Belgili fotojýrnalıst Iýrıı Bekkerdiń qarbalastyń qyzýyna eltip, aýzynyń sýy quryp «Shirki-in, dál osy kúnderdi Almatyny tóbesinen sýretke túsirip alar ma edi?» deýi de tekten tek emes. «Tegi qajet etseńiz, qalada dron nemese kvadrokopterler nópiri tolyp jatyr emes pe?» deımin. «Joq, – deıdi ol, – kvadrokopter mynandaı esh qaıtalanbas kórinisterdi Nurmanbet aǵa Qızatov ekeýmizdiń kózimizdeı qalt jibermeı qaǵyp túser deısiz be? Buǵan tek qana fototilshiniń óziniń ótkir kózi qajet, sýretti tikushaqtan túsirip alý kerek!..» Bul qyzba Bekker qalalyq TJD-ne telefon soǵyp ta kóripti. Árıne bir sýret úshin kerosıni tym qymbat tikushaqty Almatynyń aspanyna selkildetip shyǵara qoıýlary múmkin emes ekenin bile tursa da, qońyraý shalǵan ǵoı. Sonymen Almatyny «dúrliktirgen» bul ne qarbalas ózi?! Osy arada aldymen ol qarbalasty sanaly túrde uıymdastyrǵan «kináli» azamattyń esimin aýzymyzǵa alýǵa májbúrmiz. Ol – ataqty dat sáýletshisi Iаn Geıl. Osydan úsh jyl buryn Almaty ákiminiń shaqyrýymen Kopengagennen (Danııa) arnaıy kelgen shaharlar sáýletiniń sheberi birden jurt kózine túse qoımady. Ol – óz qalasynyń qaq ortasynan bizdiń Arbatymyzǵa uqsaǵan, biraq uzyndyǵy 1,5 shaqyrym jaıaý júrginshi jolyn salǵan kánigi maman. Sol «Strıoget» (serýen) kóshesi halqy qumyrsqadaı, qalasy tas orman, kóligi qaraqurym Eýropa qalalaryndaǵy qazirgi eń uzyn serýen soqpaǵy sanalady. Sondyqtan da kúlli Eýropa halqy sáýletshiniń qandaı da qoltańbasyn erekshelep «kopengagenshe» dep ataıtyny bar. Kopengagendi kólik keptelisinen aryltyp, jurtty jappaı velosıpedke otyrǵyzý úshin Iаn Geıl óz ómiriniń 40 jylyn jumsaǵan. Bul jaıly kópshiligimiz bile bermeımiz.
Alataý bókterindegi alyp shahardyń basynan keship jatqan qazirgi qurylys-árleý dúrbeleńi, joǵaryda atap ótkendeı, attap bassań kóshelerde tap keletin adam aıtqysyz «qarbalas-qurylys» osy Iаn Geıldiń aýqymdy jobasyna saı jasalynýda. Aıtpaqshy Abaı atyndaǵy memlekettik opera jáne balet teatrynyń mańdaıynan bastalatyn Panfılov kóshesimen Arbatqa (Jibek joly) deıingi aralyqta búginde burynǵydaı eshqandaı kólik júrmeıdi. Halyq munda «kopengagenshe» jaıaý seıildeıdi. Jolaı jaıly oryndyqtar, sháıhana men sansyz dámhana, mozaıkalyq keskindemeler, ınstallıasııa – eskerkishter-músinder qoıylǵan. Árıne osy arada ınstallıasııanyń eń birinshi mindeti – estetıkalyq qyzmeti ekenin eskermeı jatqan da jaıymyz bar. Máselen, qur sabannan úıilip 23 mln teńgege jasalǵan taýdaı tıin men otqa qaqtalǵan tóstiktiń keıpindegi aǵash atqa jabylǵan qola-toqym týraly qoǵamdyq pikirdiń ekige jarylyp jatqany sondyqtan... Iаn kelgeli Almaty eń birinshi, ishki qorshaýlardan qutyldy. Kóshe keńip, ǵımarattar tynystap qaldy. Al Tóle bı kóshesindegi Almatynyń ejelgi bas alańy (qazir Astana dep atalady) jińishkerip, kúnshyǵysyna talshyn daraqtary otyrǵyzylyp, ǵajaıyp sýburqaqtar atqylady. Keńestik almatylyqtar memlekettik merekelerde adymdaı basyp ándetken, áskerıler zeńbirekten túndeletip otshashý atqan tarıhı alań osylaısha bir kúnde jáı ǵana kúre jolǵa aınaldy. Statıstıkalyq málimetter boıynsha, bıyl Almatyda uzyndyǵy 160 shaqyrymdyq 150 kóshe jańa zamanǵa saı abattanady. Tamyzdan bastap qala ortalyǵyndaǵy taǵy 8 kóshede kólikter (avtobýs pen trolleıbýsqa qatysy joq) tek qana bir baǵytta qozǵalady. Saırap jatqan velosıped joldary qanshama! Barlyǵy 600-den astam aýla, 12 shaqyrymdyq sý-jylý jelisi jańartylady. Qysqasy, Iаn Geıl jobasy 2020 jyly Almatyda tolyqtaı júzege asyp bitýi tıis. Demek, ol tusta qala da adam tanymastaı ózgerip, túrlenip úlgeredi...
Kanada, AQSh, Jańa Zelandııa, Meksıka, Aýstralııa, Belgııa, Germanııa, Polsha jáne Norvegııa elderiniń bas qalalarynda qoltańbasy qalǵan, kez kelgen qala ómirin, bolmysyn tez arada ózgerte qoıatyn sáýletshi-danyshpanǵa quda túsýshiler kóp. Aldaǵy qyrkúıektiń 17-de 81 jasqa tolatyn Iаn Geıl aqsaqal dál sol kúnnen bastap Tashkent shaharyn jańasha túrlendirýge kirisedi.
Talǵat SÚIINBAI,
«Egemen Qazaqstan»
