Astanalar sherýin aıǵaqtaıtyn shejire

Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń qoldaýymen Ulttyq akademııalyq kitaphana elordamyzdyń 20 jyldyǵyna oraı «El júregi – Astana» atty merekelik shara qarsańynda «Álem astanalarynyń shejiresi» atty halyqaralyq kitap kórmesin ótkizdi.

Aıtýly sharaǵa Má­de­­nıet jáne sport mınıs­tri Arystanbek Mu­ha­me­dı­uly, belgili memleket jáne qo­­ǵam qaıratkeri Myr­za­taı Jol­dasbekov, Reseı Fede­ra­­sııasynyń Qazaq­standaǵy Tó­tenshe já­ne ókiletti el­shi­si Alekseı Boro­davkın, Ger­ma­nııanyń Qazaq­stan­da­ǵy Tó­ten­she jáne óki­let­ti elshisi Ro­lf Mafael, Qazaq­stan Ja­­zý­shylar odaǵy bas­qar­ma­synyń tóraǵasy Ulyq­bek Es­dáýlet, «Egemen Qazaq­stan» gazeti» AQ Basqarma tór­aǵasy, Dar­han Qydyráli jáne Ulttyq aka­demııalyq kitaphananyń bas­shysy Úmithan Muńalbaeva, sonymen qatar birqatar TMD jáne álem elderi ult­tyq kitap­ha­nalarynyń jetek­shi­leri, Qazaq­stannyń ulttyq jáne aı­maq­tyq kitaphanalary, ǵy­lymı jáne shyǵarmashylyq zııa­ly qaýym ókilderi, baspager­ler, mem­lekettik máde­nıet, bilim já­ne ǵylym ınstıtýttarynyń jaý­apty qyzmetkerleri, kitap­ha­nashylar qatysty.

Kórmeniń saltanatty ashylýynda sóz sóılegen Máde­nı­et jáne sport mınıstri Arys­tanbek Muhamedıuly osy sha­ra­­ǵa alys-jaqynnan kelgen bar­lyq qonaqtardy Astananyń 20 jyldyq merekesimen quttyq­taı otyryp, alǵysyn aıtty. «Bul bárimizge aıtýly mereke. Osy mereke aıasynda ótip jatqan «Álem astanalarynyń shejiresi» atty halyqaralyq kitap kórmesiniń orny bólek. Rýhanı jańǵyrý búgingi tańda eli­mizdiń alǵa qoıǵan birin­shi maqsaty deýge bolady. Osyny uıym­dastyrǵan Ult­tyq ki­taphanaǵa, Qazaqstan Jazý­shy­lar odaǵyna jáne ózge de atsalysqan uıymdarǵa raqmet aıtamyn», dedi ol.

Elordanyń irgetasyn birge qa­lasqan el aǵasy, memleket já­ne qoǵam qaıratkeri Myr­zataı Joldasbekov Asta­na­nyń alǵash qurylǵan kez­degi jaǵ­daıyn eske alyp, onyń búgin­gi bet-beınesine toqtala kele: «Men Astanany maqtan tutamyn, ony árqaısymyz qasterlep, mápelep súıýimiz kerek. Búgingi shara sondaı bir tanymdyq, mádenı, rýhanı aýqymdy shara boldy. Jastar osyny janymen sezinip, paıdaǵa jaratsa ıgi», dedi.

Sondaı-aq Reseı Federa­sııa­­­synyń Qazaqstandaǵy Tó­ten­­she jáne ókiletti elshi­si Alekseı Borodavkın de sóz sóı­­lep: «Eń aldymen bar­lyq­­taryńyzdy Astananyń 20 jyldyq mereıtoıymen qut­tyq­taǵym kelip tur. Bul bar­sha qazaq úshin ǵana emes, Qazaqstandaǵy barlyq halyq­tar úshin de aıtýly mereke. Osy az ýaqyttyń ishinde Astana Qazaqstannyń jańa ortalyǵy re­tinde bekip, barlyq halyq maq­tanatyndaı deńgeıde damy­dy. Astana damýdyń jaqsy úlgi­sin kórsetip keledi. Sebebi eko­nomıkada da, áleýmettik damý­da da, qarjy jaǵynan da Astana alda keledi jáne bul qala halyqaralyq kelissózder alańyna aınaldy. Bul tek Qazaqstannyń ǵana emes, Ortalyq Azııanyń damýyna qo­maqty úles qosa alatyn je­tis­tik deýge bolady. Men Reseı­diń de Astananyń damýyna úles qosyp jatqanyn atap ótkim keledi. Ekonomıka men bıznes, mádenıet salalary boıynsha da eki memleket ara­syn­da dostyq baılanys ny­ǵaıa ber­mek», dedi. Sonymen bir­ge óz­ge de qatysýshylar sóz sóı­lep, «Álem astanalarynyń she­­jiresi» atty halyqaralyq kór­­meni ótkizý memleket­ter ara­syndaǵy qarym-qa­ty­nas­tar­da irgeli faktorlar sanalatyn mádenı, ǵylymı jáne bilim be­rý baılanystaryn nyǵaıtý úshin óte mańyzdy ekenin aıtty.

Kórme aıasynda Ulttyq aka­de­mııalyq kitaphananyń sırek kitaptar men qoljazbalar qyz­meti «Qazaqstan astana­la­rynyń tarıhy týraly sırek kitaptar» kórmesin daıyndady. Kórmede 1920 jyldan 1950 jylǵa deıin Orynbor, Qyzylorda, Aqmola, Almaty, Máskeý qalalarynda jaryq kórgen 100-den astam erekshe kitaptar, merzimdi basylym­dar, Qazaqstan astanalary ta­rı­hynyń jekelegen kezeńderi kór­setildi.

Is-sharany júzege asyrý barysynda álemniń iri kitap­ha­nalary Astana turǵyn­da­ry men qonaqtaryna arnap astanalar­dy kóshirýdiń álemdik hronıkasy týraly, álem elderiniń tarıhyn anyqtaýǵa úles qosqan shyǵarmalar men elimizdiń tarıhy men mádenıetine qatysy bar jazba muralar týraly mol maǵlumat beretin sırek basy­lymdar men fotokolleksııa­lar­dan quralatyn derekti kór­me­ler uıymdastyrdy.

Kórmede Italııanyń Ambro­z­ı­ana kitaphanasynyń qundy úsh qol­jazbasynyń kóshirmeleri usynyldy. Olar: Leonardo da Vınchıdiń basty kómekshileri – Renessans dáýiriniń uly mate­matıgi Lýka Pacholıdiń «De Divina Proportione», Sımon Martınıdiń mınıatıýralary bar IV-V ǵasyrdaǵy ejelgi grek kodeksi «Ilıas-Pıkta», Fran­chesko Petrarkanyń Ver­gı­lııa jumystary bar qol­ja­z­basy.

«Rýhanı jańǵyrý» baǵ­dar­­lamasyn iske asyrý maq­sa­tynda uıymdastyrylǵan kór­me – tarıhı murany nası­hat­taýǵa baǵyttalǵan jáne Qazaqstannyń mádenı jáne tarıhı qundylyqtarynyń halyqaralyq mańyzyn arttyratyn iri mádenı-ımıdjdik joba ekenin aıǵaqtady.

Kórme aıasynda ánshi Baǵ­dat Sámedınova «Astanaǵa sá­lem» ánin shyrqasa, japon eli­niń ánshisi Rıoko Mıchıda Ulyq­bek Esdáýlettiń sózine jazyl­ǵan kompozıtor Tólegen Muhamedjanovtyń «Zaman-aı» ánin oryndady. Rıoko Mıchıdanyń aıtýynsha, ol 2016 jyly Hırosımaǵa resmı saparmen barǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń aldynda osy «Za­man-aı» ánin japon tilinde shyr­qap bergen eken.

Ularbek NURǴALYMULY,
«Egemen Qazaqstan»