubylys.
Ádette damyǵan elder áleýmettik saıasatty kúsheıtý úshin salyqty kóterýge májbúr bolady. Dálirek aıtqanda, halyqqa arnalǵan áleýmettik járdem bıznestiń qaltasynan tólenedi. Eger ol elderde kásipkerlik aqsap jatsa, áleýmettik kómek qysqaryp, bızneske jaǵdaı jasalady. Al bızneske jeńildik berý men áleýmettik saıasatty kúsheıtýdi qatar alyp júretin jaǵdaı jasaǵan Qazaqstan Prezıdenti «áleýmettik memleket» uǵymyna jańa kózqaras engizdi.
Qazaqstandyq modeldiń erekshe likteri táýelsizdik jyldary júrgizilip kele jatqan memlekettiń áleýmettik saıasatymen úndes «Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasy» baǵdarlamasyn da tolyq aıqyndaldy. Eń bastysy, bes áleýmettik bastama halyqaralyq qaýymdastyq moıyndaǵan «áleýmettik memleket» uǵymynyń úsh prınsıpine de tolyq taı sáıkes keledi. Máselen, múmkindiktiń teńdigi prınsıpine sáıkes bilim grantyn 20 myńǵa arttyryp, 75 myń stýdentti jataqhanamen qamtamasyz etý bastamasy qala jáne aýyl jastaryna birdeı sapaly bilim alýda jáne eńbek naryǵynda básekege qabiletti bolýda memleket tarapynan jasalǵan naqty qoldaý.
Baılyqtyń ádil bólinisi prınsıpine sáıkes azamattarymyz «7 – 20 – 25» baǵdarlamasy arqyly qoljetimdi baǵamen baspanaly bolýǵa múmkindik alsa, 14 myńǵa jýyq kásipker tıimdi sharttarmen shaǵyn nesıe alý arqyly óz bıznesin dóńgeletetin bolady. Odan bólek, jalaqysy 25 aılyq eseptik kórsetkishten tómen qazaqstandyqtar 10 paıyz tabys salyǵynyń ornyna 1 paıyz salyq tóleıtin bolady. Sondaı-aq Elbasy keleshekte progressıvti salyq júıesin engizý múmkindigi qarastyrylatynyn da atap ótti. Qoǵamdyq jaýapkershilik prınsıpi ne kelsek, túrli áleýmettik toptarǵa kiretin otandastarymyz qoljetimdi baspana, «Nurly jer», «О́rleý» jáne t.b. kóptegen memlekettik baǵdarlamalardyń qoldaýyn paıdalanyp keledi.
Osylaısha áleýmettik memlekettiń qazaqstandyq modeli degenimiz – áleýmettik qoldaýǵa muqtajdardy qorǵaı otyryp, adamı kapıtaldy úzdiksiz damytý arqyly eńbek ónimdiligin arttyrý jáne sol arqyly azamattarymyzdyń ál-aýqatyn kúsheıtip, memlekettik bıýdjetke túsetin salmaqty birte-birte azaıtý. Sondyqtan «Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasy» qazaqstandyq modeldi odan ári jetildirip, elimizdiń damyǵan 30 eldiń qataryna kirýine oń yqpal etedi dep senemiz.
Shynaıy áleýmettik memlekette azamattardyń barlyǵyna shyǵý tegine, áleýmettik jaǵdaıyna qaramastan, teńdeı múmkindik beriledi. Bul múmkindikter áleýmettik teńsizdiktiń tereńdeýine tosqaýyl bolady. Orta bilim jáne joǵary bilimniń tegin bolýy, stýdentterdiń jataqhanalarmen tolyqtaı qamtamasyz etilýi turmystyq jaǵdaıy múldem nashar otbasy balalarynyń ózine áleýmettik lıfti boıynsha joǵary órleýge jol ashady. Shaǵyn nesıeleý bastapqy qarajaty joq adamnyń ózine kásip ashýǵa kómektesedi. Turǵyn úıdiń qoljetimdi bolýy qazaqstandyqtardyń bárin menshik ıesine aınaldyryp, elimizdiń turaqtylyǵyn arttyra túsedi. Osylaısha «Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasy» salmaǵy men aýqymdylyǵy boıynsha aldaǵy onjyldyqqa baǵdar bolady dep oılaımyz.
Eń bastysy, jer-jahan jańaryp, tirshilik ataýly teńeletin jurt jaqsylyqqa keneletin bereke-birliktiń bastaýyndaı áz Naýryzdyń basyn da jarııalanǵan bul Úndeýdiń ıgiligi ulysty uıystyryp otyrǵan, el men jerdiń ıesi retinde bárine jaýapty memleket quraýshy ulttyń bolashaǵyn baıandy etýge arnalǵany anyq. Endeshe Elbasy erekshe atap ótkendeı, bes bastama baltalasa da buzylmaıtyn berik birligimizdi bekemdeı túsedi dep bek senemiz!
Darhan QYDYRÁLI,
«Egemen Qazaqstan»
