Bizden de bir ótinish
«Qymbatty – kúndelikti pende ataýlynyń týǵan kúnine oraı – jyly lebiz bildire án-áýen joldap otyratyn «Mýzykalyq sálem» baǵdarlamasynyń qyzmetkerleri! Bizden de bir ótinish – №12 shaǵyn aýdanda turatyn – jasyryn aty Mýhomor Grıshkaǵa bir án joldasańyzdar eken. Birden aıtaıyq, Grıshka degen – óte nashar adam. Onyń nasharlyǵyn – biz turatyn búkil shaǵyn aýdan turǵyndary qos qoldaryn kóterip dáleldeı alady. Mundaı anturǵan, áı, bizden basqa jer álemde joq shyǵar jáne qaıta týmas ta dep oılaımyn.
Birinshiden, ol – taza alqash. Alqash bolǵanda – ketip qalǵan. Ketip qalǵanda – anaý átirdiń eń sorlysynan tartyp, etılovyı spırtińdi de iship, keı-keıde «quramynda spırt bar» dep etik maıdy nanǵa jaǵyp jep jatqanyn kórgender de bar.
Ekinshiden, jatypisher jalqaý. Ǵumyrynyń 36 jasynda (onyń 6 jylyn qoǵamdyq eńbekpen túzeıtin jerde otyryp kelgen) bir jerde turaqtap bir aıdan asa eńbek etip kórmepti.
Úshinshiden, túr-syqpytyna qaramaı qatynqumar ıt. Aıtýǵa qaraǵanda – osy shaǵyn aýdandaǵy 67 jastan tómengi áıel zaty ataýlydan – bul qolyn jaıyp, júregin usynbaǵan eshkim qalmaǵan kórinedi.
Tórtinshiden, júrgen jeri aıqaı-shý, yryń-jyryń. Máselen, óziniń moıyndaýy boıynsha osy kúnge deıin – 127 tereze shaǵyp, 64 tis qaǵyp, pálenbaı bas jaryp... aıta berse, tize berse tańǵa otyrasyń...
Sondyqtan qadirli «Mýzykalyq sálem»: erteń sol Mýhomor ıttiń týǵan kúni edi... О́tinip surarymyz: sol týmaı týa shókkirge arnap, qazaly marsh bolsa tipti qatyp keter edi, bir qaıdaǵy joq alqa-salqa qańǵybasqa óleń arnasańyzdar eken.
Sálemmen №12 shaǵyn aýdan turǵyndary».
Mıhaıl NEMChENKO
DÁRIGERLIK «TUShPARA»
Bir top áriptesteri aýrýhana tóseginde sandyraqtap jatqan sheneýniktiń halin suraýǵa keledi. Dáriger:
– Hali nashar, sizderdi tanymaýy múmkin.
Sonda da úmitterin úzbegen áriptesteri palataǵa kiredi.
Naýqas:
– О́ńsheń paraqorlar! Jádigóıler! О́tirikshiler!
Áriptesteri dárigerge:
– Degenmen ol bizdi tanyp jatqan sııaqty ǵoı...
* * *
Kúıeýi baıqamaı úremkede quıýly turǵan benzındi iship qoıyp, shydaı almaı úıdiń ishin aınalyp zyr júgirip júredi. Áıeli dárigerge telefon soǵyp:
– Dáriger, tez jetińiz, meniń kúıeýim benzın iship qoıyp úıdiń ishin aınalyp júgirip júr, – dese, ol saspastan:
– Qınalmaı-aq qoıyńyz, benzıni bitkesin ózi-aq toqtaıdy, – degen eken.
* * *
Dárihanashy kitap dúkenin aralap júrip:
– Myna kitap qalaı, qyzyq pa? – dep suraıdy satýshydan.
– Bilmeımin, oqymappyn.
– Sen qalaısha óziń oqymaǵan kitapty ózgelerge satasyń?!
– Al sen dárihanadaǵy dárilerdiń bárin iship kórip pe ediń?!
* * *
Tis dárigeri tisin julyp bolǵan soń emdelýshige:
– Meni qara basyp sizdiń saý tisińizdi julyp alyppyn... Taǵy da qaıtadan aýrý tisińizdi julýǵa týra kelip turǵany... – dep qapalanǵanda, oǵan emdelýshi:
– Dáriger myrza, sizdiń kóz dárigeri bolmaǵanyńyz men úshin úlken baqyt! – degen eken.
Maǵynasy maıysqan maqaldar
Paraqordyń balasy teńgeden kózin almaıdy.
* * *
Qazynadan qymqyrǵannyń qarny ashpaıdy.
* * *
Bastyq bolsań basynarsyń,
О́se berýge asyǵarsyń.
* * *
Jemqordyń da bárinen jerıtin kezi bolady.
* * *
Ońaı tabys – olja ǵoı,
Únemi solaı bolsa ǵoı.
* * *
Qýdy qýlyǵy qutqarar.
* * *
Jemqor jemqorǵa jaqyn júredi.
* * *
Qazynadan urlaǵan qarjy suramas.
* * *
Jemqor – jaýdan beter.
* * *
Jemqordy qulqyny asyrar.
* * *
Asasań ash qalmaısyń.
* * *
Almasań azapqa qalarsyń.
* * *
Taǵyńmen maqtanba,
Tapqanyńmen maqtan.
* * *
Talaptydan teńge artyq.
* * *
Qyzǵanshaq qarap júrip qınalady.
* * *
Myljyń mıdyń sory.
* * *
Jemqordan – úıren,
Jeı almaıtynnan – jıren.
* * *
Jóni kelse jaıyndy da jutarsyń.
* * *
Taq qadirden de qymbat.
* * *
О́zimshil ózin de aıamas.
Úmit ZULHAROVA
Almaty
Sholaq myltyq
Egde tartqan professor aıańdap kóshede kele jatyr edi, janyna bir ǵajap kólik yshqyna toqtap, odan bir myǵym jigit aǵasy sekirip túsip: «Qadirli professor, siz meni tanymadyńyz-aý deımin?! Men siz basqarǵan kafedrada assıstent bolyp istegenmin. Qazir parlamenttegi ǵylym komıtetinde basshymyn. Múmkindigińiz bolǵanda soǵyńyz, keń otyryp áńgimeleseıik», – dep mekenjaı tizbesin berip kete bardy.
Professor kelesi keń kósheniń jıeginde kele jatyr edi, taǵy bir myǵym kólik taqymdap kidirip, odan bir sylqym bıkesh súıretile túsip: «Professor myrza, meni tanymadyńyz ba?! Bir kezdegi aspırantyńyzbyn ǵoı! Qala ákimine turmysqa shyqqanmyn. Úıge kelińiz, bolmasa bir myqty jerde kezdeseıik», – dep jatyr.
Professor odan da qutylyp, úı janyndaǵy qoqys janynan óte berip edi, jáshikterdi qoparyp-aqtaryp jatqan suryqsyz bireý:
– Professor, qalaısyz?! Densaýlyǵyńyz neshik? – degeni.
Ǵalym shoshyp ketip:
– Ne, siz de meniń kafedramda istep pe edińiz?! – dep edi, anaý yrjııa:
– Isteppeńizdi túsinbedim... qazirde sonda qyzmettemin... – degeni.
Tiltalqy
– Úıretti, úıretti, úıretti!
O-oı, úırete almady...
Ánsheıin úmittendirip qoıyp,
Taǵy da aldady!
– Siz ondaı
Eski góı-góıdi tastańyz!
Qazaqsha sóıleýdi
О́zińizden bastańyz!
Bul da berispedi:
– Jaqsy, men bastaıyn,
Siz ony qoshtańyz!
– Ol úshin siz saspańyz... –
Osy kezde
Úshinshi bireý kıip ketti,
Kıip ketti de
Ekeýin birdeı túıip ketti.
«Siz» ben «biz» kimbiz?
Ánsheıin eshqashan birigip
Tasqa aınalmaıtyn qumbyz.
– Siz óıtip,
Kópke til tıgizbeńiz.
– Endeshe,
Qalaqaıǵa malaqaı kıgizbeńiz.
Bizdiń qýyp júrgenimiz – eles!
Másele
«Siz» ben «bizde» emes!
– Nege kerek osyndaı eges?
Memlekettik tildi úırenýge
Til úshin mıllıardtap
Bólip jatyrmyz qarjyny.
– Tyńdaı-tyńdaı osyny
Bireýler, tipti, aljydy!
Ol ánsheıin bıliktiń
Júıkege shı júgirtken qaljyńy!
Sol mıllıardtar
Jiberildi degen tusqa barsańyz,
Tańdaılary taq-tuq!
Ústelderiniń ústi shaq-shuq
Soǵylyp jatqan bılıardtar!
– Mine-mine, sol jerlerde
Tildi úıretetin úıirme bar.
Sol úıirge bar!
Shyǵarylǵan sózdikter,
Til úıretý quraldary bar...
– Solaı dep jurtty qur aldadyńdar.
Tilimiz dodaǵa túskeli
Balanyń ózi ishtegi
«Saqaly shyǵyp jat boldy».
Bólindi degen mıllıardtar
Izim-ǵaıym sap boldy,
Tolmaıtyn qudyqqa tap boldy.
– Siz olaı kúná kótermeńiz,
Ádisteme aldyrdyq shetelden biz.
Ol degenińiz bul joldaǵy
Kedergi bitkendi kúıretedi eken.
Tildi prámi
Bir aptada úıretedi eken!
– Endeshe, sol úıretýdi nege
Jyldardan jyldarǵa
Súıretedi eken?
– Ol endi
Basqa áńgimeniń taqyryby.
Anaý bılik basyndaǵylar
Qazaqsha sóılese, tamaqtaryn
Bitep tastaıdy qaqyryǵy.
Sondyqtan onyń
Qarjysyn ǵana paıdalanady.
Bolmasa,
Emin-erkin saırańdaıtyn
Qarajatty qaıdan alady?
Mine, bul da bolsa
«Til úırenýdiń» paıdasy!
Qarasańdarshy jaıǵa osy!
Tildi birden úırenip alsa,
Jyl saıyn
Mıllıardtap qarjy bólgizetin
Taýsylyp qalmaı ma aılasy?!
Osyny bir sát oılashy!
Iship-jemimimiz kóbeısin!
Kóbeısin!
Kóbeısin!
О́ziń kedeısiń.
Til, til demeı,
Tilińdi tistep júrseń,
Saǵan da birdeńe tıgizeıik,
Káne,
Buǵan ne deısiń?!
Kemelbek ShAMATAI
ALMATY
Para berýdi bilesiń be?
Osy bar ǵoı, bizder úıde otyryp alyp ákimderdi kinálaımyz. Para alady deımiz, anaý eken, mynaý eken deımiz. Sóıtsek para alý da, para berý de úlken óner eken ǵoı. Tipti bir úlken shoý, sahnalyq qoıylym dese de bolady. Shynymdy aıtsam, ózim osyny basymnan ótkergen soń ákimderdi keremet syılaıtyn bolyp kettim.
Áńgime bylaı. Úıimniń artyndaǵy eshkimge kereksiz bir-eki «sotyq» jerdi zańdastyryp alam ba dep oılaǵanmyn. Sóıtsem bul, Qudaı basqa salmasyn, sheshilýi qıyn sharýa eken. Aýdandyq jer komıtetine baryp edim, «ákim qol qoımaı eshteńe isteı almaımyz» dep at-tondaryn ala qashty. Al syrt estýim, ákim myrza árkimniń qaǵazyna qol qoıa bermeıdi eken. Bul ras ta bolsa kerek, óıtkeni ol kisiniń atyna jazǵan ótinishim bir jyldan beri habarsyz jatyr.
Myqtygúl úıde Qudaıdyń qutty kúni qulaǵymnyń etin jeıdi:
– Áı, sen sııaqtylardyń bári ákimge para berip sheship jatyr eken ǵoı sharýalaryn, birdeńe taýyp aparyp qystyrsaıshy qolyna!
– Oıbaı-aý, Myqtash-aý, erteń meni para bergish dep jetelep aparyp jaýyp tastasa qaıtem?! Qazir paraqorlyqqa qarsy kúres júrip jatqanyn bilesiń ǵoı. Jáne ákim myrzany syrttaı birer márte kórdim, asa sypaıy, galstýk taqqan azamat eken, para alatyn kisige uqsamaıdy.
– Áı, naqurys, galstýk baılaǵan adam para almaıdy dep kim aıtty saǵan?! Alsa, solar alsyn! Sen áýeli ana Dymqyl sumyraıǵa baryp jolyqshy, ákimniń tilin taýyp, tórt-bes dúken ustap otyr ǵoı. Seni dosym degende sondaı, aıtsyn aqylyn!
Amalsyzdan súmireıip Dymqylǵa jettim. Ádettegideı qaryzǵa aqsha suraı keldi dep oılasa kerek, sálemimdi qulyqsyz aldy. Kelgen sharýamdy aıttym. Ákimge parany qalaı berem, somasy qansha bolýy kerek dep suraımyn ǵoı baıaǵy. Meni tisin shuqyp otyryp tyńdaǵan Dymqyl:
– Ámııanyń bar ma? – degen tótensheleý suraq qoıdy.
– Bar, – dep, qaltamnan kónetozdaý ámııanymdy alyp kórsettim.
– Andaǵyń bolmaıdy, durystaý ámııan satyp al, sodan keıin ishine 10 myń teńge sal.
Sóıtip Dymqyl dosym sol jerde ákimge qalaı para berýdiń «mehanızmin» túsindirip berdi.
Qoıshy, sonymen erteńinde Dymqyldyń jasap bergen ssenarııi boıynsha óldim-taldym degende tús aýa ákimge de kirdim-aý. Sharýamdy aıtyp edim, ákim myrza salǵyrt tyńdap, bara ber, taǵy bir kelersiń dedi. Jaqsy dep, esikke qaraı buryla bere ámııanymdy jerge tastap jiberdim de, ákimge qaraı burylyp:
– Oı, keshirińiz, myna bir ámııan jerde jatyr eken, sizdiki emes pe baıqamaı túsip qalǵan? – dedim de, Dymqyldyń úıretýi boıynsha jerden kóterip alyp, ashyp qaradym.
– Ne bar eken-eı ishinde?! – dedi ákim sál eleń etkendeı bolyp.
– On myń teńge...
– Áı, sen meni kim dep tursyń, á?! Esińde bolsyn, meniń ámııanymda 200 myńnan kem aqsha júrmeıdi!
Bitti osymen áńgime. Shyǵa sala júgirip Dymqyl dosyma kelip, solaı da solaı dep, bolǵan jaıdy baıandap berdim.
– Túsinikti! – dedi Dymqyl tájirıbeli adamnyń keıpimen. – Buryn 150 myń edi, endi «krızıske» baılanysty 200 myń bolǵan ǵoı. Jaraıdy, belgili boldy somasy, endi osyny taýyp aparyp ber!
Sóıtip shaǵyn nesıe alyp, kórshilerge qaryzdanyp degendeı, ákimniń suraǵan somasyn aparyp berdim. Jumyssyz júrsem de, áýpirimdep nesıemdi tólep jatyrmyn shama kelgenshe. Basqa amal joq, endi ne isteımin? Biraq bar ǵoı, eń bastysy ákimge para berýdiń ádisin úırenip aldym. Endi, Qudaıǵa shúkir, men de bireýge aqyl aıta alamyn!
Saılaý BAIBOSYN
Ekibastuz
Múıisti júrgizetin Berik Sadyr
