Memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, ustazdar, ǵalymdar qatysqan keleli jıynda «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda elimizde, elordamyzda atqarylǵan jumystar qorytyndylanyp, ult ıgiligine aınalǵan baǵdarlamany bolashaqta tıimdi júrgizý jóninde usynystar men pikirler talqylandy.
«Bul baǵdarlamanyń qazaq órkenıetiniń damýyna qosqan úlesi ushan-teńiz. Buǵan tek zııaly qaýym ókilderi ǵana emes, ekonomıkalyq, áleýmettik klaster ásirese jastar qyzý aralasyp baǵdarlamanyń mán-maǵynasyn tereńdete tústi jáne qalyptasqan, anyqtalǵan, belgilengen ártúrli baǵdarlar da usynyldy. Astana qalasynyń ákimdigi osy baǵdarlamanyń júzege asýyna eki júzden astam shara ótkizdi. Onyń ishinde tárbıe-bilim, «Qasıetti Astana» baǵytynda kóptegen sharalar ótti. Bizdiń elordamyzdyń rýhanı ózekterin ashýǵa baılanysty belgili ǵalymdar qatysqan konferensııalar, ashyq sabaqtar, stýdenttermen kezdesýler ótti. Sonyń ishinde basa aıtqym keledi, Eýrazııalyq ulttyq ýnıversıtetiniń ǵalymdarymen qosylyp, qalamyzdaǵy stýdent qaýymy bar, byltyr Bozoq qalashyǵyna ǵylymı ekspedısııa jasadyq. Bıyl elordamyzdyń aýmaǵynda jatqan tarıhymyzdyń ártúrli kezeńderine jatatyn mádenı, tarıhı eskertkishteriniń jıyrmasyn iriktep, osy «Qasıetti Astana» degen aıdarmen kitaptar shyǵaryp, mobıldi qosymshalardy jasap jatyrmyz.
Sáken Seıfýllın, «Aljır» murajaılary tolyqtyrylyp, sonyń arqasynda murajaıǵa keletin adamdardyń da sany artqan. Rýhanı jańǵyrý aıasynda qarjy bólinip, eksponattar da kóbeıgen. Sandyq júıedegi ártúrli jańa qondyrǵylar jasalyp, qaladaǵy otyz aıaldamaǵa kitap qory on myńnan asatyn pıar kod arqyly júkteıtin kitaphanalar ornatylǵan.
Elbasynyń tapsyrmasymen 2000 jyldan bastap «Mádenı mura» degen irgeli memlekettik baǵdarlama qolǵa alyndy. Bul baǵdarlama boıynsha on alty seksııa qurylyp, sonyń bir salasy ádebıet, óner salasyn basqarýǵa maǵan týra keldi. «Mádenı mura» kezinde kóp materıal jınaldy. Muny nege aıtyp otyrmyn, Elbasynyń byltyrǵy maqalasyna deıin alǵysharttar jasalǵan bolatyn. Rýhanı jańǵyrý – jańarý. Jańarǵan ult óz dańǵylyn salady», dedi akademık Seıit Qasqabasov.
Akademıktiń aıtýy boıynsha, 100 batyrlar jyry, 57 ashtyq týraly jyr, 65 dinı dastan, 95 tarıhı jyr, 47 shejirelik jyr, 10 ańyz jyr, 2 279 jumbaq, 12 277 maqal-mátel, 6 675 shýmaq qara óleń, 77 mıf, 377 ańyz, 328 shejirelik ańyz, 612 tarıhı ańyz, 356 kúı ańyzy, 198 ǵuryptyq folklor, 200 hıkaıat, 1033 turmystyq áńgime túri jınaqtalǵan.
Iá, rýhanı jańǵyrý – jańarý. Osy jóninde memleket jáne qoǵam qaıratkeri, ǵalym Myrzataı Joldasbekov: «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasy byltyr jarııalanǵan kezde bárimiz bir-birimizden súıinshi surasyp, qýanǵan edik. Kóptiń kókeıinde júrgen máseleler kóterildi. Sodan beri birshama jumys atqaryldy. Elbasy ózi qol qoıyp, ulttyq komıssııa quryldy. Ár oblysta rýhanı jańǵyrý ortalyqtary jumys isteı bastady. Rýhanı jańǵyrýdyń máni óte tereńde. Ol – sananyń jańǵyrýy.
Rýhanı jańǵyrý – azamattyq sananyń, tarıhı, ulttyq sananyń qaıta túleýine, túrlenýine yqpal etetin tabaldyryq» dedi Myrzataı Joldasbekov.
Sonymen qosa fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, akademık Ǵarıfolla Esim «Rýhanı jańǵyrýdyń teorııasy men praktıkasy» degen pán engizgenin aıtty. Qazir Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń stýdentteri oqyp jatqan kórinedi. Mektep baǵdarlamasyna arnalǵan kitap ta daıyn eken. «Elbasy úsh uǵym usyndy. Máńgilik el, Uly dala, Rýhanı jańǵyrý – sana serpilisi. Osy úsh uǵym qazaq bolýdyń negizi. Osy týraly balalarǵa sińimdi áńgime aıtýmyz kerek», dedi akademık.
Halyq tamyrynda búlkildep jatqan ulttyq bolmystan aıyrylmaý – qazaqty saqtaý. Táýelsizdiktiń baıany, memlekettiń baǵy – azamat isi. Eldiktiń ejelgi súrleýine túsken qazaq mıletiniń kúrmeýi mol kúres jolynda jeńisi molynan bolǵaı!
Baǵashar TURSYNBAIULY,
«Egemen Qazaqstan»
