Germanııada prezıdent resmı túrde ǵana birinshi tulǵa ekeni belgili. Áıtpese eldegi bılikti júrgizetin – federaldyq kansler. GFR-dyń konstıtýsııasy boıynsha kansler bolyp saılanǵan tulǵa ár tórt jyl saıyn qaıta saılanyp, qyzmetin sheksiz jalǵastyra alady. A.Merkel alǵash ret 2005 jyly kansler bolyp saılandy. Sodan beri bılikti eshkimge bermeı keledi. Germanııa tarıhynda federaldy kansler qyzmetinde eń uzaq otyrǵan tulǵa – Gelmýt Kol. Ol nemis úkimetin 16 jyl basqardy. Endi taǵy tórt jylǵa saılanǵan Angela Merkel kóp uzamaı Gelmýttyń osy bıliktegi jetistigin qaıtalaıyn dep tur. Keıbir sarapshylar 2019 jyly Angela Merkel kanslerlikten óz erkimen bas tartyp, ornyn ózi basqaratyn partııadaǵy bir muragerine bosatyp beredi degen boljam aıtqan edi. Biraq 14 naýryz kúni Býndestagta ótken saılaý A.Merkeldiń ázir bılikten ketetin oıy joq ekenin ańǵartty. Ári ol basqaratyn Germanııanyń Hrıstıan-demokratııalyq odaǵy koalısııasy jáne Bavarııanyń Hrıstıan-sosıaldyq odaǵy, Germanııanyń solshyl Sosıal-demokratııalyq partııasy sońǵy tórt jyl qatarynan bılik basynda tur.
Ne desek te Angela hanym Germanııanyń alǵashqy jáne jalǵyz áıel kansleri retinde tarıhta qalmaq.
Syrt kózge susty ári sýyqtaý kórinetin osy bir qarapaıym áıel bılik basynda uzaq otyrady degenge kezinde eshkim de senbegen edi. Dinı otbasynda tárbıelengen ol bala kezinen uldarsha kıinip, erkekshora bolyp ósken. Eshkimde qaq-soǵy joq eleýsizdeý júretin Angela mektepke barǵannan keıin qabileti ashylyp, jurtshylyqtyń nazaryn ózine aýdara bastaǵan. Matematıka men fızıkaǵa aıryqsha talantty ol orys tilin de ózdiginen úırenip alǵan.
Úlken saıasatqa A.Merkel 35 jasynda kelgen jáne bıliktiń alǵashqy baspaldaǵynan-aq birden bas aınaldyrarlyq mansapqa qol jetkizedi. Sol kezdegi GFR kansleri Gelmýt Kol jas ta sergek Angelaǵa sengeni sonshalyq, alǵashynda ony áıelder men jastar jónindegi mınıstr etip taǵaıyndaıdy. Zamandastary A.Merkel týraly: «ol sheshen bolmasa da kimmen qalaı til tabysýdy jaqsy biletin, qandaı qıyn jaǵdaıda da «sútten aq, sýdan taza» bolyp shyǵatyn edi...» dep eske alady. Rasymen de, Merkeldiń bılik baspaldaǵymen jyldam kóterilýi talaı saıasatkerge tosyn syı boldy. 1991 jyldyń ózinde-aq ony kansler Kol sol kezde dáýirlep turǵan hrıstıan-demokratııalyq odaǵyna óziniń orynbasary etip taǵaıyndady. Osydan keıin «Kolıanyń qyzy» atanǵan bıliktegi bıbi Germanııanyń saıasatyna belsendi aralasyp, ózin jan-jaqty kórsete bildi. Keıin Gelmýttyń bılikten ketýi hrıstıan-demokratııalyq odaǵy tóńiregindegi janjaldy týǵyzǵany málim. Bul sátti Merkel de qur jibergen joq, óziniń bedeline paıdalanyp, 2000 jyly osy partııanyń tóraǵasy bolyp saılandy. Al 2005 jyly bul partııa jeńiske jetip, sol jyldyń qarasha aıynda Merkel Germanııanyń kansleri bolyp saılanady. Sol kezde kópshilik onyń jeńisin ýaqytsha sáttilikke balaǵan edi, tipti bolashaǵy bulyńǵyr dep te boljaǵandar boldy. Biraq nemistiń «temir hanymy» bılikte nyq ornyqty.
Qazirgi tańda A.Merkeldi álem eń bedeldi saıasatker ári daǵdarysqa qarsy myqty menedjer retinde biledi. 2008 jyly bolǵan dúnıejúzilik ekonomıkalyq daǵdarys kezinde A.Merkeldiń halyqaralyq arenadaǵy róli basym túsken desedi. Onyń menedjerlik talantynyń arqasynda Germanııa jáne keıbir Eýropa memleketteri qarjylyq daǵdarysty sátti eńserdi, deıdi sarapshylar. Eýropalyq odaqta jumyssyzdyq deńgeıi azaıyp, Eýropa ekonomıkasy qarqyndy damı bastaǵan. Búginde Germanııanyń Eýroodaq kóshbasshysyna aınalýyna da A.Merkeldiń qosqan úlesi úlken.
Endi Germanııanyń tórtinshi ret saılanǵan kansleriniń jeke ómiri týraly birer sóz aıta keteıik. Ol stýdent kezinde ózi sııaqty fızık Ýlrıh Merkelge turmysqa shyǵady. Kóp uzamaı onymen ajyrasqanymen, Angela kúıeýiniń famılııasynda qalýdy jón kóredi. Merkeldiń qazirgi jubaıy – hımık-ǵalym Ioahım Zaýer. Eldiń nazaryna ilikkendi jón kórmeıtin ol búginge deıin áıeliniń birde-bir ınaýgýrasııasyna qatyspaǵan eken.
Merkeldiń balasy joq. «Árıne, men ana bolýǵa qarsy emes edim... biraq taǵdyr solaı boldy. 35 jasymda bılikke kelgennen keıin bul týraly múlde umyttym» deıdi A.Merkeldiń ózi.
A.Merkeldiń Germanııanyń «temir hanshaıymy» atanýy tegin emes. Ol áıel bolyp, ıýbka, kóılek kımeıdi. Ol ómirinde alǵash ret Osloda ótken operanyń tusaýkeserinde keshki kóılek kıip kelipti. Sodan beri onyń kóılek kıgenin eshkim kórgen emes. Sondaı-aq ómiri syrǵa men júzik taqpaıtyn nemis kansleri ıis sý sepkendi de unatpaıdy eken. Kúlli álemge áıgili susty hanym biraq ıtten ólerdeı qorqady...
Qymbat TOQTAMURAT,
«Egemen Qazaqstan»
