Iá, medısına. Ábýǵalı ıbn Sınanyń medeti. Avısennanyń sharapaty. Osynaý medısına yqylym zamandardan beri meıirimge, izgilikke, janashyrlyqqa negizdelgen. Adamǵa degen alǵaýsyz qamqorshyldyq, rııasyz janashyrlyq bolmaǵan jerde Gıppokrat antymen asqaqtatylǵan, shyn mánisindegi tolyqqandy, mereıli medısına da bolady dep aıta almas edik. Sonymen bizdiń de, jalpy jurttyń da paıymynda medısına men meıirim egiz uǵym sanalsa, munyń ózi ómirdiń ózinen týyndap jatqan shynaıy aqıqat ekeni de eshbir shúbásiz. «Medsestrany» meıirbıke dep ketkenimiz de sodan-aý.
Sonaý bala kezimizden dáriger beınesi qııalymyzda, kóz aldymyzda aq jeleńdi abzal jan, adam janynyń arashashysy bolyp elesteıtin. Qazir de solaı. О́z mamandyǵyna ynty-shyntymen berilgen, antyna adaldyqpen alǵys arqalaǵan, halyqqa qyzmet etip júrgen, ózimiz tanıtyn nemese syrttaı esimine qanyq tamasha dárigerlerdi ondap, júzdep keltirýge bolady. Jylma-jyl týyp jatqan dárigerler týraly ánderde osynaý jandardan taralatyn shýaq, jaqsylyq sharapaty, ómir nury asqaqtata aıtylady, shalqyta shyrqalady.
Jalpy, medısına meniń taqyrybym emes. Biraq sońǵy jyldary bizdiń qadirmendi medısınamyzda ejelden bar meıiriminiń júzine muń uıalaǵanyn ańǵarmaı, aıtpaı tura almadyq. Aıtty-aıtpady, qazirde medısınamyzdyń qabaǵy qatqyl. Júzinen áldebir kirbiń baıqalady. Naýqastardy burynǵydaı ashyq-jarqyn qarsy ala bermeıdi. Baıaǵy optımızm izi-qaıym joǵalǵan syńaıly. Otandyq medısınaǵa ókpeli naýqastar da jetip artylady. Tutas salaǵa, densaýlyq saqtaý júıesiniń barlyq qyzmetkerlerine birdeı topyraq shashýǵa bolmas. Áıtkenmen, bir qaryn maıdy bir qumalaq shiritetin keleńsiz jaǵdaılar ár tustan qylt etip jıirek kórinip qalatyny ókinishti. Buǵan Almatydaǵy menıngıt aýrýynyń burq etken kezindegi yrǵalyp-jyrǵalýshylyq, osyǵan baılanysty joǵary deńgeıdegi syn pikirler de aıǵaq bolǵandaı.
Al endi turmys-tirshiliktiń aınasy derlik áleýmettik jelidegi keıbir pikirlerge qulaq túrelik. Bir qurmetti dáriger azamat jazady: «Respýblıka boıynsha 1500-den astam dáriger jetispeıdi. О́ıtkeni 8 jyl oqyp dıplommen jumysqa turǵandaǵy tabatyn aılyǵy – 50000 teńge. Meniń dárigerlik stajym 37 jyl. Birinshi merzimsiz kategorııam bar, stajym bar, sondaǵy aılyq stavkam – 102400 teńge. Qolyma taza tıetin 80 myń teńgege qalaı kún kórýge bolady? Sosyn dejýrstvo alasyń, podrabotka alasyń – ólmestiń qamyn jasaısyń... Osydan eki jyl buryn bala ólimi boldy. Bizdegi jas dárigerdi sottady. Sheshesi on mıllıon teńge suraǵan. Ondaı aqsha qaıda? Bala oblystyq balalar aýrýhanasynda qaıtys bolsa da, ondaǵylardyń kinási bolsa da, «bizge ýaqytynda jibermedi» dep jas dáriger kelinshekti aıypty qyldy. Eshqaısysymyz arasha túse almadyq. Alda-jalda qyzmettik kıkiljiń týa qalsa dárigerdi qorǵap alatyn saýatty advokat ta joq. Memlekettik saladaǵy medısına qyzmetkerleri bitpeıtin bir reformalardyń astynda qalyp, bıýrokratııalyq qaǵazbastylyqtan bas kótere almaıdy. Aýrýǵa – 5 mınýt, qaǵazǵa 45 mınýt...».
Mine, osy arada toqtaı qalaıyq. Budan uǵatynymyz eńbegi adal dárigerlerdi jaman atqa qaldyryp, otandyq medısınany osy medısına salasynyń óz sheneýnikteri qurtyp, quldyratyp jatyr eken ǵoı. Osy arada ótken jylǵy «Krýtıte bolnyh!» deıtin almatylyq aýrýhana basshysynyń áıgili sózin taǵy kúıine eske alamyz. «Aqsha bermeseń ólseń ómirim qap deıtin tas júrek dárigerler osyndaı topyraqtan jaralmaǵanda qaıtpek? Osyndaı jany ashymas-basy aýyrmastardan zardap shekkender anda bar-mynda barmen ıt qylyp júgirtetinderdiń de, para berse meıirlenip, qolyn maılamasa kejirlenetinderdiń de neshe san mysalyn keltiredi. Joǵarydaǵy qurmetti hám adal dárigerimiz osylardy oqyp kózi jetken soń jaǵasyn ustap: «Barlyq pikirlerdi oqyp, bizdiń aýrýhanaǵa jetpeıdi eken ǵoı degen oı túıdim. Uıat, kisilik degen uǵymdardyń arhaızmge aınalyp, aqsha úshin ákesin satyp jiberetin ker zamandy týdyrýǵa dúnıege ashkóz keı dárigerlerdiń de úles qosatyny ókinishti, árıne» dep qynjylady ári otandyq medısınada osynyń saldarynan meıirim azaıyp bara jatqandyǵyn moıyndaıdy.
Elimizdiń densaýlyq saqtaý salasynyń barlyq jaqsy jaqtaryna, tolyp jatqan jańashyl jetistikterine kózjumbaı jasap bosqa qaralap, jazyqsyz jalalap, «kórmes túıeni de kórmestiń» kebine kııýden aýlaqpyz. Degenmen de kásibı biliksizdikke, naýqasty emdeýdegi qulyqsyzdyqqa jol ashatyn, medısına men meıirim degen qasıetti egiz uǵymnyń ajyraýyna aparyp, medısına mekemeleri men dárigerlerdi el kózine súıkimsiz etip kórsetetin keselderdi túp tamyrymen qyrqyp qurtatyn mezgil jetti dep oılaımyz.
Qorǵanbek AMANJOL,
«Egemen Qazaqstan»
