Aldymen 6 favorıtten bastasaq. Birinshilikte bási joǵary komandalardyń 4-eýi Eýropadan, 2-eýi Latyn Amerıkasynan bolatyn. Fransııa, Germanııa, Ispanııa, Portýgalııa, Argentına jáne Brazılııa. Mine, osy 6 komanda mýndıaldiń alpaýyttary sanalyp, altyn kýbokty jeńýi tıis dep boljandy. Bul tizimdegi 3 komanda: Ispanııa, Portýgalııa, Argentına pleı-offtyń alǵashqy satysynan «ushty». Argentınanyń tipti bul kezeńge jetkeniniń ózi qıyn oqıǵalarmen órilgenin umytpaspyz. Al álem chempıony Germanııa óz tobynan múlde shyǵa almaı, masqara bolyp
otanyna oraldy. Álem chempıony bolǵan komanda kelesi birinshilikte toptan shyǵa almaı qalyp jatatyn jaǵdaı bul joly da qaıtalandy. 2002 jyly Fransııa, 2010 jyly Italııa, 2014 jyly Ispanııa, endi mine 2018 jyly Germanııa chempıon degen atqa laıyq oıyn kórsete almaı ketti. Atalǵan komandalar ishinde Brazılııa men Fransııa ǵana qaldy. Shırek fınalda Brazılııa Belgııadan jeńilip, mardymsyz oıynymen birinshilikpen qosh aıtysty. Favorıt sanalǵandar qatarynan qalǵan jalǵyz Fransııa jortyp júrip, degenine jetti.
Úzdik surmergen atanýy tıis oıynshylar Neımar men Grızman bolatyn. Ekeýiniń ózgelerden oq boıy ozyq turǵanyn baıqap edik. Neımar 2 gol soqqanymen emes, bul birinshilikte sımýlıasııa jasap, ártistigimen erekshelendi. Oǵan qarsy 23 ret oıyn tártibi buzyldy. Biraq brazılııalyq shabýylshy osy chempıonatta qaqpaǵa eń kóp soqqy jasaǵan fýtbolshy (27 ret) retinde tirkeldi. Al Fransııa quramasynyń shabýylshysy Antýan Grızman 4 gol soqqanymen, «úzdik surmergen» nomınasııasy boıynsha Harrı Keın jeńiske jetti. Ol – 6 goldyń avtory.
Chempıonattyń úzdik oıynshysy atanýy múmkinderdiń qatarynda ádettegideı Krıshtıaný Ronaldý, Leonel Messı jáne Neımar úshtigi bolǵany ras. Birinshilik bastalmas buryn bul tizimge eshkim de qarsy sóz aıta almas edi. Al endi bul marapatty Lýka Modrıch alǵanyn kórip otyrmyz. 4 jylda bir keletin dop dodasynyń boljap aıtýǵa óte qıyn jarys ekenine taǵy bir márte kóz jetkizdik.
VAR júıesiniń arqasynda osy chempıonatta penaltıler sanynyń da kóp bolǵany anyq. 1990, 1998, 2002 jylǵy chempıonattarda 18 penaltıden belgilense, bul joly jankúıerler 22 penaltı tamashalady. Sonymen qatar bul dodada avtogoldar sany da tym kóp boldy. 12 avtogol soǵylyp, kóptegen jylnamalarǵa ózgeris endi.
Al jalpy málimet úshin aıta ketsem, bul jarysta sonymen qatar 169 gol soǵylyp, 219 sary qaǵaz, 4 qyzyl qaǵaz kórsetildi. Al Horvatııa oıynshysy Ivan Perıshıch birinshilik barysynda 72 shaqyrym jer júgirip tastapty. 27 márte qaqpasyna kirgeli turǵan doptan qutqarǵan belgııalyq Tıbo Kýrtýa týrnırdiń úzdik qaqpashysy atandy. Negizi kópshilik jankúıer ıspanııalyq Davıd De Hea qaqpashylar arasynda úzdik shyǵar dep úmittengen.
Sonymen qatar bul chempıonatta qorǵaýshylar qatty kózge tústi. Mysaly, chempıon bolǵan Fransııada Samýel Iýmtıtı, Rafael Varan, Benjamen Pavar sekildi qorǵaýshylar bir-birden gol soqty. Fransııa quramasy 1998 jyly chempıon bolǵan kezde de úsh qorǵaýshy Loran Blan, Emanýel Petı, Lılıan Tıýramdar gol soqqan eken. Al osy chempıonat barysynda Kolýmbııa quramasynyń qorǵaýshysy Ierrı Mına jalǵyz ózi 3 dop soqty. Al chempıon atanǵan Rafael Varan bir maýsymda Chempıondar lıgasynda da jáne álem chempıonatynda da jeńiske jetken tórtinshi fýtbolshy. Oǵan deıin mundaı ataqqa Roberto Karlos, Krıstıan Karambe jáne Samı Hedıra qol jetkizgen. Bir qyzyǵy, atalǵan fýtbolshylardyń barlyǵy da Madrıdtiń «Realynyń» namysyn qorǵaǵan.
Al áńgimemizdiń sońynda barlyǵymyzǵa unaıtyn aqsha týraly qozǵaı ketsek. Chempıon atanǵan Fransııa quramasy 38 mıllıon eýro kóleminde qarjy aldy. Al kúmis júldeger Horvatııa – 28 mıllıon. Degenmen, el prezıdenti Kolında Kıtarovıch ár fýtbolshyǵa 9,5 myń eýrodan syıaqy taǵaıyndapty. Sebebi sol 28 mıllıonnyń basym bóligi Horvatııa fýtbolynyń damýyna bólineri anyq. Al qola júldeger Belgııa 24 mıllıon eýro alsa, Anglııa quramasy 22 mıllıon ıelengen. Shırek fınalǵa shyqqandar 16 mıllıonnan arqalap qaıtsa, 1/8 fınalda jeńilgender 12 mıllıon kóleminde syıaqyǵa keneldi. Al jalpy alǵanda FIFA-nyń berip otyrǵan bıylǵy qarjylaı ústeme syılyqtary osyǵan deıingi chempıonattarmen salystyrǵanda kóbirek. Sebebi jarysqa qatysyp, toptyq kezeńde 3 oıyn ótkizgen komandalardyń barlyǵy 9,5 mıllıonnan aldy.
Osyndaı qyzyqtarymen órilgen chempıonat máresine jetti. Endigi kezek – 2022 jyly Qatar memleketinde ótetin 22 chempıonatta.
Ermuhamed MÁÝLEN,
«Egemen Qazaqstan»
