Foto: Orynbaı BALMURAT, «Egemen Qazaqstan»
Festıvaldi Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıuly ashyp, barsha qatysýshylardy merekesimen quttyqtaı kele, mundaı mańyzdy sharany uıymdastyrýdaǵy maqsat – elimiz kólemindegi mádenıet jáne óner salasy qyzmetkerleriniń basyn qosyp, tájirıbe almasý jáne óńirlerdegi mádenı nysandardyń ımıdjin kóterý ekenin jetkizdi.
Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasyndaǵy ıgi ıdeıalardy qoldaý maqsatynda atalmysh mınıstrlik «Rýhanı qazyna» atty kishi baǵdarlama ázirlegen eken. Osynyń bir salasy retinde mınıstrlik janynan «Qasıetti Qazaqstan» atty ǵylymı-zertteý ortalyǵy qurylyp, ol óte mardymdy jumystar atqaryp jatyr. Atap aıtqanda, el aýmaǵyndaǵy qasıetti oryndardyń ǵylymı-saraptamalyq anyqtamalyǵy men tizimin naqtylap, «Qazaqstannyń kıeli jerleriniń geografııasy» atty vırtýaldy-ınteraktıvti karta jasap úlgeripti.
Sondaı-aq atalmysh baǵdarlama aıasynda ulttyq qundylyqtarymyzdy nasıhattaý jaıy da oıdaǵydaı iske asýda. Máselen, ótken jyly AQSh jáne Eýropa elderinde Qazaqstan kınosynyń kúnderi ótse, qazaq ádebıetiniń jaýharlaryn aǵylshyn tiline aýdarý áreketi tııanaqty júrip jatyr. Elimizdiń tarıhı-mádenı sımvoly «Altyn adam» eskertkishiniń álem mýzeılerine sherý kórmesi uıymdastyrylypty. Mınıstrdiń aıtýynsha, bulardyń barlyǵy Uly dala mádenıetin álemge tanystyrý maqsatynda iske asyrylyp jatqan dúnıeler eken.
Kelesi kezekte sóz alǵan Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiligi Basshysynyń orynbasary Ońdasyn Orazalın, Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy kúlli qazaqstandyqtardyń sanasyn jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan óte aýqymdy mádenı joba ekenine toqtaldy.
Atalmysh joba aıasynda byltyr el kóleminde eki myńnan astam shara uıymdastyrylyp, oǵan 85 mıllıard teńge bólinse, onyń 69 mıllıardy demeýshiler tarapynan qarjylandyrylǵan. «Týǵan jer» baǵdarlamasyn júzege asyrý jolynda 735 mádenı eskertkish qalpyna keltirilip, 86 monografııa jarııalanyp, 134 arheologııalyq jáne etnografııalyq ekspedısııa uıymdastyrylypty. Al ústimizdegi jyldyń alǵashqy aılarynda 500-den astam joba iske asyp, 2800-ge tarta mádenı shara ótkizilipti.
«Elbasynyń baǵdarlamalyq maqalasynda aıtylǵan basty baǵyttyń biri – ulttyq kodty saqtap, ony ulttyq patrıotızmniń ózegine aınaldyrý. Osy arqyly biz tarıhymyz, dástúr-saltymyz jáne ulttyq mádenıetimizdi saqtaı alamyz. Bul turǵydan alǵanda «Týǵan jer» baǵdarlamasy osy isti júzege asyrý úshin alty baǵytta jumys júrgizip jatyr», dedi Ońdasyn Seıiluly.
Odan keıin rýhanı jańǵyrý konsepsııasynyń «Atameken» baǵdarlamasyna jaýapty Din isteri jáne azamattyq qoǵam vıse-mınıstri Abzal Núkenov dál qazir ózderiniń tarapynan atqarylyp jatqan jumystarmen tanystyrdy. Onyń málimdeýinshe, qazaq tilindegi jańa 100 oqýlyqtyń 18-niń tusaýy kesilse, ótken jyly demeýshiler arqyly 53 mıllıard teńgege 424 nysan salynyp, 377 nysan kúrdeli jóndeýden ótken. Osylardyń ishinde 36 mádenıet nysany jańadan salynyp, 51-ine kúrdeli jóndeý júrgizilipti. Memlekettik jastar saıasatyna sáıkes tujyrymdama-jospar jańartylyp, nátıjesinde «Daryn» memlekettik jastar syılyǵy buryn 2 jylda bir ret berilip kelse, budan bylaı jyl saıyn beriletin bolypty.
О́z kezeginde sóz alǵan mártebeli jıynnyń qurmetti qonaǵy, Italııanyń Mılan qalasynda ornalasqan «Ambrozıana» Azııa klass akademııasynyń ǵalym hatshysy Kanetta Edýardo, kezindegi Uly Dala mádenıetiniń búgingi ókili retinde qazaqtar qazir Elbasy N.Nazarbaevtyń basshylyǵymen jańa dáýirge qadam jasaýda dese, óńir ókili retinde pikir bildirgen Pavlodar oblysy ákiminiń orynbasary Meıram Begentaev baǵdarlama aıasynda óz aımaǵynda atqarylyp jatqan jumys barysymen tanystyrdy.
Festıval jumysy kelesi kúni de jalǵasady dep kútilýde. Iаǵnı erteń Ulttyq akademııalyq kitaphanada «Kitaphana jahandaný dáýirindegi ulttyq qundylyq» jáne «Mýzeıler: ǵylym men zertteý qyzmetin damytý dińgegi» atty plenarlyq májilister ótip, otyrysqa qatysqan mamandar ózara oı bólisip, tájirıbe almasady.
Mádenı sharanyń kelesi bir mańyzdy tusy Mádenıet jáne sport mınıstrligi respýblıka kólemindegi barlyq mýzeılerge qatysty «Rýhanı qazyna» atty baıqaý jarııalaǵan-tyn. Baıqaý tómendegi atalymdar boıynsha úzdikterdi anyqtamaq. Atap aıtqanda: «oblystyq deńgeıdegi úzdik mýzeı hám kitaphana jáne oblystyq deńgeıdegi úzdik mýzeı hám kitaphana qyzmetkeri, aýdandyq deńgeıdegi úzdik mýzeı hám kitaphana jáne aýdandyq deńgeıdegi úzdik mýzeı hám kitaphana qyzmetkeri» deıtin kórsetkishter boıynsha anyqtalady.
Bul baıqaýǵa respýblıka kóleminde qyzmet kórsetetin barlyq deńgeıdegi 238 mýzeıden báıgege qatysýǵa 54 ótinim túsipti. Osylardan 12 mýzeı úzdikter qatarynan tabylsa, oblystyq deńgeıdegi úzdik mýzeı jáne kitaphana qyzmetkerinen 15 adam, al aýdandyq úzdik mýzeı qyzmetkerine 5 adam úmitker retinde baǵyn synapty.
– Bul úmitkerler áýeli oblystyq-aýdandyq irikteýden ótkender, – deıdi bizge joǵarydaǵy málimetti bergen Mádenıet jáne óner isteri departamenti mýzeı jáne kitaphanalar isi basqarmasynyń bas sarapshysy Nazgúl Kádirimbetova hanym. Bul kisiniń aıtýynsha, baıqaýǵa qatysýshy mekemelerde eń bastysy ǵylymı-shyǵarmashylyq jumysynyń júıeliligi, sodan keıin materıaldyq-tehnıkalyq bazasy men eksponattardy sıfrly formatqa kóshirý isi basty nazarda bolady.
Aqberen ELGEZEK,
Qazaqstan Jazýshylar odaǵy Basqarma tóraǵasynyń birinshi orynbasary, aqyn:
– Jaqynda Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń bastamasymen «Rýhanı qazyna» festıvali aıasynda jas aqyn-jazýshylar keńesi quryldy. Quramyna elimizdiń barlyq óńirin qamtı otyryp, 30-ǵa jýyq aqyn-jazýshy qabyldandy. Bul jerde jalpy jastar ádebıetiniń negizgi máseleleri qaralyp, talqylanyp, soǵan baılanysty mınıstrlik tarapynan sheshimder qabyldanatyn bolady. 2018 jyldyń 23 mamyrynda Ulttyq akademııalyq kitaphanada Keńestiń alǵashqy otyrysy ótedi. Qazaq ádebıetiniń búgingi jaı-kúıi men jastar shyǵarmashylyǵynyń álem tilderine aýdarylý máselesi jóninde baıandama jasalyp, qyzý pikirtalas bolady dep kútilýde. Qazir áleýmettik jelilerden de, buqaralyq aqparat quraldarynan da kórip, baqylap otyrmyz, bul bastama jastar tarapynan úlken qoldaý taýyp otyr. Árıne qyrýar sharýa atqaryp tastadyq demeımiz, biraq alda jospar kóp. Jazýshylar odaǵy negizinen basymdyqty jastar shyǵarmashylyǵyna berip otyr. Sonyń biri – Qazaqstan Jazýshylar odaǵy janynan Ádebıetshiler akademııasyn ashqymyz keledi. Bul qalamgerlerdiń biliktiligin arttyryp, «Bolashaq» baǵdarlamasy negizinde shetelde bilim alýyna múmkindik beredi. Sonymen qatar «Tuńǵysh kitap» degen serııamen jas jazýshylardyń kitaptaryn shyǵarý da josparymyzda bar.
Ǵabdol ÁÝEZOV,
Jezqazǵan tarıhı-arheologııalyq mýzeıi
Tarıh jáne arheologııa bóliminiń jetekshisi:
– Jezqazǵan tarıhı-arheologııalyq mýzeıine bıyl 40 jyl tolyp otyr. Elbasynyń «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasynyń aıasynda mýzeıdiń 40 jyldyǵyna oraı respýblıka kóleminde mýzeıler festıvalin ótkizdik. Baıqaýǵa 14 oblys túgelimen qatysty. Úzdik dep tanylǵan ujymdar arnaıy dıplomdarmen marapattaldy. Bul qaı mýzeı ujymy úshin de bir-birimen tájirıbe almasýda úlken paıdasyn tıgizgeni sózsiz. Jalpy, Jezqazǵan óńiri tarıhı eskertkishterge óte baı. Memleket basshysynyń «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasyndaǵy «Týǵan jer» arnaıy jobasy negizinde Jezqazǵan, Ulytaý óńiriniń tabıǵı erekshelikteri men tarıhı-arheologııalyq mańyzyn jas jetkinshekter sanasyna sińirý maqsatynda kóptegen naqty jobalar júzege asyp jatyr. Sondaı jobalardyń biri – «Jas ólketanýshy», «Jas týrıst» úıirmeleri. Bul jobanyń arqasynda mektep oqýshylary óz eliniń tarıhymen tanysýǵa keńinen múmkindik alady. «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń eń negizgi maqsaty – ult sanasyn ósirý desek, bul jobanyń bizdiń óńirdiń tarıhı, ekonomıkalyq hám saıası damýyna qosar úlesi óte zor. Búgingi uıymdastyrylyp jatqan «Rýhanı qazyna – 2018» festıvali – soǵan baǵyttalǵan negizgi qadamdardyń biri dep esepteımin.
Beken QAIRATULY,
Nazerke JUMABAI,
«Egemen Qazaqstan»
