Memleket basshysy júrgizilgen kelisimderdiń tabystylyǵyna toqtalyp, Konvensııany daıyndaý prosesinde barlyq el Kaspıı óńiriniń saıası turaqtylyǵy men damýyn, sondaı-aq onyń tabıǵı baılyǵynyń qorǵalyp, kóbeıtilýin qamtamasyz etý múddesin kózdegenin aıtty.
– Kóp jylǵy sińirgen eńbektiń sharyqtaý shegi búgin Kaspıı teńiziniń quqyqtyq mártebesi týraly konvensııaǵa qol qoıýmen aıaqtaldy. Konvensııa «Kaspıı teńiziniń konstıtýsııasy» bolyp sanalady. Munda teńiz jaǵasyndaǵy memleketterdiń quqyqtary men mindetterine, sondaı-aq, óńirdiń qaýipsizdigine, turaqtylyǵy men órkendeýine kepil bolýǵa qatysty barlyq keshendi máselelerdi retteý qarastyrylǵan, dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Sondaı-aq, Nursultan Nazarbaev Konvensııanyń Kaspıı jaǵasyndaǵy elderdiń yntymaqtastyǵy úshin barlyq baǵyttar boıynsha tıimdi zańdy baza qalyptastyratynyn jáne árbir taraptyń qyzmeti úshin negizge alynatyn ustanymdardy anyqtaıtynyn aıtty.
– Atap aıtqanda, Kaspıı teńizin beıbitshilik, tatý kórshilik jáne dostyq aımaǵyna aınaldyrý, ony beıbit maqsatta paıdalaný, egemendigi men aýmaqtyq tutastyǵyn qurmetteý, Kaspıı teńizinde taraptarǵa qatysy joq qarýly kúshterdi boldyrmaý máseleleri qamtylǵan. Biz aýmaqtyq sý kólemin 15 teńiz mıl etip bekittik. Osyǵan oraı onyń syrtqy shekarasy memlekettik mártebege ıe bolady. Aýmaqtyq sýǵa on mıldik balyq aýlaý aımaǵy jalǵasady. Árbir memleket balyq aýlaý kásibinde erekshe quqyqqa ıe bolady. Teńizdiń balyq aýlaý aımaǵynan tys bóligi ortaq sý keńistigi bolyp qala beredi. Memlekettik teńiz shekarasynan tys aýmaqta Kaspıı jaǵasyndaǵy elderdiń týy bar kemeleri erkin júze beretin bolady. Basqa teńizge jáne álemdik muhıtqa shyǵý erkindigi jónindegi ýaǵdalastyqtyń mańyzy zor. Árbir memleket óz bóliginiń shegindegi teńiz túbiniń baılyqtaryna qatysty egemendik quqyǵyn júzege asyrady. Sondyqtan, teńiz túbi arqyly magıstraldy qubyrlar men kabelderdi júrgizý ekologııalyq talaptardy saqtaǵanda ǵana múmkin bolatyny qarastyrylǵan, – dedi Memleket basshysy.
Qazaqstan Prezıdenti osy ustanymdardyń saqtalýy Kaspıı jaǵasyndaǵy elderdiń kólik ınfraqurylymynyń damýyna, Kaspıı óńiriniń tranzıttik áleýetiniń artýyna sondaı-aq Kaspııdiń ekologııalyq júıesi men bıologııalyq resýrstarynyń keremet popýlıasııasynyń qorǵalýyna septigin tıgizetinin atap ótti.
Sonymen qatar, Nursultan Nazarbaev Kaspıı teńizi boıynsha yntymaqtastyqty odan ári damytý jóninde birqatar qosymsha sharalardy, sonyń ishinde, áskerı qyzmet salasyndaǵy kelisilgen senim sharalary jóninde bes jaqty arnaıy kelisimniń qorytyndysy, Kaspıı jaǵasyndaǵy elderdiń saýda-ekonomıkalyq qarym-qatynastaryn, ásirese, ınvestısııalyq yntymaqtastyq jáne energetıkalyq saladaǵy jobalardy júzege asyrý jónindegi máselelerdi jandandyrý, saıasat tarıfin jetildirý jáne tasymaldaý jaǵdaıyn jaqsartý, sondaı-aq bıologııalyq resýrstardy zańsyz kásipke aınaldyrǵandarǵa qarsy kúres jóninde qujat qabyldaýdy usyndy.
Sońynda Memleket basshysy Aqtaý sammıti Kaspıı mańy elderi aýqymdy mindetterdi birlesip sheshe alatynyn taǵy bir ret kórsetkenin aıtyp, qabyldanǵan halyqaralyq sharttar men qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtar «Kaspıı bestiginiń» áleýetin tolyqtaı ashýǵa múmkindik beretinine senim bildirdi.
Sondaı-aq, sammıt qorytyndysy boıynsha Ázerbaıjan Respýblıkasynyń Prezıdenti Ilham Álıev, Iran Islam Respýblıkasynyń Prezıdenti Hasan Rýhanı, Reseı Federasııasynyń Prezıdenti Vladımır Pýtın, Túrikmenstan Prezıdenti Gýrbangýly Berdimuhamedov málimdeme jasady.
Besinshi Kaspıı sammıtiniń qorytyndysy boıynsha mynadaı qujattarǵa qol qoıyldy:
1. Kaspıı teńiziniń quqyqtyq mártebesi týraly konvensııa;
2. Kaspıı teńizinde terrorımge qarsy kúres júrgizý salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly hattama;
3. Kaspıı teńizinde uıymdasqan qylmysqa qarsy kúres júrgizý salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly hattama;
4. Kaspıı mańy memleketteriniń úkimetteri arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq týraly kelisim;
5. Kaspıı mańy memleketteriniń úkimetteri arasynda kólik salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisim;
6. Kaspıı teńizinde janjaldyń aldyn alý týraly kelisim;
7. Shekara vedomstvolarynyń yntymaqtastyǵy men ózara is-qımyly týraly hattama.
