Ulttyq sananyń silkinip, rýhanı baılyǵymyzdy túgendep, ótkenimizge sapar shegip, bolashaǵymyzdy baǵdarlaıtyn bul baǵdarlamanyń ózegi – ulttyq kod dep bilemin. Ulttyq kodtyń ózegi – batyrlardyń óshpes erlikteri, asqaq rýhty som tulǵasyn urpaqqa úlgi ete otyryp, otansúıgishtikke tárbıeleý. Búginde esimi elge málim batyrlarymyzdan basqa, aty múldem atalmaı ketken, jerlengen ornyna deıin beımálim tulǵalar da jeterlik.Bahadúr batyr, ańyz tulǵa, qaharman qolbasshy Baýyrjan Momyshulynyń «Batyrlyq – táýekel men adaldyq esebinen shyǵýǵa tıis. Táýekel keıde aqyldy da aqtap alady. Al aqylsyz táýekel eshkimdi de aqtaı almaıdy», – degen naqyl sózi bar. Táýekel etip, eline adaldyq tanytqan batyrlarymyzdyń biri – XIX ǵasyrdyń 30-jyldarynda Isataı-Mahambet bastaǵan ult-azattyq kóterilisiniń belsendi qatysýshylarynyń biri – Úbi Úseuly (ólketanýshy О́tepbergen Álimgereevtiń zertteýine súıensek, batyrdyń tegin «Úseuly» dep te ataǵan).
Úbi batyr týraly el aýzynda ańyzdar legi kóp. 1838 jyly 12 shildede Aqbulaq qyrǵynynda Isataı Taımanulynyń sheıit bolǵanyn barshamyz bilemiz. Sol mezette senimdi serikteri Mahambet, Qojahmetpen qatar Úbi de bolǵan. Kóteriliske bastan-aıaq qatysyp, «Aqbulaq» qyrǵynynda batyrdyń atyna oq tıip, jaıaý qalady. «Isekelep» bozdap jylaǵan Úbini Isataı Taımanuly qyrǵyn aýmaǵynan qýyp jiberedi.Tarıh betterinde jazylyp qalǵan «Aqbulaq» qyrǵynyna bıyl 180 jyl tolyp otyr. Qyrǵynda Isataı batyrdyń 16 jastaǵy uly Ospan qatty jaralanyp, Mahambettiń tizesine basyn súıep, jan tapsyrǵan sátte Isataıdyń janyna aparyp jerlegenderdiń biri – Úbi batyr edi.
Jazýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Ánes Saraı óz eńbekterinde «Úbi batyr – kóterilistiń qara batyry», dep sýretteıdi. Al aqyn Yǵylman Shórekov (1876-1932) «Isataı-Mahambet» dastanynda:
«Tizesin batyr búgedi,
Sarjasyn jaýǵa tigedi.
Qasynda júrgen joldasy,
Qojahmet penen Úbi edi»,
– deıdi. Bul joǵaryda atalǵan sózimdi dáleldeı túsedi.
Búgingi tańda kún tártibinde turǵan máselelerdiń biri – Úbi batyrdyń jerlengen ornyn anyqtaý.Úbi batyr 1800 jyldardyń shamasynda dúnıege kelgen. Toqsan jasqa jýyq ǵumyr keshse, 1890 jyldardyń shamasynda dúnıeden ozǵan.
Jerlengen orny týraly kóptegen tujyrymdar kezdesedi. Birinshisi: Batys Qazaqstandaǵy Qaratóbe boıy, Saraljyn jaǵy, ekinshisi: Dender taý. Hankól, Sardarkól, Umtyl, Qoskól, Egindikól syndy jerlerde jerlenýi múmkin degen de derekter kezdesedi.О́r rýhty batyr Úbi Úseulynyń jerlengen orny tabylsa, bul bizdiń ata-baba aldyndaǵy boryshtyń aqtalýynyń bir belgisi bolar edi.
Ádilbek О́MIRZAQOV
Atyraý
