Shyndyǵynda olardyń kóbin ánshi deýdiń ózi qıyn. Ras, belgili bir dárejede án aıta alady. Termın tilimen sóılesek, mýzykalyq «slýhy» bar. Bar «keremeti» osy ǵana. Sóıte tura, ne quzyrly organdar tarapynan, ne kórermender tarapynan talap pen talǵamnyń bolmaýy saldarynan týyndaǵan múmkindikti óz múddelerine paıdalana bilgen kóptegen pysyqaılar «ańqaý elge – aramza moldanyń» kerin keltirip-aq júr.
Jalpy, qazaq halqynyń tabıǵatynan ánge jaqyn ekenin bylaıǵy jurt áldeqashan moıyndaǵan. Qattyraq qolqalasań árbir eki qazaqtyń biri «áý» dep bere alady. Biraq oǵan qarap olardy ánshi dep túsiný baryp turǵan qatelik bolar edi. Án aıta biletin adam bolady da, naǵyz ánshi bolady. Bul ekeýiniń arasy jer men kókteı. Halyq kóp jınalǵan jerde án salýshylardy ádette «aýyldyń alty aýyzyn aıtýshylar» dep ataıdy. Ondaı «ánshilerdiń» ózderi de ádepten attamaýǵa tyrysyp, «azdap áý deıtinimiz bolǵan soń bizdiki ánsheıin halyqtyń ótinishin jerge tastamaıyq degen ǵoı, áıtpese áketip bara jatqan ánshiligimiz joq» dep sypaıylyq saqtaıdy. Bul jaıt aýylda týyp, aýylda ósken kez kelgen qazaqqa jaqsy tanys. Buryndary toı-tomalaqtarǵa eshkim syrttan ánshi, ártis shaqyryp, bosqa áýrelenbeıtin. Onyń esesine sol aýyldyń ónerli jastarynyń ózderi-aq toıyńnyń shyraıyn shyǵaryp beretin.
Qyzyǵy sol, burynǵy kezderde toılarda án aıtatyndar búginde aıaq astynan «juldyzǵa» aınalyp, sahnalardan, teledıdar ekrandarynan túspeıtin boldy. Munyń ózi «jumysy joq, tamaǵy toq» aǵaıyndarymyz úshin ýaqyt ótkizýdiń taptyrmas amalyna aınalsa, ártisterdiń ózderi kásipterin «toı-bıznes» dep ataıtyn bolypty. Al telearnalarǵa kelsek, joǵaryda aıtylǵandaı, «ııý-qııý» ansamblder men «áý» deýden ári asa almaıtyn ánshisymaqtardyń konsertteri efır ýaqytyn toltyrý úshin naǵyz izdegenge suraǵan bolyp otyr. Osyndaı sapasyz dúnıelerdiń kóbeıip ketýiniń kesirinen qazaqstandyq telearnalardy qaraýdan qaldyq deıdi úlkender jaǵy. О́ıtkeni qaı telearnany qosyp qalsań da kóretiniń sol baıaǵy júzderi tanys «juldyzdar». Bálkim bir jibi túzý án aıtyp qalar dep tyńdaı qoısań, keń tynysty, áýeni delebeńdi qozdyratyn án joq, syńsyǵan jylaýyq birdemeler. Ol az deseń, fonogrammanyń kómegimen aıtqan ánderiniń kóbi bir birinen aýmaıdy, arasynda qazaqtyń áýenine múlde uqsamaıtyndary da jetip-artylady. Sóıtse búginde ınternetińniń ózi «juldyzdar» úshin jolda jatqan batpan quıryqtan kem emes múlik bolyp shyqqanǵa uqsaıdy. Iýtýbtaǵy ózbek, qyrǵyz aǵaıyndardyń ánderin alady da, maqamyn sál-pál ózgertip, dym sezbeıtin kórermenge ózimniń ánim dep usyna beretin kórinedi. Tańdaýy taıaz bizdiń týystar ne berseń de talǵamaı juta salady.
Ekrannan mezi qylǵandarymen qoımaı, ár adamnyń ıgi qýanyshy bolyp tabylatyn toılarǵa baryp taǵy sharshatatynyn qaıtersiń jańaǵy «juldyzdardyń». Osyndaı shaıtan-sabalaq derlik kórinisterdiń kóbeıip ketýinen be eken, búginde keıbir jurt qazaqtyń toıy sharshatady deıtin bolypty. Osyndaı sózdi qaljyraǵan shal-kempirdiń emes, qyryqqa jańa ǵana kelgen jigitterdiń aýzynan estigende tańdanbasqa lajyń da qalmaıdy eken.
Biz ózimiz estip-bilip júrgen «ártisterdi» kóp dep kúıgelektenip júrsek, onymyz máseleniń ber jaǵy ǵana bolyp shyqty. Sóıtsek ár qalada birnesheýden ashylǵan án stýdııalary bolashaq toılarda án aıtatyn «juldyzdardyń» jańa legin daıyndap jatqan kórinedi. «Zamanyń túlki bolsa, tazy bop shal» degen támsildi jaqsy meńgergen biraz aǵaıyn, óskende toıǵa baryp aqsha tapsyn deıtin shyǵar, balalary men nemerelerin jetelep jańaǵy qaptaǵan stýdııalardy jaǵalaıtyn bolypty. Obal-aı deısiń osyndaı «óner ordalaryna» baryp jatqan jetkinshekterdiń keleshegin oılaǵan kezde.
«Jalǵan ádet, árıne joǵalmaqshy, Joǵalmaqshy zamana ońalmaqshy. Aınalaıyn zııansyz ótirik-aı, Sonda bizdiń kúnimiz ne bolmaqshy?!» dep arqaly aqyn Qadyr Myrza Áli aıtqandaı, jaǵalaı shashylyp toı jasap, oǵan álemtapyryq ánshisymaqtardy shaqyryp, olarǵa dollarmen gonorar tóleıtin qazirgi daraqy zaman da, erte me, kesh pe, kelmeske ketýi tıis. Sondaı durys ýaqyt kelgen shaqta jeńil-jelpi bilim beretin stýdııalardy bitirgenderdiń jaǵdaılary ne bolmaqshy? Eger olar shetinen týma talanttar bolyp, arasynan Ermek Serkebaevtar, Baıǵalı Dosymjanovtar, Kúlásh Baıseıitovalar, Roza Baǵlanovalar men Bıbigúl Tólegenovalar shyǵyp jatsa, quba-qup, olaı bolmaı, búgingi «juldyzdardan» ári asa almaı qalatyn bolsa, ondaı jasandy ánshiler, ásire ártister qaıtip kúnderin kórmek? Sol kezde ata-analary balalarymyzdy zaman suranysyna sáıkes keletin kásipke nege baýlymadyq eken dep ókinbese bolǵany, áıteýir.
Onyń syrtynda «Báriń birdeı toıshy bolsań qý bolarsyń, báriń birdeı qoıshy bolsań qul bolarsyń...» degen de ataly sóz bar. Búginde álemde Jerdi bylaı qoıyp, Marsty meken etýge, demalystaryn ǵaryshta ótkizýge umtylyp jatqan ulttar bar. Adamzat balasy órkendeý jolymen órge basyp jatqan HHI ǵasyrda bizdiń jınalyp alyp aıtys ótkizip, erteden qara keshke deıin konsert qoıyp, oısyz-sanasyz ahahýlap júre berýimizdiń jóni qalaı bolar eken dep te oılaısyń joǵaryda aıtylǵandaı jaıttardy kórip-bilgende...
Seıfolla ShAIYNǴAZY,
«Egemen Qazaqstan»
