«О́gizdiń basyna týǵan kún buzaýdyń da basyna týady» degendeı, bul Kodak bastan keshken jaǵdaıǵa taıaýdaǵy on shaqty jyl ishinde ónerkásiptiń basqa da kóptegen salalary tap bolady degen sóz. Eń jamany sol, kóptegen adamdar oqıǵanyń osynshalyq tez ózgeretininen múlde habarsyz. Sondyqtan da ózge halyqtar jańalyqtar ashyp, ilgeri umtylyp jatqanda, biz jınalystar ótkizip, toı toılap, «aha-haýdan» aryla almaı júrmiz.
Ǵalymdardyń aıtýynsha, kompıýterlerdi baǵdarlamalyq qamtamasyz etý taıaýdaǵy 10-15 jyldyń ishinde ónerkásiptiń dástúrli salalaryna túbegeıli ózgerister ákelmek. Mysal úshin aıtar bolsaq, baǵdarlamalyq quraly ǵana bar da, avtomobılderi joq Uber fırmasy qazirdiń ózinde álemdegi eń iri taksı-kompanııa bolyp tabylady. Al naqty orynjaılarynyń bolmaǵanyna qaramastan, AirBnB fırmasy is júzinde álemdegi eń iri qonaqúıge aınalyp otyr.
Osyndaı jaıttardy eskere kelip sarapshylar eger siz qazir quqyqtaný isin oqyp júrgen bolsańyz, dereý toqtatyńyz, jaqyn bolashaqta zańgerlerge degen suranys qazirgimen salystyrǵanda 90 prosentke azaıady, tek tar sheńberli sot mamandary ǵana qalady dep eskertýde.
2018 jyldyń ózinde ózin ózi basqaratyn avtomobılder halyqtyń keń aýqymy úshin qoljetimdi bolady degen sóz shyndyqqa aınalyp otyr. Kóp uzamaı sizge mashınany telefonmen ǵana shaqyratyn kún týady, al ol ózi kelip sizdi alyp ketetin bolady. Soǵan oraı 2020 jylǵa qaraı qazirgi jumys istep turǵan avtomobıl ónerkásibi birtindep joıyla bastaıdy, jurt jeke avtomobıl satyp almaıtyn bolady degen boljam jasalyp otyr. Ol kezde júrgizýshilik kýáliktiń de qajeti bolmaı qalady eken. Tipti kóptegen avtomobıl shyǵaratyn fırmalar bankrotqa ushyraıdy degen de pikirler bar. Ondaı ýaqytta burynǵy avtomobılderdi zaman talabyna saı jetildirýdiń de esh kómegi tımeıdi. О́ıtkeni Tesla, Apple, Google sııaqty ınnovasııalyq fırmalar revolıýsııalyq kózqaras ustanyp, dońǵalaqty kompıýterler jasap shyǵarýdy qolǵa almaq. Bul, árıne, bir kúnde nemese bir jylda bola qoıatyn sharýa emes. Degenmen, prosess bastaldy degenshe, onyń túpki nátıjesiniń de kóp kúttirmesi anyq.
Bul az deseńiz, búginde qaptap ketken saqtandyrý kompanııalarynyń da bolashaǵy tumandy bolatyn syńaıly. Sebebi, avtomobıl apattary oryn almaǵan jaǵdaıda ony saqtandyrý da 100 esege arzandap ketedi eken. Aqyrynda avtomobılderdi saqtandyrý isi múlde joıylmaq.
2020 jylǵa qaraı kóptegen avtomashınalar elektr qýatymen júretin bolady deıdi sarapshylar. Onyń ózi qalalardaǵy shýdy azaıtyp, aýanyń tazarýyna septigin tıgizbek.
Kún energııasynyń paıdalanyla bastaǵanyna 30 jyl bolǵanyna qaramastan biz onyń tıimdiligin endi ǵana bilip jatyrmyz. Keıbir málimetter boıynsha, 2011 jyly álemde janatyn materıaldardy paıdalanatyn stansalarǵa qaraǵanda kún elektr stansalary kóbirek salynypty. Osy qarqyn saqtalar bolsa, kún energııasynyń baǵasy arzandap, onyń ózi 2025 jylǵa qaraı kómir óndirýshi kompanııalardyń jabylýyna aparyp soqtyrýy ábden múmkin eken.
Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııanyń eń úlken jetistigi 3D prınter bolmaqshy. Sarapshylar sońǵy 10-15 jylda mundaı prınterler qunynyń 18 myńnan 400 dollarǵa deıin arzandaǵanyn aıtyp otyr. Sonymen birge 3 ólshemdi tásilmen basyp shyǵarý 100 esege jyldam bola túsken. Osyndaı tásilmen óz aıaǵyńdy skanerden ótkizip, úıde otyryp-aq ózińe aıaq kıim «basyp» shyǵarýyńa bolady eken. Qytaıda qazirdiń ózinde 3 ólshemdi prınterdiń kómegimen 6 qabatty úı turǵyzylǵany kópshilikke málim. Osyndaı sebepterden 2027 jylǵa qaraı búkil óndiriletin taýarlardyń 10 prosenti 3 ólshemdi prınterler kómegimen shyǵarylatyn bolady degen boljam bar.
Qarqyndy damýdyń arqasynda HH ǵasyrda tabysty bolǵan nebir ıdeıalar HHI ǵasyrda múldem kádege jaramaı qalatyn kórinedi. О́ıtkeni jumystardyń denin robottar atqaratyn bolǵandyqtan, aldaǵy 20 jyldyń ishinde qazirgi jumys oryndarynyń 70-80 prosenti túbegeıli joıylyp ketpek. Onyń esesine ýaqyttyń óskeleń talabyna saı kóptegen jańa jumys oryndary ashylmaq. Biraq olardyń jetkilikti nemese jetkiliksiz bolaryn eshkim de dóp basyp aıta alar emes.
Damýdyń mundaı túrine álem ǵalymdary «tehnologııalyq sıngýlıarlylyq» degen ataý bergen. Bul tehnıkalyq progrestiń shapshań jáne kúrdeli túrde damıtyny sonshalyq, onyń ózi adamnyń túsinýi úshin múmkin bolmaı qalady degendi bildiredi eken. Mundaı kezeń jasandy ıntellekt paıda bolǵannan keıin týyndamaq. Onyń ýaqytyn keıbireýler 2030 jyl dese, endi bireýler 2045 jyl dep boljap otyr.
Qalaı degende de, bir máseleniń basy ashyq. Bul – ǵylym men tehnıkanyń buryn-sońdy bolmaǵan tańǵalarlyq turǵyda shapshań damıtyndyǵy. Búgingi tańda adamzattyń, sonyń ishinde bizdiń de aldymyzda turǵan mindet, sol shapshańdyqqa ilese alý bolsa kerek. Endeshe, «asyqpaǵan arbamen qoıanǵa jetedi» degen kertartpa maqaldy umytqanymyz jón.
Seıfolla ShAIYNǴAZY,
«Egemen Qazaqstan»
