Rodjer Federer fenomeni

Al bizdiń búgingi áńgimemizdiń Qazaqstan sportyna qatysy joq. Osy joly biz shveısarııalyq maıtalman sportshy, úlken tennıstiń has sheberi, týma talant ıesi Rodjer Federer týraly sóz qozǵamaqpyz. Jalpy, álemde kóziniń tirisinde aty ańyzǵa aınalǵan adamdar kóp kezdese qoımaıdy. Federerdi sol azshylyqtyń qataryna qosýǵa ábden laıyq tulǵa desek, esh artyq ketpeıtinimiz anyq.

Tennıs kortynyń bolashaq juldyzy 1981 jyldyń 8 tamyzynda Shveısarııanyń shaǵyn ǵana Bazel qalasynda dúnıege kelgen. Ákesi Robert jartylaı nemis bolsa, anasy Lınet dıý Randtyń tegi afrıkalyq kórinedi. Ulynyń úlken tennıske qyzyǵýshylyǵyn baıqap, kásibı tálimgerge alǵash bergen de anasy eken. Sporttyń osy túriniń qyr-syryn tez meńgere bastaǵan Rodjer 12 jasynda-aq jasóspirimder jarysyna joldama alsa, 16 jasynda alǵashqy úlken jeńisine qol jetkizedi – jasóspirimder arasynda Ýımbldon týrnıriniń jeńim­pazy atanady. Araǵa tórt jyl salyp, Ýımbldonnyń eresekter básekesinde top jarady. Osy Úlken dýlyǵa týrnıriniń fınalynda ol óziniń bala kezindegi tabynary Pıt Samprastan basym túsedi...

R.Federer qazirgi ólshemmen qaraǵanda erte, 19-ǵa tolar shaǵynda otbasyn qurǵan. Tań­­­daýynyń da tennısshi qyz­ǵa túskeni tańdandyrmasa ke­rek. Shveı­sarııa azamatshasy bol­ǵanymen, tegi cheh Mıros­lava Vavrınespen ol Sıd­neı Olımpıadasynda tanysa­dy. Ekeýi de Shveısarııa qura­ma­sy­nyń músheleri bolatyn. Osy arada aıta ketetin bir jaıt – úl­ken tennısten úlken úmit kút­tirip, tipti álemdegi 100 myq­ty tennısshi qyzdyń sanaty­na engen Mıroslava 24 jasynda aıaǵyn syndyryp alyp, sodan kort­qa qaıta oralmaǵan edi. Sóı­tip, ol óziniń barlyq kúsh-ji­gerin jubaıynyń PR-mened­jeri jumysyna jumsap keledi. Rodjer kortqa shyqqan kezde onyń árkez trıbýnadan tabylatyny da sondyqtan.

Sóz retinde Federerler ot­ba­synda egiz ul men egiz qyz ósip kele jatqanyn aıta keteıik. Qyzdary 2009 jyly ómirge kelse, uldary 2014 jyly týǵan.

Rodjerdiń ózine kelsek, ol barlyq tórt Úlken dýlyǵany jeńip alǵan tarıhtaǵy altynshy tennısshi bolyp tabylady. Úl­ken dýlyǵa týrnırleriniń 20 dúrkin jeńimpazy. Fede­rer­den ataqty ıspan tennısshisi Ra­fael Nadaldiń tórt, búgin­de úlken sportpen qoshtas­qan amerıkalyq sheber Pıt Sam­prastyń alty Úlken dýlyǵasy kem. Serbııalyq úlken talant ıe­si Novak Djokovıch bul tizimde 12 dýlyǵa jeńimpazy re­tin­de al­ǵash­qy tórt myqtyny túıin­dep tur. Qazir at ústinde júr­gen bas­qa tennısshilerdiń jetis­tikteri eki-úsh Úlken dýlyǵadan aspaıdy.

Aıtpaqshy, Federer – eki Úlken dýlyǵa týrnıriniń shy­ńyn qatarynan bes retten ba­ǵyn­dyrǵan tennıs tarıhyndaǵy tuńǵysh sportshy (2003-2007 jyldar – Ýımbldon, 2004-2008 jyldar – AQSh-tyń ashyq chem­pıonaty). Buǵan qosa, ol – 30-dan asqan shaǵynda Úlken dý­lyǵa týrnırin kemi tórt retten jeńip alǵan úsh tennısshiniń biri. Mamandar úlken tennıske qa­tysty Ashyq dáýir atap júr­gen sońǵy 50 jyl bederinde mun­daı eren kórsetkishke búgin­de shaý tartpaq túgili shaldyq­tyń qamytyn myqtap kıgen aýstralııalyqtar – Rod Leıver men Ken Rozýoll qol jetkizgen bolatyn. Olardyń birinshisi, amandyq bolsa, bıyl 80-ge, ekinshisi 84-ke tolady.

Biraq Federer 37-ge aıaq art­qanymen, áli tuǵyrdan taıǵan joq. Sondyqtan ataqty aýstra­lııalyqtardyń aldyn orap ke­týine múmkindigi bar dep esep­teımiz. Bulaı sóz saptaýy­myz negizsiz de emes. Ol 20-shy Úlken dýlyǵa týrnırin – Aýs­tralııanyń ashyq chempıona­tyn osy jyldyń basynda jeńip aldy. Alda áli úsh Úlken dýlyǵa týrnıri – Rolan Garros – Fransııanyń ashyq chempıonaty, Ýımbldon – Ulybrıtanııanyń ashyq birinshiligi jáne Ame­rı­kanyń ashyq chempıonaty bar. Tym bolmasa osylardyń bireýinde jeńiske jetýi ábden múmkin. Bıyl sáti túspese kelesi jyl bar degendeı. Árıne, ol jasaryp kele jatqan joq. Úlken sportta adamnyń jasy úlken ról atqaratyny túsinikti. Biraq Federerdiń korttaǵy qımyl-áreketteri áli de kóz qyzyqtyrarlyqtaı.

Tamasha tennısshiniń myna bir jetistikterin de aıtpaı ketsek, qııanat bolar. Ol – eki Úlken dýlyǵany kemi alty retten je­ńip alǵan alǵashqy tennısshi. Al Aýstralııanyń ashyq chempıo­naty bıigin alty retten úsh ten­­nısshi baǵyndyrsa, Federer so­­lardyń biri. Ýımbldondy ol sııaqty segiz ret jeńip alar ten­­nısshi ázirshe kókjıekten kó­rin­beıdi. Bul da bir ózindik rekord.

1998 jyldan – 17 jasynan ATR-týrlarda (aǵylshynshadan qazaq­shalaǵanda Tennıs kásipqoılarynyń qaýym­das­tyǵy, Tennıs kásipqoılarynyń elıtaly álemdik týry dep te aıtylady) óner kórsetip kele jatqan Rodjer óziniń sporttyq man­sabynda 96 ret jeńis toıyn toılaǵan eken. Budan bólek 2008 jyly juptasyp óner kór­setýde Beıjiń Olımpıa­da­synyń chempıony atandy. 2012 jylǵy London Olımpıa­da­synda jekeleı synda kúmis me­dalǵa qol jetkizdi. Devıs kýbo­gynyń jeńimpazy. Joǵary­da aıtqanymyzdaı, osy jeńister­diń 20-sy asa bedeldi sanalatyn ári kóp syılyqaqy ıelenýge múmkindik beretin Úlken dýlyǵa týrnırleriniń úlesine tıedi.

Syılyqaqy demekshi, ózi­niń 20 jyldyq sporttyq ǵumy­ryn­da Federer 115 mıllıon dol­­larǵa jýyq aqsha tapqan. Osy kór­setkishi boıynsha ol álem­degi eń tabysty sportshy sanalady.

Sport sańlaǵy óziniń ár jeńi­sin, ásirese, Úlken dýlyǵa týr­nırlerindegi jeńisin al­ǵashqy úlken tabysy sekildi erek­she emosıonaldy kóńil kúıde kózine móltildete jas alyp qabyl­daıtynynyń ózi bir qaraǵanda qyzyq kórinedi. Sondyqtan ony «jylaýyq Federer» deıtinder de bar. Ekinshi jaǵynan osyndaı sentımentaldilik onyń jan dúnıesiniń náziktigin, mineziniń jumsaqtyǵyn bildiretindeı. Júziniń shýaq shashqandaı jy­lylyǵy adamdardy ózine mag­nıtshe tartatyny anyq. Dúnıeniń tórt buryshynda oǵan tileýles jankúıerlerdiń orasan kóp ekendigi de menmendikten ada qarapaıym bolmysyna baı­­la­nysty bolar dep topshylaı­myz.

Endi Rodjer Federer týraly aıtqan nemistiń tanymal ten­nıs sheberi, búginde tabysty tálimger sanatyndaǵy Borıs Bek­kerdiń sózinen úzindi kelti­reıik. «Rodjer – bul fenomen. 36-dan asqan shaǵynda osyndaı sheberligimen maqtana alatyn kim bar?! Oǵan teń keler eshkim joq...». Bekkerdiń pikirinshe, Rod­jer jýyr mańda tennıs­pen qoshtasa qoımaıdy. «Bul, – deı­di ol, – bizdiń sport úshin shyn máninde mańyzdy».

Sonymen Federerdiń qatys­qan jarystarynyń bárinde nemese bárinde derlik jeńiske jete­tin fenomeniniń syry nede? О́zine degen senimdiligi men ta­masha tehnıkasy, kez kelgen myq­ty tennısshige qarsy tez beıim­deletin ıkemdiligi men qarsy­lasynyń qandaı is-qımyl ja­saıtynyn alǵyr shahmatshy­daı aldyn ala bilip qoıatyn aqyldy oıyn órnegin kór­setetindigi desek, qatelespeıtin sekildimiz. Úlken dýlyǵa týr­nırleriniń ashyq chempıonat retinde ótkizile bastaýyna oraı Ashyq dáýir atalyp júrgen sońǵy 50 jyl bederinde ári odan áride de, Bekker atap kórsetkendeı, Federerge teń keler tennısshi ázirge joq ekenin moıyndaýǵa tıispiz.

Samat MUSA,

«Egemen Qazaqstan»