«QazTransOıl» Mem­le­ket basshysy belgilegen min­detterdiń barlyǵyn júzege asy­rýda

Tórtinshi, sıfrly óner­kásip­­tik revolıýsııaǵa beıimdelý qajet­tiligi men ósýdiń negizgi qoz­ǵaýshy kúshi jańa tehnologııa­lar bolatynyn Prezıdent Nursultan Nazarbaev jyl sa­ıyn­ǵy Joldaýynda aıtqan bolatyn.

Joldaýda kórsetilgen min­det­terge sáıkes, alǵa qoıylǵan maqsatqa qol jetkizip, álemdegi eń damyǵan otyz memlekettiń qataryna qosylý úshin halqymyz óz­ger­meli jaǵdaılarǵa beıim­de­lip, ártúrli salalarǵa, eń aldymen, óndiris salasyna sıfrly tehnologııalardy engizý qajet.

Bul jaǵdaıda qazirgi ındýs­trııalandyrý baǵdarlamasy jańa quraldardy daıyndap, aprobasııadan ótkizýge baǵyt­talýy tıis. Olar ónimder­di eks­portqa shyǵaratyn qazaq­stan­dyq kásiporyndardyń jańa­rýyna jáne olardyń sıfrly teh­nolo­gııa­larǵa kóshýine múm­kindik beretin bolady.

Sondaı-aq Elbasy múmkin bolatyn táýekelderdi da atap ótti, bul – eń aldymen, ekono­mı­kany sıfrly júıege kel­tir­gennen keıin jumys oryn­dary­nyń bosap qalýy, sondaı-aq kásiporyndardyń energııany tıimdi paıdalanýy men energııa únemdeýdi damytý qajettiligi.

«QazTransOıl» AQ Mem­le­ket basshysy belgilegen min­detterdiń barlyǵyn júzege asy­rýda. Sıfrly tehnologııaǵa kóshý endi qolǵa alyna bastaǵan kezde-aq kompanııa bul úderisti iske qosqan bolatyn.

Byltyr jeltoqsan aıynda kompanııa munaı tasymaldaý isinde dıspetcherlik basqarýdy ortalyqtandyrý boıynsha iri jobany aıaqtady. Batys jáne Shyǵys fılıaldarynyń Atyraý men Pavlodarda ornalasqan dıspetcherlik qyzmeti «Astana» bas dıspetcherlik basqarmasyna (BDB) berildi. Búginde kompanııa or­ta­lyq keńsede otyryp, eli­miz­­­diń 11 oblysyndaǵy munaı ta­­sy­­ma­lyn tikeleı basqaryp otyr.

Kompanııa dıspetcherlik baqy­­laý júıesi men SCADA júk tasymalyn basqarýdy endi en­dire bastaǵan sátten-aq bul joba­nyń bastaý alǵanyn atap aıtý kerek. Joba máni myna­da – «QazTransOıl» AQ munaı qubyrlarynyń barlyq bólik­terinde munaıdy qabyldaý men tapsyrýdy baqylaý, munaıdy Aqtaý portyna, temir jol estakadalaryna quıýdy bir ortalyq­tan júrgizý. Qazir mundaı orta­lyq «QazTransOıl» AQ-tyń «Astana» bas dıspetcherlik bas­qar­masy bolyp otyr. Munda bar­lyq operasııalardy baqylaý men basqarý onlaın rejimde júrgiziledi.

«QazTransOıl» AQ basqarma basshysy Dımash Dosanovtyń aıtýynsha, dıspetcherleýdiń birtutas zamanaýı pýnktin en­gizý álemdik tájirıbege sáıkes keledi jáne munaı aǵymyn bas­­qarýda kompanııaǵa sapaly jańa deńgeıge jetýge múmkindik beredi. «О́ndiristik qýatty avtomattandyrý jáne munaı tasymalyn basqarýdy aımaqtar­dan «Astana» bas dıspetcherlik basqarmasyna aýystyrý – «QazTransOıl» AQ magıstraldy qubyr jelisiniń turaqty da qaýipsiz jumys isteýiniń qazaq­standyq júıesin sátti oryndaý», dep atap ótti ol.

Dıspetcherlik basqarý­dyń qurylymy da jeńildetil­di. Bu­ryn ol tórt deńgeıde oryn­­da­latyn: jergilikti dıspetcherlik pýnktter (JDP), aýdandyq dıs­pet­cherlik pýnktter, orta­lyq dıspetcherlik pýnkt­ter jáne «Astana» bas dıs­petcher­lik basqarmasy. Qazir bul qurylym­ǵa JDP men BDB ǵana qatysady.

Árıne, dıspetcherlik basqar­many qaıta qurýdyń dıspet­cher mamandarǵa da áseri boldy. Áıtse de kompanııa kóptegen ju­mys oryndaryn saqtap qaldy. Aı­maq­tyq bólimshelerdegi dıs­pet­cher­lerdiń birazy «Astana» BDB-ǵa aýystyryldy jáne búginde 47 bilikti ınjener jańa bólimshelerdegi jumys­taryna tolyǵymen beıimdeldi.

SCADA júıesi

Bas dıspetcherlik basqar­many iske qosý kóp jyldyq dıs­pet­cher­lendirý jobasynyń sońǵy kezeńi boldy.

Mundaı aýqymdy mindet, ıaǵnı munaı qubyrlaryndaǵy óndiristik jumystardy basqarý­dy avtomattandyrý kompanııa qu­rylǵannan keıin-aq 1997 jyly paıda boldy. Ol kezeńde KSRO-dan Qazaqstanǵa muraǵa qalǵan magıstraldy munaı qubyrlaryna kúrdeli jóndeý jumystaryn júrgizý kerek boldy, búkil avtomattandyrý 1960 jylǵy úlgidegi relelik qondyrǵylar boldy, baılanys ta senimsiz bolatyn jáne bul quraldar jıi isten shyǵyp qa­latyn. Soǵan qaramastan, munaı sııaqty strategııalyq mańyzy bar taýardy úzdiksiz eksportqa shyǵarý asa qajet boldy.

«QazTransOıldyń» magıstraldy munaı qubyrlarynyń tehnologııalyq nysandary ár aımaqta ornalasqandyǵyn eskere kele, qashyqtyqtan baqylaý men basqarý qajettiligi týyndady. Munaı qubyrlarynyń jumysyn basqarý úshin álemde bir-aq júıe bolǵandyqtan – ol dıspetcherlik baqylaý men bas­qarýdyń SCADA júıesi bolatyn – 1999 jyly kompanııa maman­dary tıisti tehnıkalyq tap­syr­many daıyndaı bastady. Jańa júıe úshin negizgi úsh maqsatty júzege asyrý kerek boldy: munaı qubyrlarynyń se­nimdiligi men qaýipsizdigi deń­geıin joǵarylatý, munaı tasy­maldaýdy basqarýdy oń­taılan­dyrý, tehnologııalyq qural­dar jumysyn qashyqtan basqarý.

2003 jyldan bastap 2010 jylǵa deıin «QazTransOıl» SCADA júıesin birtindep bar­lyq munaı qubyrlaryna engizdi. Basqa baǵyttardyń paıda bolýyna oraı, bul júıe jańa munaı qubyrlarynda da qoldanyla bas­tady. Atap aıt­saq, olar – búgin­gi Qazaqstan-Qytaı-Keńqııaq-Atyraý, Keń­qııaq-Qumkól jáne Atasý-Ala­shań­qaı magıstraldy munaı qubyrlary.

SCADA jobasy birneshe kezeń­­nen turdy: baqylaý-ól­sheýish quraldaryn aýystyrý, jańa avtomatıka ornatý, dıspetcherlik baqylaý júıesin engizý.

QT-nyń kóptegen nysandarynda SCADA júıesin engizý resmı túrde 2006 jyly aıaqtalǵan bolatyn, biraq júıeni jańartý búgingi kúnge deıin aıaqtalmaı otyr. Dıspetcherlik baqylaýdy fılıaldardan BDB-ǵa aýystyrý boıynsha joba aıa­syn­da kontrollerlerdiń bir bó­ligi jańartyldy, 40 nysan­nyń barlyǵyna SCADA server­leri ornatylyp, tıisti baǵdar­lamalarmen qamtamasyz etildi.

SCADA QTO-nyń munaı aıdaıtyn stansalaryndaǵy jáne basqa nysandaryndaǵy jumys úlgisin aıtarlyqtaı ózgertti. Buryn adamdar atqaratyn kúr­deli de kóp eńbektenýdi qajet etetin operasııalardy qazir avtomat atqarady. Temperatýra, qysym, munaı deńgeıin ól­sheıtin zamanaýı qurylǵylar – osylardyń barlyǵy apatqa qarsy qorǵanys júıesimen birge qaýipsizdiktiń joǵary deńgeıin qamtamasyz etti jáne qurylǵynyń avtomatty rejimde jumys isteýine múmkindik berdi.

Adam qyzmetin az qajet ete­tin munaı qubyry júıe­si­niń jumys kestesi avtomat­ty qon­dyrǵynyń qatesiz jumy­sy­nyń arqasynda apatty jaǵdaıdyń tómendeýine, jaraqat alýdyń azaıýyna, mu­naı tasymaly senimdiliginiń joǵa­rylaýyna ákeldi. Endi opera­tor­ǵa bir tıekten ekinshisi­ne jú­girýiniń keregi joq, ol monı­tor­dyń aldyn­da otyryp óz ju­my­syn qashyq­tyqtan oryndaıdy.

SCADA-ny engizý nátı­jesinde «QazTransOıl» AQ magıs­traldy munaı qubyr­larynyń barlyq nysandaryna osy júıeni engizgen alǵashqy qazaqstandyq kompanııa boldy. Jáne QazTransOıldyń dıspetcherlik baqylaý men bas­qarý júıesi álemdegi iri júıe­lerdiń biri bolyp sanalady.

О́ndiristik úderisti basqarý júıesi

QTO-nyń sıfrly tehnologııany engizý boıynsha taǵy bir iri jobasy – óndiristik úderisti basqarý júıesi (О́ÚBJ). О́ÚBJ degenimiz – kásiporynnyń qural-jabdyqtaryn jóndeý men oǵan tehnıkalyq qyzmet kórsetý úderisin basqarýdy avtomattandyrý. Bul adam eńbegin az qajet etedi jáne munaı tasymaldaý­dy senimdi de qaýipsiz túrde qam­­tamasyz ete otyryp, birden úsh mindetti sheshedi: quraldar men júıelerdiń qaýipsizdigi men se­nimd­iligin barynsha qamtama­syz ete­di, sorǵy quraldaryn jóndeý­di en­gizedi, qoldaný, jóndeý jáne satyp alýǵa qatysty negizgi bız­nes-úderisterdi avtomattandyrý deń­geıin joǵarylatady.

QTO energııa qýatyn únemdeý

Energııa tıimdiligin únemi arttyryp otyrý – kompanııa­nyń energetıkalyq saıasaty anyq­taǵan «QazTransOıl» AQ-tyń kókeıkesti mindetteriniń biri. Bul qujattyń 2014 jyly keshendi energetıkalyq aýdıtten keıin qabyldanǵanyn atap aıtý kerek. Ol 2012 jylǵy «Energııany únemdeý jáne energııa tıimdiligin art­tyrý týraly» zań talaptary­na sáıkes júrgizildi. «QazTransOıl» AQ ótkizilgen energetıkalyq aýdıt nátıjesi boıynsha, «QazTransOıl» AQ Energııany únem­deý jáne energııa tıimdi­ligin arttyrý boıyn­sha 2015-2019 jyldarǵa ar­nal­ǵan is-shara­lar jospary daıyndaldy. On­daǵy negizgi baǵyttar mynalar:

- elektrmen jabdyqtaý jáne jaryqtandyrý;

- jylýmen qamtý jáne jylytý;

- jeldetý, kondısıonerler ornatý, ylǵaldandyrý;

- tehnologııalyq quraldar;

- esep pen baqylaý aspaptary men quraldary;

- energomenedjment;

- qyzmetkerlerdi qaıta daıyndaý jáne biliktilikterin jetildirý.

«QazTransOıl» AQ úshin mundaı is-sharalar asa ma­ńyzdy, óıtkeni olar kompanııa baǵyttaǵan resýrstardy bosata­dy, sonyń ishinde, óziniń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jańartý úshinde. Máselen, «QazTransOıl» AQ mynadaı ınnovasııalyq tehnologııalardy sátti engizýde: jıilikpen basqarylatyn jeliler, elektr qozǵaltqyshtaryn birqalypty qosý quraldary, reaktıvti qýat­tyń ornyn toltyrý qural­dary, magıstraldy sorǵy agre­gat­tary­nyń sınhrondy elektr qozǵaltqyshtaryn qyzdy­ratyn sandyq retteýshiler; artyq qýaty bar kúshtik transformatorlardy energııalyq tıimdi túrine aýystyrýda.

Elektr energııasyn munaı tasymaldaý úshin qoldaný jáne magıstraldy munaı qubyry boıymen munaı aǵatyn joldy jylytý úshin gazdy qoldaný energııanyń mańyzdy túrleri bolyp tabylady. Elektr energııasy men gazdy qoldanýdyń jıyntyq úlesi jalpy energııa qoldanýdyń 89%-yn quraı­tyndyqtan, munaıdyń júk aınalym birligine jumsalatyn menshikti tutyný energııasyn tómendetý maqsatynda kompanııada magıstraldy munaı qubyrlarynyń jumys rejimin ońtaılandyrýdy qamtamasyz etý boıynsha únemi jumystar júrgiziledi.

Energııany únemdeý, ener­gııa­­lyq tıimdilikti joǵary­latý jáne munaı qubyry ju­mys rejimderin tıimdi qol­daný boıynsha josparly túrde júr­gizilip otyrǵan jumys­tar­d­yń nátı­jesinde 2016 jyl­ǵymen salys­tyrǵanda, 2017 jyly energııa­nyń sybaǵaly shyǵysy 4,9%-ǵa tómendedi jáne 4,66 tonna shartty otyndy/mln tonna*km (2016 jyly 5,48 tonna shartty otyn/ mln tonn*km boldy) qurady.

Energııa qorlarynyń negizgi túrlerin qoldanýdyń 4,9%-ǵa tómendeýi munaı tasymaldaý aınalymy kóleminiń 11%-ǵa ulǵaıǵan tusynda oryn alǵanyn atap aıtý kerek. Basqasha aıtsaq, energııa únemdeý júıesi tıimdi jumys atqarýda.

Energııa tıimdiligi monı­torıngin júrgizý úderisi kóp eńbektenýdi qajet etedi jáne «QazTransOıl» AQ-tyń árbir qurylymdyq bólimshelerinde aı saıyn júrgizilip otyrady. Aǵymdaǵy kezeńdegi energııany qol­danýdyń kólemi men onyń aq­shaǵa shaqqandaǵy mólsheri ót­ken jylǵy osy kezeń­degimen salys­tyrylady, energe­tı­kalyq maq­sattar men mindetter qada­ǵala­nady, munaıdy tasymal­daý­dyń josparlanǵan tehnolo­gııa­lyq rejimderin saqtaý baǵa­lanady.

2017 jyly qyrkúıekte ót­kizilgen kiriktirilgen energomenedjment júıesiniń ınspek­sııalyq aýdıt nátıjesi boıyn­sha, «QazTransOıl» AQ ISO 50001 qosa eseptegende, barlyq halyq­ara­lyq standart talaptaryna sáı­kes qyzmet etip jatqanyn dáleldedi.

«Aqyldy» júıeler

Bıznes prosesterdi ońtaı­landyrý jáne eńbek shyǵynyn azaıtý maqsatynda 2017 jyldyń basynda «QazTransOıl» AQ-ta «Energııa únemdeý» atty energo­mened­jment­tiń aq­parat­­tyq bas­qarý júıesi daıyn­dalǵan bolatyn. Ol aqparatty jınaqtaý, daıyndaý jáne óńdeý úderi­sin avtomattandyrýǵa, energııa tıim­­­­di­ligin monıtorıngileý bo­­ıyn­­­sha daıyn esep berýdi qa­lyp­­­­tas­tyrýǵa múmkindik berdi.

Elektr qýaty qoldanysyna taldaý jasaý men baqylaý, munaı tasymaldaýdaǵy tehnologııa­lyq rejimderdiń energııa tıimdi­ligi kórsetkishteriniń monıtorın­gin «QazTransOıl» AQ elektr qýatyn kommersııalyq esepteý­diń avtomattandarylǵan júıesi (EQKEAJ) kómegimen júzege asyrady.

Sondaı-aq kompanııa mu­naı qubyry bólikterindegi jumys­tardyń teh­nologııalyq rejim­derin monıtorıngileý, model­deý jáne ońtaılandyrý boıyn­sha Smart Tran otandyq baǵdar­lamalar keshenin de qoldanady.

Osylaısha, «QazTransOıl» kompanııasy álemdik ekonomıkada qandaı úlken ózgerister júrip jatqanyn jáne jańarý úshin jańa sıfrly tehnologııa­lar múmkindigin paıdalaný­dyń qanshalyqty mańyzdy eke­nin jaqsy túsinedi. Shyǵyn­dy azaıtyp, munaı aıdaý tıim­­­di­­­ligin arttyra otyryp, «QazTransOıl» AQ elimizdiń damýy­­na óz úlesin qosýda. Jáne alda­­ǵy ýaqytta kómirsýtekti ener­­gııa tasymaldaýshylarǵa degen suranys burynǵydaı saq­tala­tyn bolady.

Seıfolla ShAIYNǴAZY,
«Egemen Qazaqstan»