Foto: Temirbolat TOQMÁMBETOV
Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Altaı Kólginov forýmǵa qatysýshylardy quttyqtap, «Búgingi halyqaralyq forýmnyń taqyryby qoǵamdaǵy ózekti máselelerdi talqylaý jáne pikir almasýdyń shynaıy qajettiliginen týyndap otyr. Biz qazirgi tańda mádenı, rýhanı aqparattyń jáne saıası-fılosofııalyq qundylyqtardyń belsendi ózgerip jatqan kezeńinde ómir súrip kelemiz. Ýaqyttyń talabyna saı, biz de jas memleket retinde sol ózgerister men úrdisterge ýaqytyly jaýap qatyp, memlekettiligimiz ben táýelsizdigimizge kereǵar dúnıelerge der kezinde zeıin qoıýymyz zańdy. Ol úshin quqyqtyq talaptaǵy baǵyt-baǵdarymyzdy qaıta qaraýymyz da qajet bolady. Sondyqtan búgingi forým barysynda zaıyrly qoǵam, ondaǵy din men quqyqtyń ózara baılanysy, din salasyndaǵy zańnamany jetildirý tetikterin jan-jaqty talqyǵa salyp, ózara pikir almasatyn bolamyz», -dedi.
Elimizdiń bas múftıi Serikbaı qajy Oraz óz baıandamasynda Aq Jaıyq óńirinde qazaqtan shyqqan tuńǵysh múftı, qazı Ǵumar Qarash, aqyn Kerderi Ábýbákir syndy dańqty tulǵalar týǵandyǵyn aıtyp ótti.
- Halqymyzda: «Otan úshin kúres – erge tıgen úles», – degen naqyl sóz bar. HHI ǵasyrdaǵy Otan úshin kúres eń áýeli tereń bilim alyp, sol bilim men tájirıbeni eldiń ıgiligi men órkendeýine sarp etýden bastalady. Bilim – baǵa jetpes olja, úlken qarý. Bilimsiz órkenıet joq. Búgingi tańda kúsh te, qýat ta – bilim men birlikte. Paıǵambarymyz Muhammed (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Bilim men hıkmet musylmandardyń joǵaltqan qazynasy, qaı jerden tapsa da ıemdenip alsyn», – degen. Oqý oryndarynda oqyp júrgen ul-qyzdarymyz, baýyrlarymyz el-jurtqa paıda ákeler bilim izdense, jahannyń eń ozyq tehnologııalaryn úırenip, ony ózgege úıretse – elge qosqan úles osy bolmaq. Ulttyq tárbıe men kórkem minez bolmaǵan jerde asqan bilimnen paıda az. Alla Elshisi «Din degen ne?» degen saýalǵa: «Din – kórkem minez», – dep úsh qaıtara jaýap bergen. О́zi de bul ǵalamǵa «Kórkem minezdi kemeline jetkizý úshin jiberildim» deıdi. Qazir zamanaýı ǵylymnyń oqymystylary jetistikke jetýdiń tóte joly – kórkem minez, - dedi Qazaqstan Musylmandary dinı basqarmasynyń tóraǵasy.
Bas múftı sonymen birge zaıyrlylyq pen ateızmniń arasy óte alshaq ekenin aıta kelip, elimizdegi zaıyrlylyq ustanymyn keshegi kommýnıstik kezeńdegi ateızmmen salystyrý óreskel qate ekenin eskertti.
- Keshegi keńestik ıdeologııa ateızmge negizdelgen sekýlıarızm boldy. Ol kezde kez kelgen tanym, ǵylym da óner de, ádebıet pen tarıh, pálsapa da sol ıdeologııaǵa qyzmet etti. Sondyqtan keshegi kommýnızm zaıyrly el emes, ol ateıstik memleket boldy dep aıtylady. Islam álemine tanymal oıshyl babamyz Ábý Nasyr ál-Farabı «Qaıyrymdy el kózqarastarynyń tórkini», «Azamattyq qoǵam» jáne «Din kitaby» dep atalatyn rısalalarynda memlekettik ınstıtýttyń dinı emes negizde basqarylýy týraly jazyp qaldyrǵan. Búgingi tańda bizde qoldanylyp otyrǵan zaıyrlylyq uǵymy «dindi joqqa shyǵarý emes», kerisinshe – adamnyń ar-ojdan bostandyǵyn, dinı senim erkindigine kepildik berý degen túsinikti qamtıdy. Iаǵnı, zaıyrlylyq uǵymy «ar-ojdan bostandyǵy» jáne «tózimdilik», «toleranttylyq» syndy uǵymdarmen jáne túsiniktermen tyǵyz baılanysty. Zaıyrlylyq uǵymy memlekettiń dinge degen qatynasynyń demokratııalyq sıpatta ekendigin tanytady. «Zaıyrlylyq» ustanymy – qoǵamnyń kez-kelgen múshesine, onyń dini, tegi, násiline qaramastan, ár adamnyń qandaı da bir dinge sený, senbeý máselesine aralaspaıtyn ustanym. Iаǵnı, bul ustanym adamnyń ar-ojdanynyń moraldyq bolmysynyń erkindigine múmkindik beredi. Bul rette Memleket azamattardyń arasyndaǵy qarym-qatynasty tek quqyqtyq negizde sheshýdi qamtamasyz etedi, - dedi Serikbaı qajy Oraz.
Plenarlyq májilispen bastalyp, tústen keıin seksııalyq májilistermen jalǵasqan forýmǵa О́zbekstan musylmandary dinı basqarmasynyń halyqaralyq qatynastar bólimi basshysy Mýhammad-Akmalhan Shakırov, Ýkraına eliniń Ulttyq pedagogıka ýnıversıtetiniń dosenti Denıs Brılev, Bashqurtstandaǵy Reseı ıslam ýnıversıtetiniń prorektory Mýrsal Ahmetov, Qazaqstan Respýblıkasy Qoǵamdyq damý mınıstrligi Dintaný saraptamasy jáne dinı bilim berý uıymdarymen baılanys basqarmasynyń basshysy Meıram Imanbaev, «Nur-Múbarak» Qazaqstan-Mysyr ıslam mádenıeti ýnıversıtetiniń prorektory Qaırat Qurmanbaev, Batys Qazaqstan oblysy prokýrorynyń mindetin atqarýshy Jandos О́mirálıev, tarıhshy jáne dintanýshy ǵalymdar, teologtar, ımamdar, medrese shákirtteri, ishki ister jáne ulttyq qaýipsizdik komıteti mamandary, aýdan ákimderi men ishki saıasat bólimderi mamandary, BAQ ókilderi qatysty.
Halyqaralyq forýmǵa qatysýshylar dinaralyq suhbattyń qazaqstandyq úlgisi álemde dinderge degen qurmettiń erekshe úılesimdi úlgisin qalyptastyrǵanyn atap ótti. Túrli din ókilderin dinaralyq suhbatqa shaqyra otyryp, kún tártibine qoıylǵan máseleni bir qyrynan ǵana qarastyryp qoımaı, ár túrli dinderdiń ustanymy men kózqarasyn eskere otyryp, sheshim qabyldaý – sarabdal saıasattyń bıik kórinisi ekeni daýsyz.
Halyqaralyq forýmǵa qatysýshylardyń arasynda Bashqurtstandaǵy Reseı ıslam ýnıversıtetiniń prorektory Mýrsal Ahmetov te boldy. Búgingi Reseı Islam ýnıversıteti Ýfa qalasyndaǵy tarıhı ǵımaratta, 1906-1919 jyldary áıgili «Ǵalııa» medresesi bolǵan jerde ornalasqan. Osy tarıhı ǵımarat qabyrǵasyna «Ǵalııa» medresesinde oqyǵan qazaq qazaq qalamgerleri Maǵjan Jumabaıuly men Beıimbet Maılınge eskertkish taqta ornatýǵa Mýrsal Albertuly qoldaý bildirip, kóp kómek kórsetken edi. Reseı ıslam ýnıversıtetiniń prorektorynyń osy eńbegin jaqsy biletin oraldyq jastar Mýrsal Ahmetovke úlken qurmet kórsetti.
Dál osy kúni Oral qalasynyń irgesindegi Serebrıakov aýylynda jańadan meshit ashyldy. Jergilikti musylmandar kópten kútken saltanatty oqıǵaǵa Qazaqstan Musylmandary dinı basqarmasynyń tóraǵasy, bas múftı Serikbaı qajy Oraz ben Oral qalasynyń ákimi Murat Muqaev qatysty. Bas múftı meshit salýdyń saýaby qasıetti Quran men Paıǵambar hadısterinde erekshe baǵalanǵanyn aıtyp, qulshylyq úıin salǵan kásipker Jumabaı Aıtýev aqsaqalǵa alǵys aıtty.
Qazbek QUTTYMURATULY,
«Egemen Qazaqstan»
Batys Qazaqstan
