О́zara yqpaldasýdyń jańa «segizjaqty formaty» Qytaı men Úndistan, sonymen qatar Úndistan men Pákistan arasyndaǵy baılanystarǵa oń yqpalyn tıgizip otyrǵanyn atap ótken jón. Bul – sammıttiń mańyzdy tusy. Osylaısha, bir ústeldiń basynda jolyǵysqan Úndistan men Pákistan jetekshileriniń kelissózderi, ártúrli máseleler boıynsha ortaq pikir almasý men qujattar qabyldaý – olardyń ortasha merzimde jaqyndasýyndaǵy utymdy ózgeristeriniń nyshanyn bildiredi. Bul tusta saıası dıalog pen senimniń nyǵaıýynyń kepildigi retinde ShYU múshe-memleketteriniń uzaq merzimge arnalǵan tatý kórshilik, dostyq jáne yntymaqtastyq týraly shartynyń júzege asýy mańyzdy bolyp otyr.
Keńeıtilgen formattaǵy otyrys barysynda memleketter basshylary jańa jaǵdaıdaǵy ári qaraıǵy ózara yqpaldasý máselelerin qarastyrdy, sonymen qatar kún tártibindegi halyqaralyq jáne óńirlik ózekti máseleler boıynsha pikir almasty, atap aıtar bolsaq, Aýǵanstan men Sırııa máselelerin talqylady.
Mundaǵy eń negizgi saıası qujat – ShYU-ǵa múshe-memleketterdiń óńirlik jáne jahandyq saıasatqa qatysty ózekti máseleleri qamtylyp, uıym sheńberindegi kópqyrly yntymaqtastyqtyqtyń ári qaraıǵy damý baǵdary usynylǵan Sındao deklarasııasy ekenin aıta ketken jón. Sonymen qatar qorshaǵan ortany qorǵaý jáne týrızm salasyndaǵy qujattar qabyldanyp, ShYU Keńsesi men BUU arasynda bilim berý, ǵylym jáne mádenıet máseleleri boıynsha yntymaqtastyq jónindegi memorandýmǵa qol qoıyldy.
Buǵan qosa taraptar otyrys nátıjesi boıynsha birqatar eleýli qujattar paketin qabyldady. Qaýipsizdikti birlese kúsheıtýge baılanysty jańa sharalar tujyrymdaldy. Terrorızmmen, separatızmmen jáne ekstremızmmen, sondaı-aq esirtki bıznesi jáne kıberqaýippen kúresý Sındao sammıtiniń basty basymdyqtarynyń birine aınaldy. Osylaısha, májilis sheńberinde ShYU múshe-elderiniń terrorızm, separatızm jáne ekstremızmge qarsy turý boıynsha yntymaqtastyǵynyń 2019-2021 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasy, 2018-2023 jyldarǵa arnalǵan esirtkige qarsy strategııasyn bekitý sheshimi jáne ony oryndaý boıynsha is-qımyl jospary bekitildi.
Birlesken zamanaýı óndiristiń ortaq damý platformasyn jasaý men elektrondy saýdany damytý maqsatynda Qazaqstan sıfrly júıege kóshý men jańa tehnologııalar salasyndaǵy tájirıbe almasý boıynsha jańa alań qurý ıdeıasyn ortaǵa saldy. Sonymen qatar qarjy jáne adam potensıalyn iske qosý úshin Elbasy Pekın-Astana-Máskeý-Berlın marshrýty boıynsha Eýrazııalyq júrdek temir jol magıstraly ınfraqurylymdy jobasyn júzege asyrýdy usyndy. ShYU men EAEO sııaqty platformalardy biriktirý perspektıvasyna ıe mundaı megajoba Uıymnyń damýyna qosymsha ımpýls beretini anyq.
ShYU tarapynan jastarǵa erekshe nazar aýdarý, jas urpaqty uıymǵa, múshe-memleketterdiń ekonomıkalyq ómirine belsendi tartý máselesi de erekshe nazarǵa alyndy. Osyǵan baılanysty ShYU Iskerlik keńesiniń jastar qanatyn qurý máselesi qarastyryldy.
ShYU-nyń on segiz jyldyq damý tájirıbesi barysynda, is júzinde, birde-bir jan-jaqty ekonomıkalyq jobanyń júzege asyrylmaǵandyǵyn atap ótken jón. Osyǵan sáıkes, sammıt qatysýshylary keńeıtilgen ekonomıkalyq yntymaqtastyqqa erekshe kóńil aýdardy. Búgingi kúni ShYU-nyń saıası, ekonomıkalyq jáne mádenı-gýmanıtarlyq áleýeti birte-birte artyp otyr. Uıym barynsha jahandyq sıpatqa ıe bolýda.
Qazaqstan Prezıdenti atap ótkenindeı, byltyrǵy maýsymda Astana sammıti barysynda quramyna eki el engennen keıin ShYU aımaqtyq jáne halyqaralyq saıasattaǵy yqpaldy oıynshy retindegi rólin barynsha bekitti. Qazirgi tańda uıym Úndistan men Pákistan arasynda dıalog ornatýda, kúrdeli saıası alaýyzdyqtar men terrıtorııalyq talastardy sheshýde barynsha utymdy alań bolyp otyrǵanyn da atap ótken jón.
О́ziniń sátti evolıýsııasyna qaramastan, búginde «shanhaılyq segizdik» jańa múmkindikter men qaýiptermen betpe-bet kelip otyr. Onyń keńeıtilýimen óńirlik uıym kontınenttik Eýrazııanyń ishine Reseı, Qytaı jáne Úndistan sııaqty iri aktorlary enetin eń ókiletti forýmǵa aınaldy. Nátıjesinde, máseleler qatary kóbeıip, tepe-teńdikti saqtaý birte-birte qıyndaı túsedi.
Jalpy, Qytaı Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna ótken jyldyń maýsymynan bastap tóraǵalyq etken merzimde 160-tan astam jan-jaqty shara ótkizdi. Qytaıdyń tóraǵalyq etýi sheńberinde sammıt ózara tıimdi yntymaqtastyqty ornatýda mańyzdy platformaǵa aınaldy.
Zarema ShÁÝKENOVA,
Prezıdent janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq
zertteýler ınstıtýtynyń dırektory
