BEIBIT JOLMEN RETTEÝ ORTAQ KÚSh-JIGERDI QAJET ETEDI

14 aqpan, jeksenbi kúni EQYU-nyń Is ba­syn­daǵy tór­aǵa­sy, Qazaq­stan Res­pýblıka­sy­nyń Memlekettik hatshysy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev óziniń Ońtústik Kavkaz elderine saparyn Ázirbaıjan Respýblıkasynyń astanasy – Baký qalasynan bastady. Sapardyń basty maqsaty postkeńestik keńistikte osy óńirde oryn alyp, áli kúnge deıin sheshilmeı kele jatqan janjaldardy retteýge yqpal etý bolyp tabylady. EQYU-nyń Is basyndaǵy tór­aǵa­sy, Qazaqstan Respýblıkasy­nyń Memlekettik hatshysy – Syrt­qy ister mınıstri Qanat Saý­dabaev Baký­ge kelgen kúni qalanyń “Lend­mark” bıznes or­ta­lyǵynyń ǵımara­tyn­da ornalas­qan EQYU ofısinde bolyp, onda Uıym qyzmetkerleri­men kezdesti, olarmen áńgimelesti. Al ertesinde túske deıin Ázirbaıjan Respýblı­ka­synyń saıası partııalary ókil­derimen kezdesý ótkizgen soń, Ázir­baıjan Syrtqy ister mı­nıstr­li­giniń ǵımaratynda osy eldiń Syrt­qy ister mınıstri Elnar Ma­me­dıarovpen kezdesip, joǵaryda atalǵan máseleler jóninde áńgime­les­ti. Odan keıin kezdesý syrtqy saıasat vedom­stvo­lary basshylary­nyń qatysýymen keńeıtilgen quram­da jalǵasyp, taraptar tıisti máselelerge qa­tysty kelissóz júrgizdi. Ońtústik Kavkaz elderinde qaýip­sizdik pen turaqtylyqty or­nyq­­ty­ryp, Taýly Qarabaq jan­ja­lyn beıbit retteýge yqpal etý Qa­zaqstan Respýblıkasynyń EQYU-ǵa tóraǵa­ly­ǵy basymdyq­tarynyń biri bolyp tabylady. Uzaqqa sozylǵan bul prob­lema­nyń oń sheshilýine Qazaq­stan Pre­zıdenti Nursultan Nazar­baev ta birneshe ret basa nazar aýdart­qan bolatyn. О́kinishke qaraı, bul másele áli kúnge deıin sheshi­min tappaı keledi. Endi, mine, Qa­zaqstan óziniń EQYU-ǵa tóraǵa­lyǵy aıa­synda Taýly Qarabaq problemasyn retteýge kirisip otyr. Ejelden kór­shi eki mem­leket – Ázirbaıjan men Arme­nııanyń ózara dostyq yn­ty­maq­ta bolǵany ózderine de, ózge­ler­ge de paıdaly. Bul janjal oty ótken ǵa­syr­dyń sońynda, dálirek aıtqanda, 1988 jyldyń aqpanynda tutandy. Ázir­baıjan aýmaǵyna qaraıtyn Taýly Qarabaq avtonomııaly oblysynda san jaǵynan basym­dyq­qa ıe armıan halqy Ázirbaı­jannan bólinip shyǵý týraly málimdegeni kópshiliktiń esinde bolsa kerek. Keıin, ıaǵnı 1995 jyl­ǵy qyrkúıekte olar Taýly Qa­rabaq avtonomııaly oblysy aýma­ǵynda Taýly Qarabaq res­pýb­lıkasy qurylǵandyǵyn, oǵan sol aýmaqta jaqyn ornalasqan eldi mekender de qosylǵandyǵyn má­lim­dedi. Bul resmı Baký tara­pynan ashý-yza tý­ǵyzyp, ony zań­syz akt dep jarııa­lady. Kór­shiles eki mem­leket ara­syn­daǵy janjal, mine, osy jaı­lardan týyndaǵan edi. Jer daýynan bastalyp, myńda­ǵan beıbit turǵyndy qurban  etken, bosqynǵa ushyratyp, atajurtynan aıyrǵan kıkiljiń keıin qarýly qaq­tyǵysqa ulasty. Qarýly qaq­ty­ǵys 1994 jylǵa deıin sozyldy. Ázir­baıjan Taýly Qarabaqqa ba­qylaý ja­saýdan aıyrylyp qaldy. Arme­nııa men Ázirbaıjan arasyn­daǵy janjaldy beıbit retteýge 1992 jyl­dan bastap búginge deıin bedeldi ha­lyq­aralyq uıymdar da aralasyp keledi. Ásirese, sońǵy jyldary AQSh, Reseı jáne Fransııa teń tór­aǵalyq etetin EQYU-nyń Mınsk toby belsendi jumystar júr­gize bastady. Ázirbaıjannyń ta­l­aby – óz aýmaqtyq tutastyǵyn qal­pyna kel­tirý, al Armenııa bolsa, ta­nyl­maǵan Taýly Qarabaq respýb­l­ıka­synyń múddesin qorǵap keledi. De­genmen, sońǵy kezde Taýly Qara­baq problemasyn retteý másele­sin­de sál de bolsa, ilgeri basýshylyq bar. Sondaı-aq 2008 jylǵy naý­ryzda BUU Bas Assambleıasy tanyl­maǵan Taýly Qarabaq respýblı­kasynan ar­mıandardyń qarýly kúshterin shuǵyl shyǵarýdy talap etken qarar qabyldady. Al Qazaqstannyń Taýly Qara­baq problemasyna qatysty usta­ny­my aıqyn. Ol – kıkiljińdi EQYU Mınsk tobynyń júrgizip jatqan jumystaryna sáıkes kelissózder arqyly sheshý. Iаǵnı, bar máseleni beıbit jolmen retteý. Osyǵan baı­la­nysty Qazaqstan Respýblıkasy EQYU tóraǵasy retinde Taýly Qa­rabaq máselesine ǵana emes, búkil Kavkaz óńirinde qaýipsizdik pen turaq­tylyqty qamtamasyz etýge yqpal etýdi kózdep otyr. EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy Qanat Saýda­baevtyń Ońtústik Kavkaz elderine saparynyń basty maqsaty da – osy. EQYU-nyń Is basyndaǵy tór­a­ǵasy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev keshe Ázirbaıjannyń Syrtqy ister mınıstrliginde Taýly Qarabaqtaǵy ázirbaıjan qaýymynyń ókilderimen de kezdesip, olardyń usynys-pi­kirlerin tyńdady,  oı bólisti. Odan soń Q.Saýdabaev pen E.Mamedıarov qazaqstandyq, ázirbaıjandyq jáne sheteldik BAQ jýrnalısterine arnap baspasóz máslıhatyn ótkizip, kezdesý men kelissóz qorytyndysy jaıynda aıtyp berdi. Birlesken baspasóz máslıha­tyn­da EQYU-nyń Is basyndaǵy tóra­ǵasy Qazaqstan Prezıdenti N.Na­zar­baev­tyń EQYU sammıtin shaqyrý týraly bastamasyna toq­tal­dy. Qanat Saýdabaevtyń habar­dar etýinshe, Uıym sammıti sha­qyrylmaǵannan beri 10 jyldan astam ýaqyt ótti. Uıym keńistiginde sheshimin kútken problemalar bar, sonyń biri – Taý­ly Qarabaq máselesi. Ony tek ke­lis­sózder ar­qy­ly beıbit jolmen retteý qajet. Muny Qazaqstan Prezıdenti bir­neshe márte kótergen bolatyn. Qanat Saýdabaevtyń sózin Ázir­baıjan Syrtqy ister mınıstri Elnar Mamedıarov jalǵastyra kelip, Taýly Qarabaq proble­masyna baılanysty Qazaqstan basshysynyń kezinde Ázirbaıjanǵa arnaıy kel­genin atap ótti. Mı­nıstrdiń aıtýyn­sha, EQYU tóra­ǵasy retinde Qazaq­stanǵa bul má­sele jaqsy tanys. Sondyqtan Ázirbaıjan Qazaqstanǵa úlken úmit artady. Bıylǵy jyly Sochıde Reseı, Ázirbaıjan, Armenııa prezıdentteri kezdesip, Taýly Qa­rabaq problemasyn retteý má­selesin talqylady. Ázirbaıjannyń usy­nysy – Taýly Qarabaqty tolyq qaıtaryp alyp, eki memleket ara­synda úzilip qalǵan kólik qaty­na­syn, kommýnı­kasııalyq baıla­nys­tardy qaıta qalpyna keltirý. Joǵaryda atap ótkenimizdeı, erteńgisin Qanat Saýdabaev Ázirbaı­jannyń saıası partııalar jetekshi­lerimen kezdesken edi. Kezdesýde EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy sóz alyp, Qazaqstan tarapynan Ońtústik Kavkaz óńirinde turaqtylyqty qamtamasyz etý jumystary júrgi­zilip jat­qanyna toqtaldy. Al odan keıin sóz alǵan “Demokratııalyq Ázirbaıjan” partııasynyń tóraǵasy  Asım Mýlla-Zade Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyǵy kezinde Taýly Qarabaq máselesin sheshýge baıla­nysty pikirin bildirdi. Partııa tóraǵasynyń aıtýynsha, Qazaqstan Taýly Qarabaq proble­masyn jaqsy biledi. Ázirbaı­jan­nyń aýmaqtyq tutastyǵy buzyldy. Armenııanyń qarýly jasaqtary Taýly Qarabaqty basyp aldy. Myńdaǵan ázirbaıjandyq týǵan jerinen qýylyp, bosqyndyqqa ushyrady. BUU Bas Assambleıasy birneshe márte qarar qabyl­daǵa­nymen, Armenııa bıligi ony moıyndamaı keledi. Bosqyn bolǵan ázirbaıjandar óz mekenine, týǵan jerine qaıta oralýy tıis. Partııa tóraǵasy EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasynan osyny ótindi. Osy tusta atap óteıik, Ázirbaı­jan­da 11 partııa bar. Búginde parla­mentten 7 partııa oryn alypty. Bılik partııasy parlamentten 70 paıyzdan astam mandat alǵan “Jańa Ázir­baıjan” partııasy bolyp tabylady. EQYU-nyń Is basyndaǵy tóra­ǵasy Qanat Saýdabaev keshe, sondaı-aq Ázirbaıjan Respýblı­kasynyń Prezıdenti Ilham Álı­evpen, al tústen keıin Ázirbaıjan Parlamen­tiniń spıkeri O.Asadovpen kezdesti. Kezdesýde taraptar Qazaq­stan men Ázirbaıjan arasyndaǵy qatynas­tardy tereńdetý, eki eldiń parla­mentaralyq baılanystaryn damytý jáne basqa da máseleler jóninde pikir almasty. Al keshe keshkisin Qanat Saýda­baev Armenııanyń astanasy – Ere­vanǵa saparmen keldi. Onda EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy Arme­nııa bas­shy­lyǵymen, saıası partııa­lar je­tek­shilerimen kezdesedi dep kútilýde. Odan keıingi sapar Grý­zııa­da jalǵasady. Álısultan QULANBAI – Bakýden.