Jalpy, oblystyń Reseıdiń shekaralas otyrǵan kórshiles óńirlerimen saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq baılanystary buǵan deıin de úzilgen emes. 2012 jyly oblys ortalyǵynda Qazaqstan men Reseı Prezıdentteriniń qatysýymen ótken IH forýmda Pavlodar oblysy Tatarstan, Bashqurtstan, Altaı ólkesi, Omby, Novosibir jáne Tom oblystarymen, yntymaqtastyq týraly memorandýmdarǵa qol qoıǵan bolatyn. Mundaı yntymaqtastyq Belarýstiń Mınsk oblysymen de jasalǵan edi. Qazir bul baılanystardyń jalǵasyp, ártúrli salalarda damýy – óńir úshin óte mańyzdy. Oblystaǵy Ertis, Jelezın, Ýspen, Sharbaqty aýdandary Reseıdiń Omby oblysymen, Altaı ólkesimen, Qulyndy dalasy, Slavgorod, Baıǵamut, Kereı aýyldarymen, Novosibir oblysynyń aýdandarymen shekaralas ornalasqan.
Bıylǵy sáýir aıynda oblys delegasııasy Altaı ólkesine, Túmen oblysyna baryp qaıtty. Sol jerlerdiń turǵylyqty qazaqtarymen kezdesti. Aıtpaqshy, Túmennen Astanaǵa bıylǵy jazdan bastap áýe qatynasy ashylmaq. Oblys ákimi Bolat Baqaýov Túmen qazaqtaryn jazda ótetin «Uly Dala eli» festıvaline shaqyrǵan bolatyn.
Al osy sapar barysynda Bolat Baqaýov Altaı ólkesiniń, Túmen oblysynyń basshylary Aleksandr Karelınmen, Vladımır Iаkýshevpen kezdesti. Altaı ólkesinde pavlodarlyq delegasııa «Sıbenergomash BKZ» zaýytyn, «AgroSentr» mashına jasaý kásiporny men «Iýg Sıbırı» kúnbaǵys óńdeý zaýytyn aralap kórdi. Úırenetin nárse qashanda qajet.
Ekinshiden, Túmen oblysyndaǵy «Indýstrııalyq saıabaqpen» tanysty. Bul – Túmendegi ınvestorlarǵa barlyq kommýnıkasııalarǵa qosylýǵa, jeńildik jaǵdaılaryna jáne qarjylaı qoldaýdyń tetikterine qol jetkizýge múmkindik beretin arnaıy ekonomıkalyq aımaq. Al «Pavlodar» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda jylyna 250 myńnan astam bastapqy alıýmınıı shyǵaratyn qospaly alıýmınıı óndirisin novosibirlik ınvestorlar júrgizýde. Krasnoıar ólkesinen kelgen ınvestorlar bolsa, avtomobıldiń alıýmınıı dıskilerin jasaıdy.
Bul joly Bolat Baqaýov bastaǵan óńir delegasııasy Ýfanyń birneshe óndiristik kásiporyndaryn aralap, munaı-gaz-hımııa salalaryna arnalǵan forýmǵa qatysty. Sonymen birge «Gaz.Munaı.Tehnologııalar» taqyrybynda ótken reseılik kórme de óńirden barǵan delegasııa úshin mańyzdy boldy.
Oblys delegasııasy sondaı-aq uzaq jyl jumys istep kele jatqan «Bashneft» munaı óńdeý zaýytyn, «Kronospan» aǵash óńdeý kompanııasy men «ÝfaOrgSıntez» kásiporyndaryn aralap kórdi. Forýmǵa qatysqan oblys ákimi Bolat Baqaýov Bashqurtstannyń Reseı munaı-gaz óndirý salasyndaǵy tehnologııalar ortalyǵyna aınalǵanyn, Ýfanyń munaı óndirýdegi dástúrli tájirıbesi Pavlodar oblysy úshin óte mańyzdy ekendigin aıtty. Osy turǵydan ınnovasııalyq jańashyldyqtardy óńirge ákelý óte qajet.
Elimizdegi úsh munaı zaýytynyń biri Pavlodarda ornalasqany belgili, zaýyttyń qýatyn arttyrý men qaıta qurý jumystary qolǵa alynýda. О́ndirip jatqan munaı ónimderiniń kólemi ishki naryqqa jetkilikti de bolar, biraq Reseıdiń munaı ónimine táýeldiligimiz bar, jańartý jolynda áli de qolǵa alatyn jumystar az emes. Sondyqtan bizdiń delegasııanyń sapary negizinen munaı-gaz salasyn damytýǵa, ýfalyqtardan tájirbıe alý baǵytyndaǵy máselelerge arnaldy. Qolda bar janar-jaǵarmaıdy durys paıdalana almaı kelemiz. Bul naýqan kezinde qıyn. О́nim sapasy, onyń halyqaralyq standartqa sáıkestik jaıy oılantady. Elbasy Úkimetke elimizde munaı óńdeıtin tórtinshi zaýyttyń qurylysyn aıqyndaýdy tapsyrdy. Maqsaty – ózimizdiń munaıdy ózimizge óndirip berý.
– Árıne munaı-gaz salasyna qatysty forýmdar tájirıbe almasyp qana qoımaı, jańa tehnologııalarmen tanysýǵa jaqsy múmkindikter beredi. Munaı-hımııa salasynda reseılik seriktestermen birlesken jumys eki jaqqa da tıimdi, – dedi B. Baqaýov.
Al «Bashneft» munaı óńdeý zaýyty jyl saıyn 6 mıllıon tonnaǵa jýyq munaı óndiredi. Janarmaıdan bólek, qysqy, jazǵy dızel otyny, júk mazýty shyǵarylady. О́ndiris ornynda 6 myńnan astam adam jumys isteıdi.
Oblys delegasııasy, barǵan «Kronospan» aǵash óńdeý kompanııasynyń júz jyldyq tarıhy bar eken. Álemdegi eń iri aǵash óńdeý zaýyty sanalady. О́nimniń 56 paıyzyn Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan, Qytaı ımporttaıdy. Aǵash óńdeýshi kásipkerler aldaǵy ýaqytta da pavlodarlyqtarmen kelisimge kelip, jumys jasamaqshy.
Osy sapar kezinde Bolat Baqaýov Bashqurtstan Respýblıkasynyń basshysy Rýstem Hamıtovpen kezdesti. 2017 jyldyń qarasha aıynda Reseıdiń Chelıabi qalasynda ótken Qazaqstan-Reseı shekaralyq forýmynyń barysynda eki oblys basshysy ózara seriktestik týraly kelisimshartqa qol qoıǵan-dy.
Endi mine, Pavlodar oblysy Bashqurtstan úshin Qytaımen baılanys ornatýdyń kópiri bolmaq. Rýstem Hamıtov Bolat Baqaýovpen kezdesýi kezinde kórshilermen tyǵyz baılanysta jumys isteýdiń tıimdiligin aıtyp ótti.
– Qazaqstan – bizdiń eń jaqyn kórshimiz, – dedi Rýstem Hamıtov. – О́ńirlerdegi seriktesterimizdiń biri retinde Pavlodar oblysy da jańa ıdeıalardy usynyp jatyr. Sizderde áktas, tuzdyń úlken kenderi bar. Pavlodarlyq áriptesterdiń kómegimen Bashqurtstan Qytaıǵa aýyl sharýashylyǵy ónimderin jetkizý máselesin qarastyryp otyr.
Bolat Baqaýov ekijaqty seriktestik baılanystyń qaı túrine bolsyn daıyn ekendikterin bildirdi. Delegasııa quramyndaǵy sharýa qojalyqtarynyń ókilderi taýarly-sút fermalary men ósimdik sharýashylyǵynyń jumysymen tanysý úshin kelgenderin aıtyp ótti.
Aýyl sharýashylyǵy daqyldaryn qaıta óńdeýmen aınalysatyn sharýa qojalyqtary men kásiporyndardyń ózara tıimdi jumysyna erekshe mán berýdi usyndy.
Bilim jáne ǵylym salalaryndaǵy baılanystar da jalǵasý ústinde. 2015-2018 jyldar aralyǵynda S.Toraıǵyrov atyndaǵy Pavlodar memlekettik ýnıversıtettiń 35 magıstranty Ýfa memlekettik munaı-tehnıkalyq ýnıversıtetinde oqyp, ǵylymı taǵylymdamadan ótti. Ýnıversıtet Túmendegi joǵary oqý oryndarymen ǵylym salasyndaǵy jańa jobalar týraly kelissózder júrgizdi. Maqsat – munaı-gaz salasy úshin jergilikti mamandardy oqytyp, óńir zaýyttarynda jumys isteýlerine yqpal etý. О́ńirdiń Reseımen aradaǵy syrtqy taýar aınalymy bıylǵy jyldyń birinshi toqsanynda 410,1 mıllıon AQSh dollaryn qurapty.
Eki eldiń shekara boıynda ornalasqan óńirleriniń rýhanı-mádenı baılanystaryn, ekonomıkalyq-ınvestısııalyq múmkindikteri men bıznesiniń ózara áleýetin arttyrýǵa, aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy qarym-qatynastardy damytýǵa baǵyttalǵan is-áreketter ári qaraı da jalǵasyn taba bermek.
Farıda BYQAI,
«Egemen Qazaqstan»
Pavlodar oblysy
