Sirá, Olga Lýnkınamen aralasyp kele jatqanymyzǵa otyz jylǵa jýyqtaǵan bolar. Qýanyshta da, qaıǵyda da birge boldyq. Osy Olga Alekseevna qazaq dese ózegin julyp beretin jan. Oǵan talaı kózimiz jetken. Tipti Lýnkınderdiń otbasylyq shejiresi tolaıym qazaq halqymen taǵdyrlas. Ol kisi qazaqtyń barlyq qasıeti búkil áýletine juǵysty bolǵanyn udaıy aıtýmen, dáleldeýmen keledi.
Aqylshy anamyzdaı Olga Alekseevnany marqum dosym, qazaq ıllıýzıonısi Altynaı Baıtoqanova arqyly tanıtyn edim. Bul kisi Altynaıdyń ókil sheshesi boldy. О́nerge baýlydy. Ekeýiniń rııasyz aýyzbirshiligi – ejelden kórshi, ejelden týys orys pen qazaqtyń ǵajaıyp dostyǵynyń úlgisi edi. Olga Alekseevna bizge qaraǵanda eresek, ómir kórgen adam ǵoı. Jas kezimizde qınalsaq, qatelessek óz sheshemizdeı aqyl-keńesin aıtyp otyratyn. Talaı ret bálishin jep, basymyzdy ıyǵyna súıep, úıinde de qonyp qalatynbyz.
Sáýirdiń basynda oıda joqta Olga Alekseevnamen jolyǵýdyń sáti tústi. Kún jylynǵanda Almatyǵa arnaıy kelip, ótken kúnnen estelikterin sarqa áńgimelep, marqum Altynaıyn saǵynyp júrgenin jasyrmady. Qazaqtyń saltymen dastarqanǵa dostardy jınap, molda shaqyrtyp, jeti shelpegin pisirtip, ári ókil qyzy ári dosy bolǵan Altynaıǵa Quran aıattaryn baǵyshtatty... Jerdiń túbinen kelip, taǵy da analyq, dostyq boryshyn atqaryp ketti...
Ata-babasynyń, áke-sheshesi, balalarynyń da kindik qany qazaq topyraǵynda tamǵandyqtan bolar, ol kisi qazaq sırkine transformasııalyq ónerdi alyp kelgen marqum ókil qyzy Altynaıy barda ózge elden baqyt izdeýdi oılamaýshy edi. Qos qulyny – Elena men Ekaterına kóz aldymyzda boı jetti. Alaıda ol kisi áli erkeligi basylmaǵan óz balalarynan góri, Altynaıǵa arqa súıeýshi edi. Altynaıdyń ketkenine shyn kózi jetkennen keıin ǵana Sankt-Peterbýrgke qyzdarynyń qasyna kóshti.
Baıqap qarasam, Olga Alekseevnadan qazaq týraly sóz surasań talaı qyzyqty oqıǵany aıtyp, ishek-silesi qatyp kúledi, ıakı bolmasa kózine jas alady.
«Qazaqtyń keń dalasynda meniń atam da, ájem de, ákem de, sheshem de, kózimniń aǵy men qarasyndaı qyzdarym da týǵan. Ájem attyń qulaǵynda oınaýshy edi. Qoryqpaı minip alyp, shaýyp júretin. Azdap dombyra da tartatyn. Árıne bizge qaraǵanda qazaqsha jaqsy bildi. Sheshem qazaqsha óleńderdi mánerine keltirip aıtýshy edi. Menińshe, jer betinde qazaq dalasyndaı sulý jer joq. Bizde bári bar: taýlar men teńizder, saıyn dala, sarqyraǵan ózender. Meniń tarıhı Otanym – Qazaqstan. Kim týǵan jerine jamandyq oılaıdy?! Jyraqta júrsek te, tilegenimiz – osy eldiń amandyǵy», deıtin Olga Alekseevnanyń áńgimeleri tipti qyzyq.
– Maǵan bul oqıǵany bala kúnimde ájem aıtqan. Ájemiz jas kezinde ákesimen qazaqtyń bir baıynyń úıine qydyryp barady. Ol kezde jergilikti halyqtyń dástúrin bile bermeıtin ájemiz jastyq ańǵaldyqpen bir baıdyń buzaýyn, baıdyń toqymashylary toqyp bitirip, syrtqa jaıyp qoıǵan kilemin maqtaı bergen ǵoı. Ákesi ekeýi qaıtýǵa jınalǵanda jańaǵy aýqatty qazaqtar páýeskelerine buzaýdy baılap, kilemdi salyp qoıypty. Qonaq dese astyndaǵy jalǵyz atyn soıyp beretin qazaqtyń jomarttyǵy men qonaqjaılylyǵyn budan asyryp qalaı aıtarsyń, – deıdi Lýnkına.
– Sol qonaqjaılylyq bizge de sińisti bolyp ketken eken. Qonaq kelse úı-ishimizben qýanamyz. Dastarqandy barynsha toltyryp, ketip bara jatqan meımannyń sómkesine baýyrsaq, kámpıtterdi, syı-sııapatty toltyryp salyp bermesek kóńilimiz kónshimeıdi, – deıdi ol kisi kúlip. Rasy solaı.
Aıtqandaı, Olga Alekseevnanyń ájesiniń ájesi qazaqtyń jetim balasyn asyrap alyp, úıli-jaıly etken. О́skende ol jigit shofer bolyp, keıin eki ret osy asyrap alǵan otbasyn ajal aýzynan alyp qalǵan desedi. Ol bir uzaq hıkaıa.
Olga Alekseevnanyń óz ájesi de qıyn-qystaý jyldarda jetim tatar qyzy Marııamdy baýyrlaryna basyp, boı jetkizip, keıin ushqysh jigitke uzatqan eken.
– Qazaqpen etene aralasyp, týystardaı sińip ketken biz ǵana emespiz. Jas kezimizde nebir áńgimelerdi estýshi edik. Mysaly, bizdiń qazaq kórshimiz Raıa óziniń bes balasy bolsa da Vanıa degen orys balasyn baqty. Keıin osy Vanıa jaqsy azamat bolyp ósip, asyrap alǵan ata-anasynyń aldynan qııa kespeı, syılaýmen ótti.
Sońǵy jıyrma jylda Altynaısyz kúnim ótken joq. Tipti alys shetelderde júrse de kún saıyn habarlasyp turatynbyz. Altynaıymnyń ornyn eshkim basa almaıdy. Ol da maǵan eki qyzym boı jetkenshe kómektesti. Olar Altynaıdy tátelep jaqsy kóretin ári azdap qaımyǵatyn. Altynaı óz páterin ıllıýzııa óneri úshin satyp jiberip, biraz jyldar shetelderde júrdi. Sırktermen kelisimsharty aıaqtalyp, Almatyǵa kelip baspanaly bolǵansha sheshem bárimiz bizdiń kishkentaı jer úıde turdyq. Bir ret te úıimiz tar dep aıtpaǵan ekenbiz.
Keshke jumystan kelgenimde Altynaı qasyma otyra qalyp, sahna kóılekterin tigip otyratyn. Áńgimelesip, kúndiz kórgen-bilgenderin aıtady, aqyldasady. Biraq ózi týra jetpis jyl jasaǵandaı kóregen edi.
«О́mir bar jerde – ólim bar» degen osy ǵoı. Jyldar ótse de Altynaı dep jylap júrgen Olga Alekseevnanyń basqa qazaq dostary, týystary da jetkilikti. Alaıda Olga Alekseevna úshin Altynaıy bir tóbe, qalǵan dos-jarandary bir tóbe boldy.
– Ánshi Eralhan Ábishevpen de otyz jyldaı etene aralastyq. Jas kezimizde men onyń bergen aqyl-keńesterine qarap, bir jaǵy qaljyńdap «aqsaqal» deýshi edim. Menimen jezdesinen beter ázildesedi. Dostarymnyń ishinde qazaq ta, orys, ózbek, tatar, qyrǵyz, koreı de bar. Biraq bárine qazaqtyń bolmysy juqqan, – deıdi Olga Alekseevna.
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
