El ishindegi Eskýlap. Dárigerlerge nege syn kóp aıtylady?

Qýanyshqa qaraı, Qazaqstanda medısınalyq qyzmet kórsetý tegin ári qoljetimdi bolyp otyr. Álemniń da­mý­shy elderimen salystyrǵanda otan­dyq dárigerlerdiń biliktiligi men bi­lim deńgeıi joǵary sanalatyndyǵy jaı­ly derekter bar. Árıne tutas salaǵa shaqqanda kóptegen másele bary taǵy ras. Biraq, jalpy alǵanda eldegi densaýlyq saqtaý qyzmetiniń ju­my­syna laıyqty baǵasyn berýimiz kerek. Al el medısınasynyń damý dı­­namıkasy aımaqtardaǵy densaý­lyq saqtaý qyzmetiniń jumysy ne­gi­zinde aıqyndalatyny sózsiz. Kóp jaǵdaıda oblys ortalyqtary men aýdan, aýyldardaǵy aýrýhana, em­ha­nalardyń jumysyna syn kóp aı­ty­lady. Bul birneshe ótkir fak­tor­lardyń saldarynan týyndaıtyn másele. Bilikti mamandardyń alys­taǵy eldi mekenderge erikti túr­de bar­maýynan kadr tapshylyǵy naq­ty se­z­iledi. Medısınalyq kerek-ja­ra­q­tyń da shaǵyn emhanalardyń mań­daı­yna buıyrmaıtyny taǵy bar. Or­ta­lyq­tan tysqary aýdan men aýyl­dar­da ne­gizinen jasy kelgen, den­saýlyǵy syr bergen adamdardyń tura­ty­­ny da óńir­lerdegi medısınalyq qy­z­met­ke sura­nys týdyryp, qajetti dá­ri­­ger­ler­diń jumysyna zárýlik paıda bo­lyp otyr. Biraq barlyq syndarly jaǵ­daıǵa qaramastan densaýlyq saq­taý salasyn qarjylandyrý men adam ja­nyna arasha turý kúresindegi isi alǵa jyl­jyp keledi. Bul aımaqtardaǵy aq jeleńdi jandardyń jumysynan aıqyn ańǵarylady.

Mysalǵa, 2 mln-ǵa jýyq tur­ǵyny bar Almaty oblysyndaǵy me­dı­sı­na­lyq qyzmet kórsetýdiń sapa­sy jyl saı­yn jaqsaryp keledi deýge to­lyq negiz bar. Bastysy, oblys­tyń den­saýlyq saqtaý sala­syn mem­lek­et­tik qoldaý durys jolǵa qoı­yl­ǵan. Ony salaǵa bólingen qarjynyń eselep artýynan baıqaýǵa bolady.

– 2017 jyly oblystyń densaýlyq saqtaý salasyna arnalǵan qarjy 82,8 mlrd teńgeni qurady. Onyń 74,7 mlrd teń­gesi respýblıkalyq bıýdjetten, qal­­ǵan 8,1 mlrd teńgesi jergilikti bıýd­jet qorjynynan bólingen. Osy­laı­­sha, ótken jylǵy bólingen qarjy ar­ǵy jylmen salystyrǵanda 14 paı­yz-
­ǵa kóbeıdi, – deıdi oblystyq den­saýlyq saqtaý basqarmasynyń bas­shysy Baýyrjan Ysqaq.

Oblysta aýrýhanalar men fel­­d­sherlik ambýlatorııalardyń ǵı­ma­rat­taryna kúrdeli jóndeý júrgizý men em­hanalardy jańadan salý sátimen júzege asyp jatyr. Qazir barlyq aýdan ortalyqtaryndaǵy medısınalyq ny­sandar jóndelip, aýrýhanalardaǵy oryn jetispeýshiligi sheshimin tapqan. Adam sanynyń artýyna oraı oblys pen aýdan ortalyqtarynda balalar em­hanasy, perzenthana men kóp salaly aýrýhana jańadan salyndy. Alys aýyldardyń barlyǵynda derlik dári­ger­lik qosyn men «jedel járdem» kóligi qyzmet kórsetedi. Alǵashqy me­­dı­­sınalyq kómek kórsetý jumysy kó­ńilden shyǵady.

О́kinishke qaraı, Jetisýda dáriger je­tis­peýshiligi bar. Qazir oblysqa 106 dá­riger kerek. Ásirese naýqas úshin bi­rin­shi kezekte kómekke keletin reanı­matolog, neonatolog, gınekolog, pedıatrlar sııaqty mamandardyń orny bos tur. Kadr tapshylyǵy oblys ortalyǵynan alystaý jatqan aýdan­­darda qatty seziledi. Tájirıbeli dá­ri­gerlerdiń zeınetke shyǵýyna oraı, olardyń ornyn basatyn jas maman­dar arasyndaǵy sabaqtastyq jalǵa­syn tappaı tur. О́ıtkeni medısına qyzmetkerlerine tólenetin jalaqynyń azdyǵy men aýyldarda áleýmettik qoldaýdyń joqtyǵy joǵary bilim alyp jumys izdegen jastardyń aýylǵa kelýine kedergi bolyp otyr.

– Bizdiń aýdanda dáriger jetis­peýshiligi joq. Kerisinshe, meıir­bı­keler men sanıtarlardyń orny úshin rezerv jasap qoıamyz. Sebebi irgemizde Almaty qalasy tur. О́rkenıet qol sozymda. Baspana jaǵyn da qınalmaı sheshýge bolady. Al oblystyń basqa aýdandary úshin jaqsy kadr tabý qıyn ekeni ras, – deıdi bizben áńgimesinde Ile aýdandyq ortalyq aýrýhanasynyń bas dárigeri Maıra Egemberdıeva.

Ile aýdandyq ortalyq aýrýhanasyna arnaıy toqtalyp otyrǵanymyzdyń óz sebebi bar. Osy jyldyń basynda bul aýrýhanada álemge áıgili ońtústik-koreıalyq hırýrg, professor Chjo Hıon-Mın ishki aǵzalardy almastyrý men obyrdy hırýgııalyq jolmen emdeý jóninde sheberlik sabaǵyn ótkizip, naýqastarǵa kúrdeli operasııa jasaýdy úıretken. Nátıjesinde aýdandyq aýrýhananyń otashylary derti janyna batqan aýrýlarǵa ota jasaýǵa bel sheship kirise bastady. Bul istiń basynda osy aýrýhananyń hırýrgııa bóliminiń meńgerýshisi Aıdyn Elikbaev júr. Aıtpaqshy, Aıdyn 2017 jyly «Almaty oblysynyń úzdik dárigeri» atanyp, syılyqqa avtokólik mingen bolatyn.

Alystaǵy aýylda jasalǵan taǵy bir kúrdeli ota týraly biz jaqynda arnaıy maqala jazǵan bolatynbyz. Onda Sarqan aýdandyq aýrýhanasynda belgili hırýrg Nurlan Aryn óńesh plas­tıkasy otasyn jasap, kúıikten zardap shekken jas balany qutqaryp qalǵany jaıly baıandaǵanbyz. De­mek aımaqtaǵy aýrýhanalar týraly aıtqanda únemi synı kózqaras ustan­baı, ádiletti bolýǵa tıispiz.

Árıne oblys medısınasyndaǵy olqylyqtardy, onyń ishinde dári­ger­lerdiń salǵyrttyǵynan bolǵan kemshilikterdi jasyrýǵa bolmaıdy. Máselen, ana men bala ólimi byltyr birneshe ret tirkeldi. Raıymbek, Qarasaı, Balqash, Ile aýdandary men Taldyqorǵan, Tekeli qalalarynda bolǵan qaıǵyly oqıǵalardyń aldyn alýda jergilikti aq jeleńdiler múm­kin­dikti tolyq paıdalana alma­ǵan. Bıylǵy jyldyń basynda Qaratal aýdanyndaǵy týabitti naý­qas náresteniń ómirine aýdan dárigerleri ara tura almady. Aımaqta juqpaly aýrýlardyń taralýy da kóbeı­gen. Taldyqorǵan qalasynda brýsel­lez syrqatynyń anyqtalýyna oraı, onyń oshaǵy der kezinde zalals­yz­dandyrylmaǵany da aqtaýǵa bol­maı­tyn mysal. Dárigerlerdiń nem­qu­raı­dylyǵy men qyzmet bary­syn­­daǵy jaý­apsyzdyǵynan em alý­shylardyń óz betinshe áreket etýi kó­beı­gen. Mu­nyń sońy qaıǵyly jaǵ­daıǵa apa­ryp soǵýda. Jaqynda Jar­ke­nt qa­la­syndaǵy dárihanalardyń birin­de ekpe saldyrǵan turǵyn kenetten qaı­­tys bolǵan edi. Medısınalyq qyz­­­mettiń sapasyna jasalatyn ba­qy­­­laýdyń álsizdiginen be, kezdeısoq oryn­­darda ekpe salý men lısenzııa­sy joq emdeýshiler qatary artyp tur. Aqy­ly qyzmet kórsetetin medısı­na me­kemelerindegi jaǵdaı da syn kó­ter­meıdi eken.

Jalpy, densaýlyq saqtaý salasy­na bólingen qarjy men mate­rı­al­dyq bazany nyǵaıtýǵa qatysty ju­mys­tardyń kólemine qarap osyn­shalyq qol­­daý jasalyp otyrǵan salada kem­shi­lik oryn almaýy kerek edi ǵoı degen oı týady. Materıaldyq baza degennen shyǵady, byltyr ǵana oblysta 15 dárigerlik ambýlatorııalyq qosynnyń qu­rylysy men 8 nysannyń kúrdeli jóndelýine 4,6 mlrd teńge qarjy jumsalypty. Buǵan qosa aýyldyq jerde qyzmet kórsetetin medısına qyzmetkerlerine qosymsha aqy tóleýge de qyrýar qarjy qarastyrylǵan eken. Bıyl da emhanalardyń qurylysy jalǵasyp, 18 ǵımarat jańadan salyn­baq­­shy. Medısınalyq qyzmet kórsetý boıynsha elektrondy qujat aı­na­ly­myn júzege asyrý tolyqtaı aıaq­talyp, dárigerlerdiń kompıýtermen qa­mtylýy men ınternetke qosylýyna qa­jetti múmkindik jasalady. Buǵan ob­lystyq bıýdjetten 352 mln teńge bó­lingen.

Endeshe, jetisýlyq aq jeleńdi jan­darǵa Gıppokrat antyna adal bolýdan basqa másele joq eken. Ekiniń biriniń qolynan Eskýlap bolý kelmes, biraq elge etene jaqyndap, «Bizdiń súıikti dáriger» atanýyna ne kedergi?..

Qalmahanbet MUQAMETQALI,
«Egemen Qazaqstan»

Almaty oblysy