Kásipqoı boksta qarsylas shaq keltirmeı júrgen Muhammed Álıdiń «altyn» dáýiri aıaqtalar kezeń 1980 jylǵa týra keldi. Dál osy jyldary Álıge jekpe-jekke daıyndalýǵa kómektesip, sparrıng-seriktes atanyp júrgen Larrı Holms bokstyń juldyzy bolyp shyǵa keldi. Muhammed Álı karerasyndaǵy sońǵy jekpe-jekteriniń birin osy Holmsqa qarsy ótkizip, Álı birinshi ret kezdesýdi sońyna deıin jalǵastyra almaı, Larrıden ońbaı taıaq jeıdi. Sondaı-aq Holms Álımen ótken jekpe-jekti ýaqytynan buryn aıaqtaǵan alǵashqy jáne jalǵyz boksshy boldy.
Bir qyzyǵy, Holms Taısonmen jekpe-jek ótkizer aldynda eki jyl judyryqtaspaǵan. Álı de Holmsqa qarsy shyǵar aldynda eki jylǵa jýyq sharshy alańǵa shyqpaǵan edi. Onyń ústine Muhammed jekpe-jekten úsh aı buryn aýrýhanada dárigerlerdiń tekserisinen ótip, ol oń nátıje bergen. Biraq onyń nátıjeleri kóp ýaqyt boıy qupııa ustalǵan. Keıinirek ýaqyt óte anyqtalǵandaı, sol kezdiń ózinde Álıdiń saýsaqtary murnyna ázer jetetin, bir aıaǵymen múldem tura almaǵan, al sóıleýi tipti qıyndap ketken edi. Dál sol ýaqytta onyń aýrýy (Parkınson) asqynyp kele jatqan bolatyn.
Holmspen jekpe-jek aldynda Álı bylaı dep aıqaılady: «Men seniń qojaıynyńmyn jáne ustazyńmyn. Sen búginge deıin jetken jetistikteriń úshin maǵan qaryzdarsyń». Jekpe-jek aldyndaǵy osy «nólinshi» raýnd qana Muhammedtiń enshisinde boldy. Al qalǵan jarty saǵat boıy rıngte Holms ústemdik etti. Shákirtiniń budan ári qaraı Holmsqa tótep bere almaıtynyn bilip, boksshysynyń qorlanyp jatqanyn túsingen Álıdiń jattyqtyrýshysy Anjelo Dandı jekpe-jekti toqtatýdy uıǵardy.
Sol ýaqytta AQSh-tyń kelesi bir bóliginde osy jekpe-jekti tamashalaý úshin birneshe jas boksshy jınalǵan bolatyn. Olardyń arasynda 14 jastaǵy Maık Taıson da bar edi.
80-jyldary bozbala Maık óte buzyq ári sotqar bala-tuǵyn. Onyń buzaqy bolǵany sonshalyqty, Taısondy ata-anasy túzetý mekemesine berýge májbúr bolǵan. Balalardy túzetý mekemesinde otyrǵan kúnderdiń birinde ol dostarymen birge Muhammed Álı týraly «Barlyq ýaqytta teńdessiz» («Velıchaıshıı na vse vremena») fılmin kórý úshin keldi. Fılm aıaqtalǵan soń barlyǵy shapalaq soǵyp turǵanda, sahnaǵa áıgili boksshy Muhammed Álıdiń ózi shyǵa keldi. Kórermen bolyp otyrǵan balalar óz kózderine ózderi senbeı qaldy. О́ıtkeni bul balalar úshin rasymen kútpegen jaıt edi. Sol sátten bastap Taıson tek qana boksshy emes, barlyq kezeńniń uly boksshysy bolýdy maqsat tutty.
Álı men Holms jekpe-jeginiń ertesine Taısonnyń sol kezdegi jattyqtyrýshysy, ataqty KasD'Amato onyń kózinshe Muhammedpen telefon arqyly sóılesedi: «О́zińdi qalaı ǵana áýesqoı boksshynyń soqqyǵa jyǵýyna jol berdiń? Ol sen úshin túkke turǵysyz boksshy edi ǵoı!..», dep aıqaılady D'Amato.
Sodan keıin ol adam taǵdyryna áser etetin erekshe sheshim qabyldap, Álıden Taısonmen sóılesýin ótinedi. – Qazir meniń janymda bir jas bala otyr, – dedi D'Amato. – Ol qazir jaı ǵana boksshy, biraq bolashaqta aýyr salmaqtaǵy álem chempıony bolady. Onyń aty – Maık Taıson. О́tinemin, men úshin sol jigitpen sóılesip kórshi, Muhammed. Sen oǵan meni árqashan tyńdaý kerektigin aıtqanyńdy qalaımyn, – deıdi de D'Amato tutqany Maıkqa beredi.
– Sizdiń mundaı jaǵdaıǵa túskenińiz ókinishti.
– Men ol kezde naýqas edim, − deıdi Álı. – Jekpe-jek aldynda dári iship, barlyq kúshimdi sarqyp aldym. Sol sebepti Holms meni ońdyrmaı soqqylady. Men tolyq emdelip, úlken rıngke qaıta oralamyn. Holmstan kegimdi qaıtarýdy josparlap otyrmyn.
– Ýaıymdamańyz, chempıon. Men óskende ony siz úshin jeńip jáne sizdiń kegińizdi qaıtaratyn bolamyn, − dedi bala Maık.
Arada birneshe jyl ótip, Taıson kásipqoı bokstaǵy mansabyn bastaǵan kezde, D'Amato onyń aldyna maqsat qoıady: «Bizdiń mindetimiz – Holmsty tas-talqan etip jeńip, odan chempıon ataǵyn tartyp alý. Ol senimen salystyrǵanda túkke de turmaıdy!».
О́kinishke qaraı, D'Amato-ǵa Taıson men Holms arasyndaǵy jekpe-jekti kórý baqyty buıyrmaǵan eken. D'Amato 1985 jyly qaıtys boldy. Biraq Taıson Kas usynǵan jospardy este saqtap, onyń «Djebten keıin birden oń qolmen soqqy jasaý kerek» degen sózin eshqashan jadynan shyǵarǵan joq.
80-jyldardyń sońyna qaraı Holms Maıkl Spınkspen eki ret judyryqtasyp, ekeýinde de upaı sany boıynsha jeńilgen edi. Biraq Holmsty áli eshkim nokaýtpen jeńbegen bolatyn. Larrıdiń ózi de, basqa boksshylar da mundaı múmkindik bolatynyna sengen joq-ty.
1988 jyldyń sońyna qaraı búkil álem kútken Taıson-Holms jekpe-jegi uıymdastyrylatyn boldy. Kezdesý kúnine deıin jekpe-jekti Taıson men jankúıerler taǵatsyzdana kútti. Jekpe-jek aldynda Larrı bylaı dedi: «Men boks tarıhynda jeńimpaz retinde qalmaqshymyn. Al Maık Taısonǵa keler bolsaq, ol boks tarıhyndaǵy sońǵy jeksuryn boksshy retinde qalady. Al eger ol meni jeńetin bolsa, aldaǵy ýaqytta Taıson ózin-ózi qurtyp tynady».
Rıngke shyǵardyń aldynda Taıson kıiný bólmesinde Holmsty jer betinen joq qylyp jiberýdi kózdedi. Tipti ol qabyrǵa qulaǵansha bir jerdi ura berdi. Sebebi Maık Holmsty da dál osylaı qulatý nıetinde boldy. Al jekpe-jekti qyzdyra túsý úshin rıngke Álı shyǵyp, Taıson otyrǵan buryshqa kelip «Onyń sazaıyn ber!» dep ótindi.
Gong syńǵyry estile salysymen Taıson shabýylǵa kóship, Holmsqa ómirinde buryn-sońdy kórmegen soqqylardy jaýdyrdy. Ol tipti qarymta soqqy týraly da oılaı almady. Sol kezde ol eshkim toqtata almaıtyn «mashınamen» betpe-bet kelgenin túsindi. Sol mınýttarda Taıson bokstyń bet beınesi, bul sport túri Taıson úshin jasalǵan sııaqty edi. Tórtinshi raýndta referı «Breık» dep komanda berdi. Taıson jekpe-jekti tez aıaqtaý kerektigin túsinip, eki sekýndtan keıin ol D'Amato aıtyp ketken tásildi is júzinde qoldanyp, Holmsty sulatyp saldy. Bir mınýt ótkennen keıin ol taǵy nokaýtqa túsedi. Biraq bul joly Larrı ornynan tura almaı, tóreshi onyń jekpe-jekti jalǵastyra almaıtynyn aıtady.
Maık Taıson osylaısha Holmstan Muhammed Álıdiń kegin qaıtardy. Bul Kastyń jeńisi, Álıdiń jeńisi, árıne Taısonnyń jeńisi bolatyn.
Álı BITО́RE,
«Egemen Qazaqstan»
