Bekturǵanov oılap tapqan bıonıkalyq býyndar

Solardyń biri – Mem­leket basshysynyń bas­­tamasymen qolǵa alyn­­ǵan «Qazaqstannyń 100 jańa esimi» jobasy­na aty-jóni engen al­ma­­tylyq Máýlen Bek­tur­ǵanov.

Máýlen mektep qabyr­ǵa­syn­­da júrgen kezinen-aq izde­nim­paz­dyǵymen dara­lan­ǵan. Ár­bir shy­ǵar­mashylyq adamy úshin mańyz­dy sanalatyn bul qa­sıet ony asqaq armannyń bı­igine jetelese kerek. Talmaı oqy­ǵan talapty bala tańdaý keze­gi kelgende matematıkalyq ba­ǵytty tereńdep oqýǵa nı­et tanytyp, O.Jáýtikov atyn­­daǵy fızıka-matematı­ka mek­te­bin úzdik baǵamen bitir­gen. Onda oqı júrip res­pýb­l­ı­kalyq deńgeıdegi talaı olım­pıadalarda baq synap, bı­ik nátıjelerden kóringen. Aq­pa­rattyq tehnologııa­lardy te­reńnen meńgerýge talap­tan­ǵan zerdeli jas Halyqara­lyq aqparattyq tehnologııa­lar ýnı­versıtetine oqýǵa tú­sedi.

Máýlen úshin atalǵan bi­lim oshaǵyna (IT ýnı­ver­sı­teti) oqýǵa túskennen keı­in ǵylymmen aınalysýǵa jar­­qyn jol ashylypty. Zama­na­ýı teh­no­logııalarmen jab­dyq­talǵan laboratorııa oıǵa al­ǵan isterdi tájirıbege aınal­dy­rý­ǵa sep bolady. Adam men teh­­nıkanyń baılanysy ózin úne­mi qyzyqtyratyn ol 2015 jyly adam bulshyq etiniń kómegimen basqarylatyn erekshe protez qurylǵyny kórgen sát­te, nege osy baǵytta óz oı­ym­­dy iske asyrmasqa degen oıǵa qalady. Kóp uzamaı bir she­shimge kelgen Máýlen dıp­lom­dyq jumysynyń aıasynda osy maqsatty tabandy túrde qolǵa alady.

Ol oılap tapqan elektr­meha­nıkaly protez qoldaǵy bul­shyq et tamyrlarymen baı­lanysý arqyly jumys isteıdi. Iаǵnı bul qurylǵynyń kómegimen qalaǵan zatyńyzdy us­taýǵa, alýǵa, qoıýǵa jáne ta­­­ǵy basqa fýnksııalardy ja­­­­­saýǵa bolady. Jas ǵa­lym bo­­­lashaqta tek qol emes, son­­daı-aq shyntaq, ıyq­tyń qyz­me­­­tin atqaratyn elekt­r-me­ha­nı­kaly protez jasap shy­ǵa­r­sam deıdi.

– Nege ekenin bilmeımin, biz sońǵy jańalyqtardyń bári tek AQSh-ta bar dep oılaımyz. Bul qate pikir. Tipti AQSh-tyń ózin­de jasandy bıonıkalyq qol shy­ǵa­rylmaıdy. Álemde jasan­dy qol shyǵaratyn elder óte az. Germanııa, Ulybrıtanııa sııaq­ty memleketterde bar bol­ǵany on shaqty kompanııa ju­mys isteıdi. Sondyqtan meni osy sala qatty qyzyqtyrdy.

Alaı­da shetelge shyǵyp oqýǵa, úı­­rený­ge múmkindik bolmady. Ǵa­lam­tor arqyly, tájirıbe ar­­qyly úırendim. Eki jyl bo­ıy jasa­ǵan jobamnyń ná­tıjesinde MBionics kompanııasyn qurdym. Qazir qazaqstandyq naryqta atymyzdy qalyptastyryp kelemiz. Suranys kún sanap artýda. Endi jasandy qol jasatqysy keletin III toptaǵy múgedekter shetelge barmaı-aq otandyq bıonıkalyq protez-qoldyń ıesi atana alady. Bizdiń kompanııa ózderi óndiretin jasandy qolǵa kepildik beredi. Biz birinshi kezekte aqsha úshin emes, ǵylym men tájirıbe úshin jumys isteımiz, deıdi Máýlen Bekturǵanov.

Keıipkerimizdiń aıtýynsha, alǵash bıonıkalyq protez jasaý isine den qoıǵanda analogy bar qoldy ne úshin jasap jatyrsyń dep syn aıtatyndar kóp bolǵan. Otan­das­tarymyzdyń osyndaı pro­tezderdi shetelderden tym qym­bat baǵaǵa satyp alýǵa máj­búr ekeni jas ǵalymdy qat­ty qynjyltypty. Qyrýar aq­­shaǵa bul qurylǵyny alý­­ǵa kez kelgenniń shamasy joq. Ony izdep tabýǵa da múm­kindikteri az. Sondyqtan qol­jetimdi baǵadaǵy sapaly otan­dyq ónim shyǵarýǵa bel bý­ǵan jalyndy jas armanyn aqıqatqa aınaldyrdy. 2017 jyldyń mamyr aıyn-
da «Qazaqstannyń 100 jańa esimi» jobasy bastaý alǵanyn estigen Máýlenniń dostary talantty zamandastarynyń esimi osy tizimge laıyq dep tanyp, ótinim jibergen. Arnaıy jumys toby men sarapshy komıssııa onlaın daýys berý nátıjesinde kópshiliktiń qol­daýyna ıe bolǵan Máý­len Bekturǵanovtyń eńbe­gin joǵary baǵalady. Aqy­ly men bilimin qatar ushtas­tyr­ǵan qar­shadaı qazaq bala­sy eli­mizde múlde jolǵa qoıy­l­maǵan ma­ńyzdy iste tyń tal­pynys jasa­dy. Táýelsiz Qa­zaq­stannyń da­mýy­na eleýli úles qosqan «100 jańa esim» jo­basynda onyń aty altyn árip­termen ja­zyldy.

Byltyr jeltoqsan aıynda óz jobasyn Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń aldynda tanys­tyr­ǵan sátinde Máýlen jas­tardyń ǵylymmen aınalysýy-
na zor qoldaý tanytyp otyr­ǵany úshin Memleket basshy­syna alǵysyn bildirip, bul baǵyttaǵy jumystaryn jandandyra beretinin jetkizgen edi. Qazirgi ýaqytta IT ýnıver­sı­tettiń magıstratýrasynda bilim alatyn jas izdenýshi, atalmysh ýnıversıtettiń labo­ra­torııasynda talantty jas­tar tobymen birge óz ıdeıasyn odan ári jetildirý ústinde. Soń­ǵy ýaqyttary múmkindigi shek­teýli balalarǵa arnalǵan elek­tronıkasyz fýnksıonaldy protezder jasaýdy qolǵa alǵan. Bul protezder qoldary jyl saıyn ósip kele jatqan baldyrǵandar úshin barynsha tıimdi. Eń bastysy, basqa qymbat protezder sııaqty ata-analardyń qaltasyna salmaq salmaıtyn kórinedi.

«Ár salanyń, ár adamnyń formýlasy ártúrli bolady. Maǵan qol jetkizgen je­tis­tigim emes, soǵan jetý jolynda atqarylǵan jumys­ta­rym­ qyzyqty. Adam aldy­na úl­ken maqsat qoıady. So­ǵan qol jetkizgen soń ári qa­raı qaı­da bararyn bilmeı qa­la­dy. Mıllıonerlerdiń kóp­shi­­liginiń ómir tarıhyn qa­ra­­­sańyz, osyny baıqaısyz. Son­dyqtan maqsat neǵurlym bı­ik bol­ǵan saıyn, qulshynys ta, kún­delikti prosess te soǵur­lym qyzyqty bolady. Ońaı kel­­gen nárseniń qadiri bolmaı­dy. Jumys prosesinen láz­zat alýǵa tyrysý kerek. Adam ózi­niń súıikti isimen aına­lys­qan­da ǵana nátıjege qol jet­kize ala­dy», deıdi ol.

Árbir tehnologııalyq óz­geris­­ter men jańa jetistikter mem­le­kettiń ekonomıkalyq da­mýyna serpilis ákeledi. Al ǵylymı jańa­shyldyq kó­shi­ne ilese alma­ǵan kez kelgen memleket ekono­mıkalyq da­mý barysynda qandaı da bir qıynd­yqqa tap bolatynyn álem­dik tájirıbe dáleldep otyr. «Rýhanı jańǵyrý» baǵ­dar­­lamasynyń bir tarmaǵy sa­nalǵa­n «Qazaqstannyń 100 jańa esimi» jobasy ǵylymmen aı­nalysatyn jastardy qa­nat­tandyrǵan biregeı ozyq alań­ǵa aınaldy deý­ge ne­giz bar. Talantty halyq­tyń ishi­nen Máýlen sııaqty talapty azamat­tardy taýyp jurtshy­lyq­qa tanytý jáne olardyń shyǵar­mashylyǵyn shyńdaı túsý joba­nyń jemisi dep bilýimiz kerek.

Máýlen óziniń bir suh­ba­tyn­da: «Qazaqstan jasta­ry­nyń oıy men qııaly, pikirine shek qoıyl­maı­dy. Qoǵamda kóp­shilik batys mádenıetine elik­teýshilikti qate dep tanıdy. Alaıda ár nár­se­niń jaqsy tus­tary bolatynyn umytpaǵan jón. Eýropada adam­dar erkin oılaı­d­y, adam­nyń múmkindigin shek­siz dep baǵalaıdy. Osynyń arqasynda olardyń ekonomıkasy da, áleýeti de qaryshtap damýda. Bizge de erkindik qajet. Oı erkindigi, pikir erkindigi. Armanyńdy iske asyrýdan qy­syl­maý kerek» dep oıyn bil­di­ripti.

Aty «Qazaqstannyń 100 jańa esimi» tizimine engen Máýlen syndy birqatar jastar elimizde buryn sońdy bolmaǵan erekshe qurylǵylardy jasap shyǵardy. Bul olardyń ushq­yr oıy men qııalynyń, ar­man-maqsatynyń jemisi, Táýelsizdigimizdiń jeńisi. Ol jobalardyń barlyǵy keńge qanat jaıyp el ıgiligine jarap jatsa, aıqyn maqsattyń oryndalǵany sol emes pe!

Arman OKTIаBR,

«Egemen Qazaqstan»