Fýtboldan Nıgerııa quramasy ótken ǵasyrdyń ekinshi jartysyna deıin álem bylaı tursyn, Afrıkada jetekshi komanda sanalmaıtyn. Tipti Afrıka Ulttar kýbogynyń alǵashqy segiz týrnıriniń tek bireýinde ǵana negizgi kezeńge joldama alǵan. 1980 jyly Nıgerııa quramasy óz elinde ótken qurlyq birinshiliginde tuńǵysh ret Afrıka chempıony atandy. Sońǵy 25 jylda «afrıkalyq brazılııalyqtar» fýtbol áleminde tyń serpilis jasap, barlyǵyn tańǵaldyra bastady. Iаǵnı nıgerııalyqtar sońǵy alty álem chempıonatynyń beseýine qatysqan. Bul tájirıbeli komanda ǵana jetetin nátıje edi.
Nıgerııa tuńǵysh ret álem chempıonatyna 1994 jyly qatysyp, birinshiliktiń 1/8 fınalyna deıin jetti. Toptyq kezeńde «jasyl búrkitter» Grekııa men Bolgarııa quramasyn senimdi túrde jeńse, sońǵy týrda argentınalyqtardan jeńilip qaldy. 1/8 fınalda nıgerııalyqtar Italııa quramasyn «nokaýtqa» túsire jazdady. Matchtyń 88-mınýtyna deıin jeńilip jatqan Italııa quramasy Roberto Badjonyń goly arqasynda esepti teńestirse, ekstra-taımda dál sol Badjo óz quramasyna jeńis syılady. Osyndaı keremet nátıjeden soń (álem chempıonatyna tuńǵysh ret qatysqan qurama úshin 1/8 fınalǵa deıin jetý jaqsy kórsetkish) nıgerııalyq fýtbolshylar Eýropanyń TOP klýbtarynda oınaı bastady.
Araǵa 24 jyl salyp Nıgerııa quramasy AQSh-ta ótken chempıonattyń nátıjesin qaıtalaý úshin Reseıdegi álem chempıonatyna qaıta keldi. «Jasyl búrkitter» tórt jyldyń ishinde tájirıbeleri tolysyp, bul joly myqty qurammen kelip otyr. Eger afrıkalyqtardyń qujattaryna senetin bolsaq, onda Nıgerııa quramasy bıylǵy chempıonattaǵy eń jas qurama sanalady. Sońǵy matchta 30 jastan asqan birde-bir fýtbolshy alańǵa shyqqan joq.
Nıgerııa quramasy basqa afrıkalyq komandalar sııaqty eki kezeńnen turatyn irikteý kezeńnen ótti. Bastapqyda Svazılend quramasymen jolyǵyp, óz alańynda ótken kezdesýde jeńiske jetip, syrt alańda teń tústi (2:0, 0:0). Al toptyq kezeńde Zambııa, Aljır jáne Kamerýn sekildi azýly komandalarmen joldamany sarapqa saldy. Mysaly, Kamerýn – Afrıka qurlyǵynyń sońǵy chempıony, Aljır – Marez, Braımı, Slımanı jáne birneshe «juldyz» oıynshylary bar, Zambııa – jergilikti fýtbolshylardan quralǵan myqty ujym bolatyn. Degenmen «jasyl búrkitter» tek eki oıynda ǵana teń oınap, qalǵan matchtyń bárinde jeńiske jetti. Osylaısha,14 upaı jınap, toptan birinshi orynmen shyqty.
Joǵaryda aıtqanymyzdaı, Nıgerııa fýtbolshylary tuńǵysh álem chempıonatynda Argentınamen bir topqa túsip, eki qurama da kelesi kezeńge ótken bolatyn. Bir qyzyǵy, keıingi chempıonattarda da Nıgerııanyń joly Argentınamen túıise berdi. 2002 jyly ótken birinshilikte nıgerııalyqtar Argentına, Shvesııa jáne Anglııamen birge «ajal» tobynda oınap, eýropalyqtar kelesi kezeńge ótken-di. 2010 jyly Afrıkada uıymdastyrylǵan dop dodasynda eski qarsylastar taǵy bir topqa tústi. Bul joly da «jasyl búrkitter» toptyq kezeńnen óte almady. 2014 jyly Nıgerııaǵa taǵy da Argentına qarsylas atandy. Bul joly Nıgerııa Argentınadan soń ekinshi oryn alyp, 1/8 fınalǵa deıin jetti. Endi mine, Reseıdegi álem chempıonatynda da Nıgerııa men Argentına bir topqa túsip otyr.
Nıgerııa quramasynyń tizimi:
• qaqpashylar: Enzenva Ikechýkvý («Enımba»), Frensıs Ýzoho («Deportıvo», Ispanııa), Danıel Akpeıı («Chıppa Iýnaıted», OAR);
• qorǵaýshylar: Abdýllahı Sheký («Býrsaspor», Túrkııa), Taıron Ebıýehı («Den Haag», Nıderlandy), Elderson Echıdjıle («Serkl Brıýgge», Belgııa), Braın Idový («Amkar», Reseı), Chıdoze Avazem («Nant», Fransııa), Ýılıam Troost-Ekong («Býrsaspor», Túrkııa), Leon Balogýn («Maıns», Germanııa), Kennet Omerýo («Kasympasha», Túrkııa);
• jartylaı qorǵaýshylar: Djon Obı Mıkel («Tıanszın Teda», Qytaı), Ogenıı Onazı («Trabzonspor», Túrkııa), Ýılfrıd Ndıdı («Lester», Anglııa), Oghenekaro Etebo («Las-Palmas», Ispanııa), Djon Ogý («Hapoel», Izraıl), Djoel Obı («Torıno», Italııa);
• shabýylshylar: Ahmed Mýsa, Kelechı Ihenacho (ekeýi de – «Lester», Anglııa), Odıon Igalo («Chanchýn Iаtaı», Qytaı), Aleks Aıýobı («Arsenal», Anglııa), Vıktor Mozes («Chelsı» Anglııa), Sımeon Nvankvo («Krotone», Italııa).
Álı BITО́RE,
«Egemen Qazaqstan»
