«Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy adamı kapıtal» taqyrybyna arnalǵan bıylǵy konferensııaǵa Qaraǵandy oblysynyń ákimi Erlan Qoshanov, oblystyń Bilim basqarmasynyń basshysy Esenǵazy Imanǵalıev, Bilim jáne ǵylym mınıstriniń orynbasary Bıbigúl Asylova, «Nazarbaev zııatkerlik mektepteri» DBBU-nyń basqarma basshysy Kúlásh Shámshıdınova, Qazaq aqparattyq kommýnıkasııalar akademııasynyń prezıdenti Shahmardan Seıilov, «Kelisim» medıasııa jáne quqyq ortalyǵynyń dırektory Gúlmıra Narbaeva, Ekonomıkalyq jáne quqyqtyq zertteýler ınstıtýtynyń jetekshi ǵylymı qyzmetkeri Eset Esenǵaraev, «О́rleý» biliktilikti arttyrý ulttyq ortalyǵynyń ókilderi, ár deńgeıdegi bilim bólimderi men oqý-ádisteme ortalyqtarynyń basshylary, bilim berý salasynyń qurmetti ardagerleri men qyzmetkerleri, ata-analar, onlaın rejimde oblystyń barlyq túkpirlerinen 20 myńnan astam adam qatysty.
Qaraǵandydaǵy Kenshiler mádenıet saraıynda ótken konferensııa bastalmas buryn, jıylǵan kópshilik ǵımarat dálizinde uıymdastyrylǵan taqyryptyq kórmeni tamashalady. Bul jerde bizdegi bilim salasynyń qol jetkizgen jetistikteri, zamanaýı bilim berý quraldarynyń úlgileri kórinis tapqan. Bıylǵy oqý jylynan bastap mektepterde halyqaralyq «Myqty ǵylym» jobasy júzege asyryla bastaıdy. Kórmede osy jobanyń mán-mańyzy da aıqyn túsindirilgen. Qysqasha aıtqanda, bastaýysh synyp shákirtterine hımııa, fızıka, astronomııa sııaqty kúrdeli ǵylymdardyń negizderi jeńildetilgen, balaǵa uǵynyqty ádistermen túsindirile bastaıdy. Bul olardyń naqty ǵylymdarǵa erte jastan qyzyǵýyna yqpal etýi tıis. Bir aıtary, bul jobany aýyldyq mektepterde iske asyrý úshin ınternet jelisiniń jetimsizdigi kedergi keltiredi. Oblys ákimi Erlan Qoshanov bul máseleni sheshýdi aýdan-qala ákimderine júktedi. Oblystyń barlyq bilim berý mekemelerin ınternet jelisine qosý barysyn oblystyń bilim basqarmasy qadaǵalaıtyn bolady.
– Memleket basshysy Nursultan Ábishuly Nazarbaev bilim berý salasy ekonomıkanyń jeke sektory retinde qarastyrylýy kerek ekenin atap ótken bolatyn. Bilimdi adamdarsyz memlekettiń eń qundy aktıvi – adamı kapıtaly bolmaıdy. Demek, búgingi bilim berý shyǵyndaryn áleýmettik shyǵyndar dep emes, asa mańyzdy jáne bolashaǵy zor ınvestısııalar dep esepteý kerek. Qarjylandyrý jyl saıyn artyp keledi. Bıyl bilim berý bıýdjeti 93 mlrd. teńgeden 100 mlrd. teńgege deıin artty, – dedi tamyz keńesinde baıandama jasaǵan oblys basshysy E. Qoshanov. – Mektepterdi jóndeýge byltyrǵydan bir jarym ese kóp qarjy bólindi. Sonyń arqasynda 230 bilim berý mekemesi jóndeýden ótkizildi. Pedagogtardyń materıaldyq jaǵdaıy da eskerýsiz qalyp otyrǵan joq. Jańa baǵdarlamalar boıynsha jáne aǵylshyn tilinde oqytatyn muǵalimderge keıingi eki jylda qosymsha aqy tólenip keledi. Al attestattaýdyń jańa modeli boıynsha eńbekaqyǵa aıtarlyqtaı ústemeler qosylady. Byltyrǵy oqý jyly jaman ótken joq. Atqarylǵan jumystardy bıyl jalǵastyryp, ár isti sońyna deıin jetkizý kerek. Mańyzdy bastamalardy men árdaıym óz baqylaýymda ustaımyn.
Erlan Jaqanuly atap ótkendeı, «bárin aıt ta, birin aıt», birinshi kezekte árdaıym bilim berý sapasy bolýy shart. Elimizde eki jyl buryn bilim berýdiń jańa mazmunyna kóshý isi qolǵa alyndy. Onyń jemisti bolýy pedagogtar qaýymyna, olardyń kásibı jaýapkershiligi men izdengishtigine baılanysty.
– 3 pen 6 jas aralyǵyndaǵy balalardy mektepke deıingi bilimmen qamtý kórsetkishi bıyl elimiz boıynsha 93 prosentti qamtyp otyr, – dedi óz sózinde bilim jáne ǵylym mınıstriniń orynbasary Bıbigúl Asylova. Al Qaraǵandy oblysynyń bul oraıdaǵy jeke kórsetkishi – 98 prosent. Buǵan byltyrǵy jyly qabyldanǵan sanıtarlyq normalar men erejeler, mektepke deıingi mekemelerge bıznes salasynyń den qoıýy oń yqpalyn tıgizgen. Respýblıka boıynsha keıingi úsh jylda iske qosylǵan 1283 jekemenshik balabaqshanyń qomaqty bóligi Qaraǵandy oblysynda.
Bıbigúl Amangeldiqyzy málimdegendeı, jańartylǵan mazmundaǵy bilim berýge kóshý isi sátimen jalǵasýda: elimizdegi 1, 2, 5, 7 synyp oqýshylary byltyrǵy oqý jylynan bastap jańa baǵdarlamalar men oqýlyqtar boıynsha bilim ala bastasa, bıyl olardyń qataryn 3, 6 jáne 8 synyp oqýshylary tolyqtyrmaq. Eki jyl ishinde jańartylǵan baǵdarlamalar boıynsha 150 myńdaı muǵalim oqytylsa, taǵy 73 myńdaıy oqytylyp jatyr.
Vıse-mınıstrdiń aıtýynsha, qazir elimizde bilim berý salasynda jan basyna ketetin shyǵyn kólemi eseptelýde. Iаǵnı, árbir shákirtti oqytýǵa jumsalatyn qarjy aıqyndalady. Bul shara respýblıkanyń jeti óńirindegi 73 mektepte júzege asyrylýda. Qarjylandyrýdy jan basyna esepteý jańa oqý jylynan bastap Astana qalasynda, sonyń ishinde jeke mektepterde de qolǵa alynbaq. Aıta ketý kerek, jan basyna ketetin shyǵyndardy esepteý arqyly jeke mektepter salyp, úsh aýysymdaǵy jáne avarııalyq jaǵdaıdaǵy mektepter problemasyn sheshýge bolady eken. Qaraǵandy oblysynda osyndaı kómekti qajetsinip otyrǵan alty mektep bar.
Al kásiptik-tehnıkalyq bilim sapasyn arttyrý úshin, Bıbigúl Amangeldiqyzy atap ótkendeı, «Worldskills» halyqaralyq standarttary boıynsha tyń baǵdarlamalar men jańa modýldik baǵdarlamalar engizilýde. «Tegin tehnıkalyq jáne kásibı bilim barshaǵa» jobasy sátti júzege asyrylýda, «Jol kartasynyń» osy baǵyttaǵy jańa jobalary jasaldy. Kásiptik-tehnıkalyq bilim berý júıesi úshin búginge deıin negizgi degen 500-den astam sheteldik oqýlyqtar aýdarylǵan. Arnaıy pánder solardyń negizinde júrgiziledi. Sonymen qatar, 10 myńdaı oqytýshylar men sheberler jańa mazmundaǵy oqytý kýrstarynan ótti.
Kolledjderdi belgili bir salalarǵa beıimdeý – zaman talaby. Qazirgi ýaqytta kásipkerlerdiń «Atameken» ulttyq palatasy kolledjder reıtıngin júrgizýde. Onyń nátıjeleri memlekettik tapsyrysty qalyptastyrýǵa, bilim berý baǵdarlamalaryn naryq talaptaryn eskere otyryp jasaýǵa negiz bolmaq. Aıtqandaı, jan basyna shaqqandaǵy qarjyny esepteý bıyldan bastap kolledjderde de qolǵa alynady. Synama jobany júzege asyrýshylar qatarynda Qaraǵandy kolledjderi de bar.
Bıyl qosarly (dýaldyq) oqytý júıesi keńeıtile túspek. «Atameken» UKP kolledj stýdentterin kásibı tájirıbeden ótýge tartyp, jastarǵa óndiris oryndarynan jetekshiler taǵaıyndalady.
Sońǵy úsh jylda oblystyń mektepterine 1814 jas maman kelse, sonyń 884-i aýyldyq mektepterde qyzmet atqarady eken. «Dıplommen – aýylǵa» baǵdarlamasy boıynsha turǵyn úı satyp alýǵa 203 jas maman nesıe alǵan. Solaı degenmen, mektepterde keıbir pánderden mamandar jetispeýshiligi áli de bar. Byltyr bilim oshaqtaryna 568 muǵalim jetispese, qazir de mektepter 90 muǵalimdi qajet etip otyr. Máseleni sheshýdiń joly – muǵalimderge jaǵdaı jasaý, ásirese baspana máselesin sheship berý qajet. Keńeste oblys ákimi aýdan-qala ákimderine jas oqytýshylardy tartýǵa jáne olardyń jaǵdaıyn retteýge baǵyttalǵan jospar ázirlep, sharalar qoldanýdy tapsyrdy. О́ńirde bos ǵımarattardy qalpyna keltirý jolymen jas mamandardyń baspana problemasyn sheshý isi qazirdiń ózinde qolǵa alynǵan.
Elbasynyń ózi bas bolyp kótergen stýdentterge arnalǵan jataqhanalar máselesi Qaraǵandyda da bar. Joǵary oqý oryndarynyń stýdentteriniń ózi qazirgi ýaqytta myń jarymdaı orynǵa muqtaj. Bul jerde memleket pen jekemenshik áriptestigin iske qosý kózdelip otyr. Jataqhanalar salýǵa bes jer telimi bólinip, onyń ekeýiniń jobalyq-smetalyq qujattamasy daıyn bolǵan. Iаǵnı, kóp uzamaı qurylys jumystary da bastalady. О́ńir basshysy Qaraǵandyda mınıstrlik osy oraıda alǵa qoıǵan mindetter sózsiz oryndalady dep sendirdi.
Tamyz keńesi ádettegideı saltanatty sharamen qorytyndylandy. Oblystyń úzdik pedagogtary bilim berý isine qosqan erekshe úlesi úshin arnaıy tósbelgilermen, Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń Qurmet gramotalarymen marapattaldy. Oblys ákimi Erlan Qoshanov Aqtoǵaı aýdanyndaǵy eki mekemege – «Fakel» saýyqtyrý lageri men Shashýbaı kentindegi mektepke avtobýs satyp alýǵa sertıfıkattar tabys etti. Sonymen qatar, óńir basshysy 9 jas mamanǵa noýtbýktar syılady.
Qaırat ÁBILDA,
«Egemen Qazaqstan»
QARAǴANDY
