Úkimetke «Neke (erli-zaıyptylyq) jáne otbasy týraly» kodekske túzetýler en­gizýdi qaraýǵa usynym berildi

Jańa týǵan sábıdi kútip-baǵýǵa alıment jáne onyń anasyn kútip-baǵýǵa aqshalaı qarajat óndirip alý týraly atalǵan sotta qaralyp jatqan azamattyq is ótinish berýge sebep bolǵan edi. Aýdanaralyq sot kodekstiń 47-baby 5-tarmaǵynyń eshkimdi esh­qan­daı kemsitýge bolmaıdy, ana men bala memlekettiń qorǵaýynda bolady degen Respýblıka Kons­tı­týsııasynyń 14-babynyń 2-tar­maǵyna jáne 27-babynyń 1 jáne 2-tarmaqtaryna qaıshy keleti­nine baılanysty, onyń Kons­tı­týsııada belgilengen adam­nyń jáne azamattyń quqyq­taryna nuqsan keltiretinin kórset­ti. Soǵan baılanysty, sot Konstı­tý­sııanyń 78-babyna sáıkes, azamat­tyq is boıynsha is júrgizýdi toq­tatyp, nekesiz týǵan balanyń ana­syn bosanǵanǵa deıin jáne bosan­ǵannan keıingi kezeńde mate­rıaldyq kútip-baǵý merzimin shek­teý bóliginde kodekstiń 47-ba­by­nyń 5-tarmaǵyn konstıtýsııalyq emes dep taný týraly usynyspen Konstıtýsııalyq Keńeske júgindi. 

Konstıtýsııalyq Keńes óti­nishtiń nysanyn zerdelep, daýlasýshy taraptardyń zańdy nekede turmaǵanyn anyqtady. Jaýapker balanyń ákesi ekendigin óz erkimen moıyndamaǵan jáne bala men onyń anasyna materıaldyq kómek kór­setpegen. Soǵan baılanysty ta­­lap qoıýshy bala úsh jasqa tol­­ǵanǵa deıin jaýapkerdiń ózin kú­­tip-baǵýyn talap etip sotqa júgin­gen. 

Kodekstiń atalǵan normasynyń konstıtýsııalylyǵyn teksergen kezde Konstıtýsııalyq Ke­ńes my­na­ny basshylyqqa aldy. Kons­tı­týsııanyń 1-baby 1-tarmaǵyna sáıkes Qazaqstan Respýblıkasy ózin demokratııalyq, zaıyrly, quqyqtyq jáne áleýmettik memleket retinde ornyqtyrady, onyń eń qymbat qazynasy – adam jáne adamnyń ómiri, quqyqtary men bostandyqtary. Konstıtýsııalyq Keńestiń pikiri boıynsha, áıeldiń júktiligi men bala týý kezeńinde jáne odan keıingi ýaqyttarda olardyń arasynda nekelik qarym-qatynastyń bolýyna nemese bolmaýyna saı, áıeldiń er adamnan ózin kútip-baǵýǵa quqyǵyn negizdeý otbasy ınstıtýtyn qor­ǵaý boıynsha memlekettiń óz min­det­temelerin iske asyrýǵa baı­­lanysty bolady. Osyǵan oraı Konstıtýsııalyq Keńes kodekstiń daý týǵyzǵan normasy kemsitýshilik bolyp tabylmaıdy jáne Konstıtýsııaǵa sáıkes keledi dep tanydy.

Degenmen, kodekstiń 47-ba­by­nyń 5-tarmaǵyn konstıtý­sııa­lyq dep tanı otyryp, Konstıtý­sııalyq Keńes qaralyp otyrǵan zań­namalyq erejelerde konstı­týsııalyq-quqyqtyq mánde já­ne Negizgi Zańnyń áleýe­tinde ákeniń, sondaı-aq erekshe qor­ǵaýdy qajet etetin ana men ba­lanyń quqyqtaryn jáne mindet­temelerin kelistirýde jetki­liksiz paıdalanylǵanyn atap ótti. Konstıtýsııalyq Keńes ba­lanyń ákesinen onymen nekede turmaıtyn áıelden týǵan balanyń anasyn kútip-baǵýǵa aqshalaı qarajat óndirip alý ana men balany qorǵaý týraly konstıtýsııalyq erejelerdi iske asyrý tásilderiniń biri bolyp tabylady. Bala jáne onyń anasy óziniń otbasylyq jaǵdaıyna qaramastan arnaıy qorǵalýǵa muqtaj, sonyń ishinde materıaldyq qoldaýdy qajet etedi. О́z kezeginde, ol balanyń da, balanyń ákesi bolyp tabylatyn er adammen salystyrǵanda áleýmettik-osal jaǵdaıdaǵy balaǵa qamqorlyq jasaıtyn ananyń da tynys-tirshiliginiń qajetti deńgeıin saqtaý barynsha qamtamasyz etiletin tıimdi quqyqtyq tetikterdi belgileýdi bildiredi. 

Budan basqa, Konstıtýsııalyq Keńes kodekstiń 47-babynyń 5-tar­maǵynda kózdelgen «bosan­ǵanǵa deıingi kezeń» jáne «bosan­ǵannan keıingi kezeń», olardyń ýaqyt shegi uǵymyn zańnamada ashý qajettigine nazar aýdardy. Osylaısha Konstıtýsııalyq Ke­ńes ananyń jáne balanyń quqyq­tary men bostandyqtaryn neǵur­lym tolyǵyraq qamtamasyz etý maq­satynda Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Úkimetine «Neke (erli-zaıyptylyq) jáne otbasy týraly» kodekske túzetýler en­gizýge bastamashylyq jasaý týraly máseleni qaraýǵa usynym berdi. Normatıvtik qaýly qabyldanyp kúshine engen soń, jalpyǵa mindetti, túpkilikti jáne shaǵymdanýǵa jatpaıdy. 

Aleksandr TASBOLAT,
«Egemen Qazaqstan»