«Bizdiń mindetimiz – Qazaqstandy álemge nasıhattaý»

Iyldyz DOǴAN – Otanymyzǵa taban tiregen túrik jigiti. Qazaqstanǵa 1995 jyly qonys aýdarǵan. Qazir Astanada turady. Túrkııadaǵy «Jıhan» aqparattyq agenttiginiń elimizdegi ókili. – Iyldyz myrza, eń aldymen ózi­ńiz, ómirbaıanyńyz jaıly bir-eki aýyz áńgi­melep berseńiz. – Men 1974 jyly Túrkııanyń Kars qala­­synda dúnıege keldim. Áke-sheshem aýyl­­da turady. Fermamyz bar. Mal us­taı­dy, egin egedi. Otbasynda 3 balamyz. Aǵam jáne inim bar. Aǵamnyń maman­dyǵy tarıhshy. Inim – geograf. – Qazaqstanǵa kelýińizge ne túrtki boldy? – Qazaqstan óziniń táýelsizdigin alar aldynda Túrkııadaǵy mektepterde túrik mem­leketteri týraly kóp oqytatuǵyn. Eki memleket arasynda stýdentter almasý baǵytyndaǵy baǵdarlamalar da bizdiń qy­zyǵýshylyǵymyzdy oıatty. Meniń de bu­rynǵy ata-babalarymyzdyń jerine baryp, kórsem, oqysam degen armanym­nyń bol­ǵany ras. 1995 jyly Qazaqstan jerine osy bir izgi armanymnyń jetegimen keldim. О́skemendegi Shyǵys Qazaq­stan memlekettik ýnıversıtetiniń aǵyl­shyn tili fakýltetine oqýǵa tústim. Sol jyldary Qazaq-túrik lıseıinde tárbıe­shi bolyp jumys istedim. 1998 jyly ýnıversıtetti támamdap, sol jyly Asta­nadaǵy ul balalarǵa arnalǵan qazaq-túrik lıseıine aǵylshyn tili mamany bolyp jumysqa ornalastym. 1998 jyldan 2003 jylǵa deıin lıseıde jumys istedim. Qazaqstanda Dostyq bilim berý ortalyǵy bar. Osy ortalyqta 2003-2006 jyldar aralyǵynda qyzmet atqardym. Keıin 1 jyl Almaty qalasyna baryp, bastaýysh mektepte Túrkııanyń balalaryn oqyt­tym. Bir jyldan keıin, 2007 jyldary Astanaǵa qaıta oralyp, Elbasymyz ashqan «Nur Orda» halyqaralyq mektebinde dırektor bolyp jumys istedim. – Qazaqstanǵa baram degen nıeti­ńizge alǵash ata-anańyz qalaı qarady? – Árıne, basynda qarsy bolǵany ras. Áke ǵoı. Kórmegen, bilmeıtin elge qalaı barady degen oı bolǵan da shyǵar. Biraq, ótken jyly ákem Qazaqstanǵa alǵash ret keldi. О́zimniń oqyǵan ýnıversıtetime apardym. Qazaqstanǵa alǵash taban tiregendikten, oǵan óte unady. Alǵan áseri de jaqsy boldy. Al anam áli Qazaqstandy kórgen joq. – Búginde Túrkııanyń «Jıhan» agenttiginiń Qazaqstandaǵy ókili bolyp qyzmet atqarady ekensiz. Endi osy agenttiktiń búgingi kúnge deıingi tarı­hyna qysqasha toqtalyp ótseńiz. – «Nur Orda» lıseıinde dırektor bolyp jumys istegennen keıin 2009 jyl­dan beri Túrkııanyń «Jıhan» aqparat­tyq agenttiginiń Qazaqstandaǵy ókili bolyp qyzmet atqaryp júrmin. Bizdiń agenttik 1992 jyly memlekettik deńgeıde qurylǵan. Biraq agenttik retinde, dúnıejúzilik deńgeıde 1994 jyl­dan bastap jumys istep keledi. Qazirgi tańda 55 memlekette ókildigi bar. Qazaq­standa óziniń jýrnalısi burynnan bar bolatyn. Biraq, ókildik retindegi qyzmeti meniń 2009 jyly jumysqa kelýimmen bas­taldy. Qazirgi tańda álemdegi eń úlken aqparattyq agenttiktermen qarym-qaty­nasymyz ornyqqan. Ekijaqty memoran­dýmdarǵa qol qoıǵanbyz. Olardyń ishinde Assosheıted press, RIA-Novostı, Qazaq­standaǵy «Habar» sekildi agenttiktermen tyǵyz baılanystamyz. Biz­diń agenttigimiz taratatyn materıalda­rymyzdyń basym kópshiligi – beınematerıaldar, derekti fılmder, fotosýretter. Sondaı-aq, jazbasha túrde habarlar taratamyz. Túrkııadaǵy keıbir telearnalarda tapsy­rystyq negizde baǵdarlamalar túsiriledi. Túrkııada 1 memlekettik agenttik bar. Qalǵandary jeke menshik. Bizdiń agenttik jeke menshik bolyp sanalady. Túrkııanyń óz ishindegi jáne basqa da syrtqy elderdegi ókilderin qosqanda 2000-nan astam qyz­metkeri bar. Bizdiń Ortalyq Azııadaǵy elderdiń ishinen Qazaqstandy tańdaýymyz da kóp nárseni ańǵartady dep oılaı­myn. – «Jıhan» agent­tiginiń qurylýdaǵy kóz­degen maqsaty ne? – Birinshi maqsaty – kez kelgen aqpa­ratty jyldam, óz oıyn, pikirin qospaı týra jetkizý. Osyndaı qasıetimiz úshin qazirgi tańda bizdiń agenttik deńgeıi jaǵy­nan kósh basyndaǵy 3 agenttiktiń qata­rynda tur. Iаǵnı, biz neni kórdik, neni estip, bildik sony oqyr­many­myz­ǵa jazyp, jetkizemiz. Bul biz ustanatyn negizgi qaǵıda. Al bizdiń Qazaq­standaǵy ustany­mymyz basqasha. Biz kóp jyldar boıyna osy elde qyzmet atqaryp jatyr­myz ǵoı. Sondyqtan bul jerdegi mindetimiz – Qazaq­standy halyq­ara­lyq arenaǵa du­rys, óz deńgeıinde tanys­tyrý. Osy elde bolǵan halyq­aralyq is-sharalar­dy álem­ge nasıhattaý. Bul maqsatta da birneshe úl­ken is-sharalar atqaryp jatyrmyz. Qa­zaqstan jas memleket bolǵannan keıin, Túrkııaǵa belgili bolǵa­nymen, basqa elder onsha bile bermeýi múm­kin ǵoı. Al bizdiń osy jerden jibergen aqparattarymyz tek Túrkııaǵa ǵana emes, 55 memleketke taraıdy. Qazaq­standa 2009 jyldan bastap úlken is-sharalar ótti. 2009 jyly Elbasymyz Túr­kııaǵa saparynyń aldynda Túrki álemine belgili Atatúrikke arnalǵan eskertkishtiń negizi qalandy. Odan bir jyl ótken soń Abdýlla Gúl myrzanyń Qazaqstanǵa sapa­rynan keıin de Ankarada N.Nazarbaevtyń eskertkishi boı kóterdi. Osy jyldar ishinde eki memleket basshysy 3-4 ret kezdesti. Qazaqstan EQYU, Islam Yn­tymaqtastyǵy Uıymy sammıtteri syndy úlken is-shara­lar uıymdastyryp, olardy joǵary deń­geıde ótkizdi. Biz agenttik bolǵanymyzben Túrkııanyń óz ishinde bizben áriptestikte jumys isteıtin gazetter, jýrnaldar, telearnalar bar. Olar agenttik jibergen aqpa­rat­tardy taratady. 60-tan astam telearna, 100-ge tarta gazet-jýrnalmen baı­la­nysymyz ornyq­qan. Al Qazaqstannyń ishinde júrgennen keıin mundaǵy qalyptasqan jaǵdaıǵa, kez kelgen sharaǵa ońaı saraptama jasaı alasyz. Basqa eldermen salystyra ala­syz. Búginde Astana­daǵy ókildikte 1 jýrnalıst, 1 operatorymyz bar. Sondaı-aq, Almatyda bir jýrnalıst qyz­met etedi. Bir sózben aıt­qan­da, «Jıhan» aq­parattyq agenttigi Qa­zaq­stan­daǵy jaqsy­lyq­tardy álem­ge jaqsy deń­­geıde jetkizýdi mu­rat tutady. Osy­nyń bir dáleli retinde «Tarıh tań­basy» degen fotoalbom túrindegi kita­by­myzdy aıtýǵa bolady. Bul eńbek 2009-2010 jyl­dar aralyǵynda Qa­zaq­standa bolǵan oqıǵa­lardy kóz aldy­ńyzǵa ákeledi. Keler aıdyń ortasyna qaraı kitap­tyń tusaýkeseri bolady. Biz munda elimizde bol­ǵan tek saıası oqıǵalar­dy ǵana emes, mádenıet, sport salasyndaǵy is-sharalardy da engizdik. Bola­shaqta «Tarıh tań­basyn» jyl saıyn shy­ǵa­rý­dy kózdep otyr­myz. – Otbasylyq jaǵdaıyńyz týraly aıtyp berseńiz. Qazaq qyzyna úı­lengen ekensiz. – Qazaqstanda oqydyq. Kórdik. Una­dy. Artynan 1999 jyly О́skemende úı­lendim. Balaly-shaǵaly boldyq. Ju­baıym – qazaq. Esimi – Láıla. Eki balam bar. Ulymnyń aty – Hamza, qyzymnyń esimi – Elıf. Láıla da Shyǵys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetinde aǵylshyn tili mamandyǵy boıynsha menen tómengi kýrsta oqyǵan. Árıne, О́skemen orys ulty kóp qonystanǵan jer ǵoı. Biraq men qazaqtyń qyzyna úı­len­dim. Oǵan ókin­beımin. Qy­zym áli kishkentaı. Ulym 11 jas­ta. Ol 6 jas­qa deıin oryssha sóıledi. 3­-­synyptan keıin «Nur Orda» halyqaralyq mek­tebine berdik. Qazaq, orys, túrik, aǵylshyn tilderin meńger­gen. Mektepte bolsyn, dostarynyń ara­synda júrgende bolsyn qazaqsha sóıleıdi. Al jeke óz basym qazaq tilin úırený kezinde sonshalyqty qınalǵan joqpyn. – Qazaqstanǵa kelgenińizge 15 jyldan astam merzim ótipti. Osy jyl­dardy saralaı kele, Qazaqstan týraly jeke oıyńyz, kózqarasyńyz qandaı? – 1995 jyldarmen salystyrǵanda Qazaqstannyń qazirgi deńgeıi anaǵurlym joǵary. Men sol jyldary О́skemenge kelgende Túrkııamen baılanys óte nashar bolatyn. Dúkenderge barsańyz da bir nárseni tabý qıynǵa soǵatyn. Bul – halyq daǵdarysty basynan keship jatqan kez edi. Al qazirgi jaǵdaı qandaı? Qazirgi jaǵdaı múldem basqasha. Internettiń jyldamdy­ǵynan bastap, barlyq jaǵdaı qamtamasyz etilgen. Keıin 1998 jyly Astanaǵa keldim. Bul kezde Astana ózgesheleý edi. Men kelgen jyldar Astananyń alǵash elorda retinde boı kótere bastaǵan kezi edi. 15 jyldyń ishinde Qazaqstannyń óskendigin kórip, ózgerister men jańalyqtarynyń kýágeri boldyq. Kózimiz jetti. Túrkııadan kelgen qonaqtarymyzdyń Astanany kórgen kezde aýyzdary ashylyp ketedi. Mundaı ádemi qala bolady dep eshqashan oılaǵan joqpyz degen oılaryn da jasyrmaıdy. Bir sózben aıtsaq, Astana – Qazaqstannyń barlyq ózgeristerin, jetistikterin kórsetetin qala. Qazir Astananyń aýa-raıy da ózgerip jatyr ǵoı. 1999 jyldary Naýryz meıramy kezinde qatty boran bolatyn edi. Qazir aýa-raıy da jyly, adamdardyń kóńilderi de jylyp keledi. Eń bastysy, Prezıden­timiz­diń kóregen saıasatkerligi, eldi durys basqarýy, basqa eldermen qarym-qatynas ornatýdaǵy sheberligi Qazaqstandy álemdik deńgeıge shyǵardy. Mysaly, eshbir Orta­lyq Azııa elderinde dál Qazaqstandaǵydaı joǵary deńgeıdegi is-sharalar ótkizilgen joq. Bul kóp nárseni ańǵartady. Qazaqstan men Túrkııa arasyndaǵy baılanys jaqsy deńgeıde óristep keledi. Túrkııa memleketi Qazaqstannyń táýelsiz­digin alǵashqylardyń qatarynda moıyn­daǵan el bolǵandyqtan, ózara qarym-qaty­nasymyz da jaqsy jolǵa qoıylǵan. Bul rette Elbasynyń eki memleket arasyndaǵy baılanysqa serpin berýdegi eńbegi zor. Nahchyvanda bastalǵan túrkitildes elderdiń ortaq kelisiminen bastap, Túrkııa akade­mııasynyń ashylýyna deıingi qadamdarǵa Elbasynyń yqpaly mol boldy. Prezı­dent­tiń bilim salasyn damytý baǵy­tyndaǵy jobalaryn da aıryqsha atap ótýimiz qajet. Nazarbaev ýnıversıteti, «Bolashaq» memlekettik baǵdarlamasy Qazaqstannyń bola­sha­ǵynyń negizin qalaý baǵytyndaǵy ıgi bastamalarynyń biri dep oılaımyn. Menińshe, mundaı ózgeristerdiń barly­ǵy Qazaqstandaǵy jaǵdaıdyń jaqsar­ǵandyǵynyń, jaqsaryp qana qoımaı, memleketimizdiń kún sanap damyp kele jatqandyǵynyń aıqyn dáleli der edim.

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken Láıla EDILQYZY.