Biz sózben aıtqanda, úlken sportta ólermendik bolmasa eshqashan jeńiske jete almaısyń. Onyń ber jaǵynda KSRO kezinde usaq ulttyń uldaryn shetqaqpaılaý ádettegi jaǵdaıdyń biri bolatyn. Mundaı quqaı Jaqsylyq aǵamyzdy da aınalyp ótpepti. Aıtalyq, 1973 jyly Odaq birinshiliginde júldeger atanyp, 1975 jyly Búkilhalyqtyq spartakıada chempıony bolǵan sátten bastap, 1980 jylǵa deıin Jaqsylyq balýandy keńestik bapkerler álemdik hám qurlyqtyq deńgeıdegi eshqandaı jarysqa qatystyrmady. Qarsylastarynan kúshi basyp, aılasy asyp tursa da, joly bolmady.
Osy bir súreńsiz kúnderdiń, kóńilsiz sátteri jaıly Jaqsylyq Úshkempirov óziniń kezekti bir suhbatynda: «Olımpıada, Álem chempıonatyna barý úshin qansha jyl tolassyz ter tóktim. KSRO-ny utyp tursam da maǵan Olımpıada, álem kileminde kúresý baqyty buıyrmady. Talaı ádiletsizdikke kez keldim, bárine tózdim, sabyr saqtadym, úmit úzbedim. Artynan qandaı ataq-dańqqa keneldim, onyń bári pesheneme jazylǵan taǵdyr eken. «Shydamdy Jak» («Terpelıvyı Jak») degen laqap at maǵan tegin tańylǵan joq. Úlken jarystyń aldynda «osy joly sózsiz baratyn shyǵarmyn» dep, úmittenip júrem. Dál jarys aldynda bapkerler: «Bul joly Anıkın nemese Shýmakov, ıa, Bozın barady, kelesi jol seniki. Bapkerler solaı dep sheshti», deıdi. Men bolsam: «Á, bapkerler solaı sheshse, jaraıdy. Men kelesi joly-aq baraıyn» deı salam. Syr bildirmeımin, qarsy daý aıtpaımyn. Biraq túptiń túbinde osy sabyrym tekke ketpeıtinine sendim. Bapkerler meni Álem, Eýropa chempıonatynan qasaqana qaqty da otyrdy. Mysaly, 1978-1980 jyldary jalǵyz ret upaı sanymen utylyppyn. 1978 jyly KSRO chempıonatynda bárin jeńip, fınalda Anıkındi mensinbeı kúresemin dep jeńisti qoldan berip qoıdym. 1979 jylǵy KSRO chempıonatynda fınalǵa shyqqan A.Shýmakov ekeýmizdi kúrestirmedi. Meniń kózimdi baqyraıtyp qoıyp jeńisti A.Shýmakovqa berip jiberdi. Sonda da myńq etpedim. Biraq Shýmakovtyń dáti shydamady. Olımpıadaǵa azǵana kún qalǵanda, bas bapker Sapýnov bastaǵan jattyqtyrýshylardyń aldynda baryp: «Olımpıadaǵa men qatysa almaımyn. Jaqsylyq bárimizden kúshti. Ony ózderińiz de bilesizder. Oǵan senýge bolady» dep, bas tartty. Osylaı Olımpıadaǵa qatysatyn boldym…».
Joǵarydaǵy estelikten qandaı oı túıemiz. Egerde shydamsyzdyq tanytyp nemese bolyp jatqan ádiletsizdikke tózbeı Jaqsylyq sportty tastap ketkende ne bolar edi. Kózge kórinip, kóńilge sezilip turǵan shyndyq: Jaqańnyń basyna baq bop baılanǵan búgingi ataq-abyroıdyń biri de bolmas edi.
Joǵarydaǵydaı qazaqty shetqaqpaılaıtyn keleńsiz dúnıe basqa baýyrlarymyzdy da aınalyp ótpegen. Mysaly, 1986-1987 jyldary KSRO chempıony atanyp, KSRO kýbogyn jeńip alǵan veloshabandoz Marat Satybaldıevti 1988 jyly ótken Seýl Olımpıadasyna aparmady. Qoldan keler qaıran joq Marat sabyr saqtady. Aqyryn kútti. Nátıjesinde, kelesi 1989 jyly álem birinshiligin baǵyndyrǵan tuńǵysh qazaq retinde tarıhta aty qaldy.
Atam qazaqta: «Sabyrly jeter muratqa, sabyrsyz qalar uıatqa» degen ataly sóz bar. Qazirgi bizdiń sportshylarǵa osy Jaqsylyq pen Marattyń sabyry men tózimi jetispeıdi. Sondaı-aq tula boılarynda uly maqsat, iri arman jolyndaǵy ólermendik joq. Qurannyń «Ál-ımran» súresi, 146-aıatynda: «Alla sabyrlylardy jaqsy kóredi» deıtin ashyq duǵa bolsa, «Nahl» súresiniń 96-aıatynda da «Sabyr etkenderge istegen isterinen de artyq syı beremin» degen Allanyń ýádesi aıtylady.
Demek, úlken sportta, qarapaıym ómirde kúndelikti kezdesip jatatyn ádiletsizdikti kezekti bir synaq dep túsinip, oǵan sabyrlylyq tanyta bilgen, onymen qatar aldaǵy tabysty kúnderden úmit úzbeı, adal terin tókken jannyń aqysy eshqashan tekke ketpeıdi. Buǵan joǵarydaǵy Jaqsylyq Úshkempirovtiń áreketi men taǵdyry dálel.
Jaqsylyq aǵamyzdyń sporttaǵy jetken jetistigi onyń sabyry men tózimine bergen taǵdyrdyń syıy. Jaqań 1980 jyly 29 jasynda Olımpıada bıigin baǵyndyrsa, otyz jasynda Álem chempıony atandy. Kelesi, ıaǵnı 1982 jyly Álem kýbogynyń ıegeri atandy. Netken qajyr, netken sabyr, netken qaısarlyq!
Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»
