Qaıta oralǵan týrıste qaıyr bar

                                                                                            Týrızmniń trendteri

Shymbulaqtaǵy bıyl­ǵy forým «Almatyda taý týrız­min jáne buqaralyq sport­ty damy­tý tetikteri: búgin jáne erteń» taqyrybyn tań­dady. Alqaly jıyn taý tý­rızmi­niń aýzy dýaly, qolynan is kele­tin sheteldik mamandaryn toǵys­tyryp otyr­ǵandyqtan, aldymen Almaty qalasy ákim­iniń orynbasary Ásel Júni­sova sóz alyp, týrızmniń damýyn beıneleıtin birqatar kórset­kishterdi alǵa tart­ty.

– Almaty qalasy respýblıka boıynsha barlyq kelýshilerdiń besten birin quraıdy, sonyń ishinde Qazaqstanǵa at basyn buratyn sheteldik týrısterdiń 40 prosenti Almatyǵa soqpaı ket­peıdi. Sońǵy úsh jylda qala­ǵa kelgen týrıster sany jyly­na 14 prosentke ósti. О́tken jy­ly Ýnıversıada arqasynda 20 prosentke artty. 2018 jyl­dyń qańtar-mamyr aılarynda áýejaı arqyly 232 myń she­tel­dik týrıst keldi. Bul ót­ken jyldyń osy kezeńimen salys­tyrǵanda 20 prosentke artyq. Qazaqstandyq jáne sheteldik týrıster arasynda júrgizilgen saýalnama nátıjeleri boıynsha, sheteldik týrısterdiń 60 prosenti Almatyny ekotýrızm úshin tańdaıdy. Al qazaqstandyq týrıs­terdiń 55 prosenti túrli bel­sendi is-sharalar men oıyn-saýyq úshin at basyn tireıdi. Tabıǵat pen megapolıstiń zamanaýı oıyn-saýyqpen úılesýi  – qalamyzdyń aýyz toltyryp aıtarlyq erekshelikteriniń biri, – dedi Ásel Júnisova.

Qala ákiminiń orynbasary Almatyǵa TripAdviser álemdik plat­formasynda qyzyǵýshylyq artyp kele jatqanyn atap, soń­ǵy eki jyl ishinde Almaty mık­rosaıtynyń kórilimi 140 ese art­qanyn mysalǵa keltirdi. Paraq­shaǵa negizinen Reseı, AQSh, Uly­­brıtanııa, Úndistan men Germanııa azamattary kiredi. Ási­rese ekotýrızmge degen qyzy­ǵýshylyq baıqalady. Almaty qalasynyń ákimdigi Ile-Alataý ulttyq parki jáne Almaty ob­ly­syndaǵy áriptesteri sanalatyn «Qazaqtýrızm» kompanııasymen birge taý týrızmin damytýdyń bas josparyn iske asyrý jumystaryn qolǵa ala bastaǵan. Atalmysh joba jańa taý shańǵysy kýrorttarynyń paıda bolýyn, uzyndyǵy 500 shaqyrymnan astam jaıaý júrý (haıkıng) men baqylaýǵa (trekıng) arnalǵan taý marshrýttaryn uıymdastyrýdy qarastyrady.

Sol sııaqty Eýropa men Azııa­dan keletin týrısterdiń 60 prosentten astamy Qazaqstandy tum­sa tabıǵaty buzylmaǵan el retinde tańdaıdy. Biraq osyǵan qaramastan, Almaty týrızmnen aıtarlyqtaı tabys taýyp otyrmaǵany aıan. Sondyqtan da qalada Iаn Geıldiń «Adamdarǵa arnalǵan qala» jobasy boıynsha «Týrızmdi damytý jónindegi 100 qadam» syndy arnaıy jospar jasalyp otyr. Bul joba qalanyń tarıhı ortalyǵyn jańǵyrtyp, shahardyń týrıstik tartymdylyǵyn túbegeıli ózger­týi tıis.

Qalaı desek te, Almaty qa­lasy men onymen irgeles oblys­ta týrızmdi damytýdyń barlyq alǵysharty bar. Eń bastysy, vızasyz jáne Shymbulaqqa áýejaıdyń ózinen bir saǵattyń aınalasynda jetýge bolady.

Osyndaı resmı statıstı­ka­lyq derekterdi bıznes ókilderi de rastady. «Eır Astana» áýe­kom­panııasynyń marketıng jáne satý jónindegi vıse-prezı­denti Rıchard Ledjerdiń aıtýyn­sha,­ 2017 jyldyń jazynda týrıs­ter sany ótken jylmen salys­tyrǵanda 17 prosentke art­qan. Alaı­da she­teldik qonaqtar Qazaq­stanǵa issaparǵa nemese týys­tarymen kórisý maqsatynda sırek keledi. Máselen, 2016 jy­ly elimizge kelgen 6,5 mıllıon sheteldik týrıstiń tek 50 myńǵa jýyǵy ǵana eńbek demalysyn osynda ótkizý úshin kelgen. Sarapshynyń aıtýyn­sha, qazaqstandyq týrızmniń ne­giz­gi máselesi – halyqaralyq naryq­taǵy ónimniń jetkiliksiz dıstrıbýsııasy.

«Mysaly, Aýstralııadaǵy ın­ternet qoldanýshy týrıstik por­talǵa kirgende, eldiń kórikti jerleri týraly aqparatty ǵana alyp qoımaıdy, sonymen qatar ishki naryqqa áleýetti týrıster úshin qyzmet etetin týro­pera­torlardyń tizimin qaraýǵa da múm­kindik alady. Kazakhstan.org saı­tynda kórnekti oryndar týraly aqparatty jáne elek­tron­dy poshtany jiberýdi suraı­tyn formany kóredi. Al shetel­dikter hat jazbaıdy, olarǵa jer­gi­likti naryqtaǵy seriktester qajet. Qazaqstan týraly eshteńe bil­meıtin týrıst ol jerde ózin ne kútip turǵanyn bilmeı, bóten elde eki aptasyn ótkizgisi kelmeıdi», dedi Rıchard Ledjer.

Sondaı-aq «Eır Astana» áýekompanııasy tranzıttik jo­laý­shylarǵa stopover baǵdar­lamasyn usynǵan. Iаǵnı bul ar­qyly týrıst qonaqúıde bir­ne­she tún turaqtaı alady, son­daı-aq jergilikti kórikti oryn­darǵa barýǵa múmkindigi bar. Atal­mysh baǵdarlama – brendti halyqaralyq ádis, jergilikti maz­munǵa negizdelgen jáne halyq­aralyq naryqta eldiń bedelin arttyrady. Baǵdarlama Almaty men Astanada jumys isteıdi. Ulttyq tasymaldaýshy bul júıeni álem boıynsha 40 myń týrıstik agentke taratqan jáne stopoverge kompanııa saıty arqyly qatysýǵa bolady. Nátı­jesinde bıylǵy birinshi jar­tyjyldyqta 9 myń túneý tirkelip, bul ónimdi 50 myń týrıst paıdalanǵan.

                                                                          Shymbulaqqa básekelestik jetpeıdi

2010 jyly, ıaǵnı Shymbulaq­taǵy arqan joldaryn qaıta qal­pyna keltirý jumystaryna deıin, demalys kúnderi kýrortqa 1 myń adam at basyn tirese, qazir Shym­bulaqqa senbi, jeksenbi kúnderi 15 myń adam qydyryp keledi. Jyl saıyn kelýshiler sany artýda, bıylǵy kórsetkish 600 myń adamǵa jetti.

– Shymbulaqqa básekelestik jetispeıdi, biraq biz onyń relef pen joldardyń aýqymy boıyn­sha shekteletinin túsinemiz. Eń kóp qonaq keletin kúnderi kýrort tunshyǵyp turǵandaı áser­ qaldyrady. Munyń saldary­ qyzmet kórsetý sapasynan da kórinedi. Eger Almaty oblysynda kásipqoı sportshylar úshin ǵana emes, áýesqoılarǵa, balalar men qart adamdarǵa da birneshe jeńil ári qoljetimdi joldary bar kýrorttar bar bolsa, ol sheteldik týrısterdi tartýǵa septigin tıgizedi, esesine barlyǵy utatyn edi, – dep esepteıdi Shymbulaq taý shań­ǵysy kýrortynyń bas dırektory Erjan Erkinbaev.

Erkinbaev daıyndyq­tan ótken adamdarǵa ǵana emes, múgedek jandarǵa, kishkentaı balalary bar ata-analarǵa arnal­ǵan jaıaý júrginshilerge arnal­ǵan jol­­­dar­ǵa qoljetimdilik máse­lesine de toq­taldy.

«Shymbulaqqa keletinder sany biz áreket etpesek te kóbeıe túsetin bolady», deıdi Erkin­baev. Onyń aıtýynsha, munda keletinder sany keler jyly ózdiginen 20 myńǵa jýyqtaıdy jáne Shymbulaqtaǵy barlyq nysandy birte-birte damy­týǵa bolady.

Saqtandyrý polıste­rin on­laın jáne taý shań­ǵy­sy ký­rort­tarynyń kas­­salarynda satý táji­rı­­be­sin engizý qajet. Qa­zaq­­standyq KITA kirme jáne ishki týrızm qaýymdastyǵynyń vıse-prezıdenti, ACT Adventure ekstremaldy týrızm jobasynyń jetekshisi Anatolıı Savıchev Almaty oblysynyń taýly aýdandary joldarymen ǵana emes, sonymen qatar at toptaryna arnal­ǵan marshrýttardy, paraplanmen ushý oryndaryn jáne velosıped pen kvadrosıkl aıdaýdy una­tatyn áýesqoılar úshin taptyrmas múmkindikter usynatynyn atap ótti.

Shymbulaq pen Kishi Almaty shatqaldarynyń týrısterine bir kúndik sapar úshin shamamen aınalma saıahattyń 15 nus­qa­sy jáne alpınıstik taýǵa kó­terilýdiń túrli marshrýttary bar. Mundaı resýrstar barlyq taý júıelerinde qoljetimdi emes.­ «Jergilikti ónimniń artyq­shy­lyǵy – kóptegen taý marshrýttary, jabaıy jáne júrilmegen joldar, onyń ózindik erekshe tusy – maýsymaralyq kezeńniń bolmaýy. Qaýipsizdik – sheteldik týrıs­terdiń bizdiń taýlar men kýrort­tarǵa tolyq senýi úshin mańyzdy ári qajetti shart­tardyń biri. О́zge eldiń taý kýror­tynda týrıst aıa­ǵyn synd­yryp alsa, ony dereý tik­ushaqpen aýrýhanaǵa jetkizedi. Fransııada týrıst skı-pass alǵan ýaqytta, oǵan qosa polısti de alý usynylady. Saqtandyrý po­lıs­teriniń onlaın jáne taý shańǵysy kýrorttarynyń kassalarynda satý tájirıbesin engizý bizdiń jaǵdaıymyzda áb­den múmkin. Degenmen, ázirge týrıs­terge arnalǵan kóńilge qonymdy saqtandyrý júıesi joq­tyń qasy», dedi Anatolıı Savıchev.

Jergilikti týrısterdiń qaýip­sizdigi boıynsha semınarlar men praktıkalyq trenıngterdi turaq­ty uıymdastyrý óte mańyzdy. Sebebi olardyń tájirıbesi men daǵdylary arta túsedi, sáıke­sinshe sheteldik qonaqtar taýlarymyzda ózin-ózi qaýipsiz sezinedi.

О́mirde iske aspaıtyn esh­teńe joq. Forýmǵa qatysýshy­lardy qaı turǵydan bolsyn qulshyndyrǵan adam belgili shved saıahatshysy, Halyqaralyq tabı­ǵatty qorǵaý odaǵy jáne Snow Leopard Foundation qorynyń elshisi Iohan Nılson boldy. 20 jylda bul jıhankez álemniń 169 elin aralap, 70 shyńdy baǵyn­dyrǵan.

Saıahatshy álemniń ár elinde ushyrasatyn qorshaǵan tabıǵatqa qatysty máselelerdi qozǵady. Mysaly, dúnıe júziniń eń bıik shyńdarynda, onyń ishinde Evereste taý bolyp úıilgen qo­qys máselesin de alǵa tartty. Úsh­ jyl boıy Nılson jáne onyń áriptesteri jalpy sany 250 adam­nyń qatysýymen arnaıy eks­­­pe­dısııa uıymdastyrǵan. Eks­pe­dısııa músheleri álemniń eń bıik núktesi tóńireginen 15 tonna qoqys­ty jınaǵan. Gımalaıdy da tazalaǵan.

О́mirde barlyq nársege qol jetkizýge bolady dep esepteıtin saıahatshy Ońtústik polıýsten Soltústik polıýsti jaıaý kesip ót­ken adam ekendigin aıtpaǵannyń ózin­de, Arktıkaǵa da barǵan, den­tapl­anmen de ushqan. Qys­qasy, kórmegen jeri joq.

Barlyq kezde beıtarap bolý­ǵa tyrysqan Iohan, eń bastysy adam balasy qorshaǵan ortaǵa zııa­­nyn tıgizbeý qajet dep biledi. «Qazir qaıda barsańyz da aldyńyzdan qoqys shyǵady. Sa­lys­­tyrmaly túrde sizderdiń taý­laryńyz aıtarlyqtaı taza», deıdi saıahatshy.

18 jastaǵy múgedek jigitti Shve­sııa shyńyna alyp shyqqan Iohannyń taý týrızmine qatysty aıtary kóp boldy. Onyń ómirlik qaǵıdaty – tabıǵatqa qarsy shyq­­paý, ulttyq saıabaqtardy kór­keıtý, jabaıy haıýandardy bos­tandyqqa jiberý. О́ıtkeni adamdar osy aınaladaǵy ómirdiń bir bólshegi ǵana.

Shved saıahatshysy Qazaq­standa taý týrızmin memleket maq­­­tanyshyna aınaldyra ala­tyn­daı barlyq múmkindik bar dep esepteıdi.

50 jyl buryn Fransııaǵa da týrıster aǵylyp keletinine eshkim senbegen. Fransııadaǵy Les Portes du Mont Blanc taý shań­ǵysy kýrortynyń bas dırektory Lýkas Marshand úshin Shymbulaq shatqaldary tańsyq emes. Ol 2010-2014 jyldar ara­lyǵynda Shymbulaqta qyzmet etken.

Týrızm salasynda jınaǵan tájirı­beleri men bastan ótken­deri jaıly qyzýlana, qulshyna baıandaıtyn Lýkastyń oıynsha, Almaty jaqsy jaǵyna qaraı ózgergen.

– Sońǵy 15-20 jylda týrızm ǵalamdana tústi. Qazir adamdar álemniń barlyq núktesin sharlaıdy. Qazaqstanǵa kelgen, taýlaryna joly túsken adam kórgen-bilgenderin ınternet arqyly baıandaıdy. Jaqsyly-jamandy pikirlerin ǵalamtor arqyly taratady. Sondyqtan da osy elge kelgen týrıst qaıtyp oralatyndaı jáne ózimen birge basqalardy da ertip ákeletindeı jaǵdaı týǵyzý qajet, – deıdi Lýkas Marshand.

Onyń pikirinshe, kýrortty durys pozısııalaý jáne vaý-effekti týdyrý óte mańyzdy.

                                                                    «Biz ezýimizben kúlemiz, qazaqtar júregimen kúledi»

Byltyr Reseıden Qazaq­stanǵa kelgen týrıster sany 65 myńǵa, Grýzııaǵa barǵandar – 166 myńǵa deıin jetti. Nege? Fransııadan kelgen qonaq­tyń zamanaýı týrızmniń jahan­danýy jónindegi pikirimen «Shek­siz álem» (Reseı) týrıstik qaýymdastyǵynyń atqa­rýshy dırektory Aleksandr Agamov ta kelisedi. Onyń aıtýynsha, 2017 jyly Reseıden Qa­zaqstanǵa kelgen týrıster sany 65 myńǵa, al Grýzııaǵa barǵandar – 166 myńǵa deıin jetken. Osyǵan qarap, sarapshy reseılikter Qazaqstannyń týrıstik múmkindikteri týraly az biledi degen qorytyndy jasady. Reseı týrızm ındýstrııasynyń ókili óz eliniń tájirıbesine súıene otyryp, týrısterdi tartýda Qazaqstan úshin eń tartymdy naryqtarǵa nazar aýdarýǵa keńes berdi. Ol osy rette Qytaı, Ońtústik Koreıa, Iran jáne Úndis­tan memleketterin atap ótti.

Onyń sózin Fransııadaǵy Les Portes du Mont Blanc taý shańǵysy kýrortynyń bas dırektory Lýkas Marshand qaıta qýattap: «Qazaqstanda bári de bar. Túrgen men Sharyn keremet emes pe?! Men muny artyq maqtaý úshin aıtyp otyrǵanym joq. 4 jyl osy elde turdym. Adamdardyń qonaqjaılyq peıi­lin ańsaıtyn kezderim bolady. Eýropalyqtardyń bir-birine jylýy joq. Biz ezýimizben kúlemiz, qazaqtar júregimen kúledi.

Aýstrııa tabystyń 30-40 pro­sentin qaıta oralǵan týrısten tabady. – Almatynyń taý­­laryn jaqsy kóremin! – dep sózin bir aýyz qazaqshamen bas­taǵan Aýstrııanyń Qazaq­standaǵy Elshiligi saýda bóli­mi­niń basshysy Mıhael Mıýl­ler óz eliniń úlgisinde taý týrız­min damytýdyń quqyq­tyq aspek­tilerine nazar aýdardy.

Aýstrııa taý týrızmi naryǵyn­daǵy negizgi oıynshylar – túrli qaýymdastyqtar, olardyń negizgi bóligi aýstrııalyq Alpi klýby, onyń quramynda 500 myńnan astam múshe bar. Klýbtar 20 myń shaqyrymnan astam taý jol­dary men soqpaqtardy basqa­rady. Bul isti eriktiler erekshe yn­tamen atqarady. Klýb durys jol belgileri ornatylyp, tıis­ti marshrýttar salynǵanyna jaýap­ty. Aýstrııadaǵy taý týrız­mi damýynyń ekinshi kompo­nenti – federaldy jerler. Olar ın­fraqurylymdy qarjy­lan­dy­rýda, jeke kompanııalarmen yn­tymaqtastyq ornatýda mańyz­dy rólge ıe. «Týrızm óte tabys­ty baǵyt bolýy múmkin, bul úıles­tirý máselesine kelip tire­ledi, sondyqtan jergilikti jáne shetel­dik týrıster qyzyqty usy­nys­tar paketin jáne taý marshrýt­tary týraly tolyq aq­parat ala alýy shart», dedi Mıhael Mıýl­ler.

Osy turǵyda «Sizderdiń ký­rort­taryńyzda shaǵyn jáne or­ta bıznes jetkiliksiz, kóptegen meıram­hanalar men oıyn-sa­­ýyq ortalyqtary joqtyń qa­sy», – dedi reseılik maman Alek­­sandr Agamov. «HORECA Qazaq­­stan» meıramhanalar men qonaqúı bıznesi kásiporyndary Ulttyq qaýymdastyǵynyń prezı­denti Igor Kopaılovtyń oıynsha,­ Almaty oblysyndaǵy taý shań­­­­­­ǵysy kýrorttaryna kele­­tin­ týrıster úshin jaǵym­syz ja­­­ńa­­lyqtardyń biri – qazir­gi zamanǵy halyqaralyq stan­dart­tarǵa sáıkes keletin týrızm jáne qo­­naq­­jaılylyq ındýs­trııasy nysandarynyń jetispeýshiligi.

Qoryta kelgende, forým aıa­synda ótken baspasóz má­s­­­­­­lıha­tynda qazaqstandyq jáne sheteldik spıkerler BAQ ókilderiniń barlyq su­raǵyna búkpesiz jaýap berdi. Qazaq­standyq týrızm ındýstrııasy men belsendi sportty damytýǵa mamandandyrylǵan qaýymdastyq ókilderi Almaty qalasynyń ákimdigine taý tý­rızmin jáne belsendi demalysty nasıhattaıtyn is-sharalardy uıymdastyrýǵa qoldaý kórsetýge daıyn ekendigin bildirdi.

Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan»