Qolǵa alyp quryqtamasa, qara jerdiń qoınaýyn kim-kóringenniń qajetine jaratýy daǵdyǵa aınalyp bara jatqan sııaqty. Memleket menshigin kópe-kórineý talan-tarajǵa salý qylmys. Otyrys barysynda «Impýls» JShS dırektory Iýrıı Venchıkov málimdegendeı, qazir bizdiń óńirimizde qum men qıyrshyqtastyń 40 paıyzdaıy ǵana zańdy jolmen óndiriledi. Al qalǵan bóligin eshqandaı ruqsat qujatsyz kóringen jerden óndiretin alypsatarlar saýdalap júr.
Buryn dalada qurylysqa qajet tas pen qum alýda geologtardyń shaǵyn toptary ǵana júrse, qazir olardyń sany da, óndiris aýqymy da artyp, tipti bireýlerge kelisimshart boıynsha qopara jetkizip berýge kóshken. «Áı deıtin áje, qoı deıtin qoja joq». Aıtalyq Shaqan kentinde bireýler jerdi qýatty ekskovatormen qoparyp, ondaǵan tonna topyraqty áldeqaıda tasyp jatyr.
Iý.Venchıkovtyń aıtýynsha, osyndaı zańsyzdyqtar keıingi ýaqytta Nura ózeniniń boıynda, Buqar jyraý men Abaı aýdandarynda kóbeıip ketken. Mundaı zańsyz áreketterden memleket jyl saıyn keminde 1,5 mıllıard teńge salyqtan qaǵylady eken. Tabıǵatqa keltiriletin zalal qanshama! Zańsyz jer qazýshylar kóbinese basqa jaqtardan arnaıy tehnıkalar aldyryp, qoparǵysh mamandar shaqyrady. Olardyń sońynan tereń shuńqyrlar qalady. Sýdyń da suraýy bar zamanda bul ne degen beıbastaq áreket?! Olardy quqyq qorǵaý organdary da nazarynan tys qaldyryp otyr. Shahtınsk qalasynyń ózinde qum men qıyrshyqtas qospasy tórt jerde esh ruqsatsyz óndiriledi eken. Olar osy ónimderdiń jergilikti naryǵyn basyp alǵan.
Bázbireýlerdiń aıtýynsha, zańsyz jolmen óndirilgen ónimdi áshkereleý qıyn emes, olardy saýdager eki ese arzan baǵamen satady eken. «Onda nege toqtaý salynbaıdy?» degen saýal óz-ózinen týyndaıdy. Sóıtsek mamandandyrylǵan tabıǵat qorǵaý prokýratýrasy men ekologııa departamenti bul problemany jaqsy biledi eken. Prokýror Jandos Syzdyqovtyń aıtýynsha, oblys aýmaǵynda jer qoınaýy zańsyz paıdalanylǵan 65 ýchaske áshkerelengen. Alaıda keltirilgen ekonomıkalyq zalaldy esepteý qıyn. Ár jerden topyraq pen qıyrshyqtas qazyp alýshylar turaqty jumys istemeıdi. Al ýchaskelik polısııa qyzmetkerleri kúdikti degen tustardyń ózin basqa jumysyn jıyp qoıyp, uzaq merzim torýyldaı almaıdy. Tipti quzyrly oryndarda zańsyz jer qazýshylarǵa tekseris júretini týraly aldyn ala eskertip otyratyn adamdar bar degen kúdik te joq emes.
Oblys ákimi memlekettik kiris departamenti men kásipkerler palatasynyń, basqa da múddeli taraptardyń ókilderinen jumys tobyn qurýdy tapsyrdy.
– Jer qoınaýyn zańsyz paıdalanýǵa jol bermeý úshin júıeli sharalar belgileý qajet. Spýtnıktik baqylaý men basqa da resýrstardy iske qosyńyzdar jáne bul jumystardyń nátıjesi týraly maǵan bir aıdan soń esep beresizder, – dedi E. Qoshanov.
Qaırat ÁBILDA,
«Egemen Qazaqstan»
QARAǴANDY
