«Qaraótkel – Alashtyń ortasy»
Taıaýda Qaraǵandy oblysynyń ǵylymı-tehnıkalyq qujattama jónindegi memlekettik arhıvi Astananyń 20 jyldyǵyna oraı «Eýrazııa qurlyǵyndaǵy jańa Astana» atty dóńgelek ústel uıymdastyrdy. Basqosýǵa qatysqan tarıhshy ǵalymdar Alash kósemi Álıhan Bókeıhannyń taqyryppen astasyp jatqan uly armanyn eske alysty. «Qazaqty avtonomııa qylsaq, Qaraótkel – Alashtyń ortasy, sonda ýnıversıtet salyp, qazaqtyń ul-qyzyn oqytsaq, «Qozy Kórpesh-Baıan sulýdy» shyǵarǵan, Shoqan, Abaı, Ahmet, Mirjaqypty tapqan qazaqtyń kim ekenin Eýropa sonda biler edi-aý», degen eken ótken ǵasyrdyń basynda qaıran da qaıratker tulǵa.
Shara barysynda Qaraǵandy oblysynyń óziniń jıyrmasynshy belesin baǵyndyrýǵa qadam jasaǵan Astananyń aıaǵynan qaz turýyna qomaqty úles qosqany áńgimege arqaý boldy. Mysaly, bir ǵana «Imstalkon» Qaraǵandy metall qurastyrý zaýyty» JShS-niń ózi Astanadaǵy «Sport saraıynyń», «Báıterektiń», Astana áýejaıynyń, jańa temir jol vokzalynyń, «Qazaq eli», «Máńgilik El» monýmentteriniń, halyqaralyq EKSPO-2017 kórmesi nysanynyń jáne taǵy basqa qurylys oryndarynyń metall qurastyrmasyn jasap shyǵarǵan eken. Bul jóninde dóńgelek ústelge qatysýshy atalǵan fırmanyń bas ınjeneri Rınat Nurǵalıev aıtyp berdi. Astanadaǵy záýlim ǵımarattar men turǵyn úıler irgetastarynyń tabandy berik tireýine «KarGIIZ ı K» JShS-niń de sińirgen eńbegi zor. Fırma dırektory, tehnıka ǵylymdarynyń doktory Vıktor Popovtyń aıtýynsha, elordadaǵy 80-ge jýyq iri ǵımarattyń geodezııalyq josparyn ázirleý osy mekemeniń enshisine tıipti.
Áńgime barysynda osy Popov bolmasa, áıgili «Han Shatyr», tipti Mınıstrlikter úıi ǵımaraty tutasymen batpaqqa batyp ketýi ábden múmkin edi degen de áńgimeni estidik. Mysaly, ǵalym «Han Shatyr» salynbaqshy jerde Esildiń jerasty sýlary ótetinin, ol jerge qada qaqqanmen, keıin onyń qaýqarsyz bolatynyn ǵylymı turǵydan dáleldep bergen. Sonyń arqasynda ǵajaıyp ǵımarattyń áý bastaǵy ornynan 100 metr alystap baryp boı kótergenin qazir bireý bilse, bireý bilmeıdi de...
«Báıterek» turǵan jerde kartop ósken
Álem tarıhynda memleket astanasyn jańadan turǵyzý mysaldary tym az. Árıne, bul jerdiń buryn da qala atalǵanyn joqqa shyǵarmaımyz. Desek te, burynǵy Selınograd dúnıeniń kez kelgen túkpirinde bar shaǵyn ǵana eńbekqor qala edi. Qazir soǵan senýdiń ózi qıyn. Búginde «Báıterek» turǵan jerde bir kezde kartop alańy bolǵan. 1960 jyldardyń aıaǵyndaǵy Selınogradta záýlim ǵımarattar bylaı tursyn, bes qabatty úılerdiń ózi sanaýly ǵana edi. Qala negizinen jer úılerden quraldy. Jergilikti turǵyndar qoı-eshki, qaz-úırek ustady. Baıyrǵy turǵyndardyń aıtýynsha, ol kezde ortalyq Tyń ıgerýshiler dańǵylynda (qazirgi Respýblıka dańǵyly) turatyndardyń ózi mal ustaǵan eken.
Astanaǵa geografııalyq jaqyndyǵy men óńirdiń joǵary ındýstrııalyq áleýetiniń arqasynda qaraǵandylyqtar elordanyń qurylysyna belsene atsalysty. Prezıdent N.Á.Nazarbaev jańa astanaǵa kóshý týraly málimdeme jasaǵannan keıin kóp uzamaı, «Karaganda GIIZ ı K» JShS bas qaladan bolashaq qurylys oryndaryn saılaı bastady. Zamanaýı tehnıkalar men jańa tehnologııalardy paıdalana otyryp topyraq qabattaryn zertteýge kiristi. Astananyń Bas jospary da osy negizde jasaldy.
Ol kezde qala qurylysy Esildiń tek oń jaǵalaýynda ǵana júrgizildi. Al sol jaǵalaýda saıajaılardan basqa eshteńe bolǵan joq. Onyń ústine, saz-batpaq jerler kóp edi. Sondyqtan mamandar qalany aldymen qyzyl sýdan qaýipsizdendirýdi usyndy. Búgingi Astanadaǵy eń bir kórikti jerlerdiń basym bóligi qaraǵandylyq mamandardyń aldyn ala zertteýleri men usynystarynyń nátıjesinde dúnıege kelgen. Atap aıtqanda, olar Beıbitshilik pen kelisim saraıynyń, «Astana trıýmfy» jáne «Báıterek» turǵyn úı keshenderiniń, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń qurylystary úshin jan-jaqty ınjenerlik zertteý jumystaryn júrgizdi.
Qaraǵandylyqtardyń qoly tıgen qurylystar
«Qaraǵandyturǵynúıqurylys» tresi Esil jaǵalaýyndaǵy qurylys jumystaryna Astana astana bolǵan alǵashqy kúnderden bastap-aq kiristi. Bizdiń qurylysshylarymyz aldymen bolashaq astananyń basshylary úshin burynǵy balabaqshany segiz páterli úı etip qaıta jańǵyrtty. Odan keıin qalanyń 9-shy shaǵyn aýdanynda qyzyl kirpishten zaman talabyna saı kóp qabatty úı turǵyzdy. Temirtaýlyq «Zavodstroı» kásipornynyń qurylysshylary «Memleket basshylary» alleıasyn jasap, 9-shy shaǵyn aýdanda bes qabatty, 20 páterli úı saldy. Bizdiń kásiporyndarymyz sonymen qatar Qazaqstannyń sımvolyna aınalǵan «Báıterek», Muz saraıy, «Qazaq eli» stelasy, Oqýshylar saraıy tárizdi biregeı ǵımrattardyń qurylystaryna belsene atsalysty. Qaraǵandylyq jobalaýshylar jalpy aýmaǵy 200 myń sharshy metr turǵyn úı qurylysynyń jobalaý-smetalyq qujattamasyn jasady. Buǵan qosa qaraǵandylyq 30 qurylys uıymy tutas turǵyn úı keshenderin, ondaǵan mektepter men balabaqshalar, aýrýhanalar saldy. Jáne solardyń báriniń de sapasy asa joǵary. Oblystaǵy qurylys ındýstrııasynyń kásiporyndary turǵyn úıler men basqa da nysandar turǵyzý úshin Astanaǵa myńdaǵan tonna sement, plastmassa jáne metall qubyrlar, sanıtarlyq-tehnıkalyq ónimder, jylý radıatorlaryn, temir-beton buıymdar, basqa da qurylys materıaldaryn jetkizip otyrdy.
Qaraǵandylyqtar Memleket basshysynyń rezındensııasyn – eńsesi bıik Aqordany turǵyzýǵa da mol úles qosty. Elimizdiń túrlenýi men gúldenýine bastaý bolǵan talaı ıgi sheshimder osynaý shańyraqtan shyǵyp jatyr. Elimizdiń álemdik qoǵamdastyqtaǵy ustanymyn nyǵaıtyp, damýdyń jańa satysyna bastaǵan «Qazaqstan-2050» Strategııasy da Aqordada jasaldy.
Mereıtoıǵa – tolymdy tartý
Jerlesterimiz Nursultan Ábishuly Nazarbaev óz qolymen túsirgen eskız boıynsha jasaǵan «Otan-Ana» monýmenti bul kúnde el maqtanyshyna aınalǵan. Al elorda sırkiniń aldyndaǵy ásem sýburqaqty qaraǵandylyqtar Astananyń on jyldyq mereıtoıyna tartý etken bolatyn. 60 metrlik, tórt deńgeıli sýburqaqtyń aınalasyna sırk óneriniń ár janrynan eki metrlik on músin, al ortasyna ekvılıbrıst balanyń alty metrlik músini ornatylǵan. Bul keshenniń quramynda, sonymen qatar kireberis qaqpa, Qazaqstan Sýretshiler odaǵy Qaraǵandy bólimshesiniń kórkemóner-óndiris kombınatynda qoladan quıylǵan qazaq halyq ertegileriniń keıipkerleri alleıasy, júzshaqty geızer bar. Jobanyń aýqymy da, kórkemdik sheshimi de kórgen jandy eriksiz súısindiredi.
Qaraǵandylyqtardyń Astanaǵa tartýlary munymen túgesilmeıdi. Astananyń azyq-túlik qaýipsizdigi tujyrymdamasynyń sheńberinde oblys elordany aýylsharýashylyq ónimderimen qamtamasyz etip otyr. Jańa astanaǵa bilikti mamandar qajet. Myńdaǵan qaraǵandylyqtar Astanaǵa qonys aýdaryp, barlyq salalarda jemisti eńbek etýde. Olar bas qalamyzdy damytýǵa úles qosyp júr.
Astananyń 20 jyldyq toıyna degen Qaraǵandy oblysynyń tartýy da tolymdy bolmaq. Kendi ólke qurylysshylarynyń qolymen elordanyń tórinde «Qazaq eline myń alǵys» atty monýment boı kótermek. Oǵan qosa sol mańdaǵy aýmaq abattandyrylady. Bul aýqymdy jobanyń bar jumysy 2018 jyldyń 1 shildesine deıin aıaqtalýy tıis dep josparlanǵan.
Elbasy eńbek joly men saıası qyzmetin bastaǵan Qaraǵandy óńiriniń halqy óz mártebesi men jaýapkershiligin jaqsy túsinedi jáne árdaıym senimdi aqtap, abyroı bıiginen kórinýge ázir!
Qaırat ÁBILDA,
«Egemen Qazaqstan»
QARAǴANDY
