Tehnologııalyq serpilistiń áleýmettik kepili

Jańa ındýstrııany qalyp­tastyrý úshin básekege qabiletti mamandardy daıyndaý, sıfr­ly tehnologııalardy damytý joǵary tehnologııalyq bi­lim berý júıesiniń sapasyn aı­tar­­­lyqtaı arttyrýǵa, eńbek na­ry­ǵynyń talaptaryna sáıkes ká­siptik standarttardy jáne ón­diristegi oqytýda álemdik ozyq tájirıbeni jańartýmen, me­tallýrgııa, munaı-gaz hımııa­syn, APK, bıo jáne IT-tehno­lo­­gııalaryn baıypty damytýmen baılanysty. Prezıdenttiń tap­syrmasy boıynsha el Úki­meti 2018-2019 oqý jylyna jo­ǵary bilimdi mamandardy, son­daı-aq magıstranttar men PhD dok­torlaryn daıarlaýǵa 68 myńnan astam grant bóldi. Onyń ishinde Elbasynyń bes áleý­mettik bastamasy aıasynda 20 myń qosymsha grant bar. So­nymen qatar tehnıkalyq ma­­­­man­dyqtarǵa 11 myń grant bólindi.

Memleket basshysynyń áleý­­mettik bastamalaryn jú­zege asyrý maqsatynda Bilim jáne ǵy­lym mınıstrliginiń qa­bylda­ǵan sha­ralarynyń arqa­synda, QarMTÝ-daǵy jańa oqý jylyna 4 myńnan astam stýdentter, magıstranttar men doktoranttar qabyldandy. Stý­dentterdiń jalpy kontıngenti 12 myń adamǵa deıin ósti. Sony­men birge 5,2 myńnan as­tam adam memlekettik bilim berý grant­tary boıynsha bilim alady. Olar­dyń ishinde «Ser­pin-2050» baǵ­darlamasy boıyn­sha 1 myń­nan astam bakalavr, 1,5 myń magıstrant jáne doktorant bar.
Kontıngent sanynyń artýy óz tarapynan stýdenttik jataq­hanada problemalardy sheshýge degen suranysty ar­ttyra tústi. Sondyqtan jataq­hanalarda oryn jetispeýshilik máselesin sheshýge baılanys­ty Prezıdenttiń taǵy bir ma­ńyzdy áleýmettik bastamasy, ásirese QarMTÝ stýdent­teri tarapynan qyzý qoldaý tap­ty. Ýnıversıtettiń ja­taq­­­hana­larynda oryn jetis­peý­­­shiligi «Serpin-2050» baǵ­darlamasy bo­ıynsha oqıtyn stýdentter men sheteldik stý­dentterdiń sany jyl saıyn artýyna baılanysty týyn­dap otyr. Ýnıversıtet bul jaǵdaıda memleket-jekemen­shik áriptestigi aıasynda ýnıversıtet aýmaǵynda 400 oryndyq jańa stýdenttik jataqhana salý jobasynyń jobalyq-smetalyq qujattaryn bekitý jáne jobany júzege asyrý boıynsha bel­sendi jumys júrgizip jatyr. 

Joǵary bilim sapasyn arttyrý úshin Qaraǵandy memlekettik tehnıkalyq ýnıversıteti ada­mı, ǵylymı, bilim berý jáne óndiristik áleýetke ıe. Ýnıver­sıtette aq­parat­tyq tehnologııalar, robot tehnı­kasy, avto­mat­tandyrý, nanotehnologııalar salasynda tıisti bilim berý baǵdarlamalarynyń keń aýqymynda kóptegen granttardy tıimdi damytýdyń barlyq múmkindigi bar. 

QarMTÝ-dyń bilim berý baǵ­dar­lamalaryn jobalaý jáne baǵalaý úshin Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń «Bilim berý baǵ­­darlamalarynyń tizilimi» aq­parattyq-taldamalyq júıe­si­niń 27 mamandyq boıynsha ázir­leýshi bas oqý-ádistemelik bir­­lestigi ekenin aıta ketý kerek. 
Indýstrııalandyrý kar­ta­sy­nyń jobalaryn iske asy­rý boıynsha mamandar daıar­laý jáne oblystyń jetek­shi kásip­oryndarymen sıfrly tehno­logııalar men «Indýs­trııa 4.0» elementteri negi­zin­de ınnovasııalyq ǵyly­mı-zertteý jumystaryn en­gizý úshin óndiristik ózara is-qı­myl basty basymdyq. Mem­leket basshysynyń bastamasy arqasynda, 2015 jyly QarMTÝ IIDMB-2 ınjenerlik kadrlaryn daıarlaý boıynsha negizgi JOO-nyń biri boldy. Úsh jyl ishinde Qazaqstan ekono­mıkasy úshin negizgi taý-ken metallýrgııalyq keshenin tehnologııalyq jań­ǵyrtýǵa baılanysty 9 maman­dyq boıynsha 435 beıindi magıstr daıyn­daldy jáne jumysqa tartyldy. Suranysqa ıe mamandardy daıarlaýdyń bul baǵyty qarqyndy damyp keledi: búginde ýnıversıtet álemniń aldyńǵy qatarly 23 ýnıversıtetimen jáne 45 transulttyq jáne ulttyq kompanııamen birge áriptestik negizde kontıngenti 546 adamdy quraıtyn beıindi magıstratýranyń 16 jańa bilim berý baǵdarlamasyn júzege asyrady. Mamandardy daıarlaý beıindik magıstratýranyń jańa tájirıbelik-baǵdarlanǵan bilim berý baǵdarlamalary sheń­berinde «Ýnıversıtet – jumys berýshi – magıstr» úsh­­jaqty kelisimi boıynsha júzege asyrylady. QS-WUR álem­dik reıtınginiń 500-shi qata­ry­na kiretin Qurama Shtat­tar men Eýropalyq odaq­tyń, Reseı­diń ǵylymı-tehnı­kalyq ýnı­versıtetteri, sondaı-aq «Qazaq­mys Korpo­rasııasy» JShS, «Arse­lor Mıttal Temir­taý» AQ, «Shu­barkól ­kó­mir» AQ jáne bas­qala­ry jańa for­ma­sııadaǵy mamandardy daıyn­daýdaǵy QarMTÝ-dyń áriptesteri. 

Álemge tanymal transult­tyq kor­porasııalar TOTAL, Schneider Electric, Mitsubishi Electric, FESTO, Leica Geosys­tems, Epam Sys­tems jáne FLUOR qatysýymen mamandar daıarlaý sapasyn arttyrý maq­satynda oqý úrdisine sońǵy ǵylymı jáne tehnıkalyq quraldarmen jabdyqtalǵan ın­jenerlik quzyrettilikterdiń 7 ortalyǵy quryldy jáne tartyldy. Budan basqa, bıyl ýnıver­sıtette quramyna 50-den astam ǵylymı-zertteý ınstıtýt­tary, ǵylymı zerthanalary men ınno­vasııalyq orta­lyqtary kiretin 4 iri ǵyly­mı-tanym­dyq keshender – «Indýstrııa 4.0», «Sıfr­ly mashınajasaý», «Nano­tehno­logııa jáne metallýr­gııa» jáne «Bıo­ın­jenerııa» quryldy. N.Na­­zarbaev bólgen Ulttyq qor­dyń qarajatyna AQSh, Uly­brı­tanııa, Nıderland, Japo­nııa, Fransııa, Germanııa jáne Shveısarııanyń jetekshi kompa­nııalarynyń biregeı jab­dyq­tary men kásibı baǵdar­lamalyq keshenderimen (Mac­romine, ETAP Operation Tech­no­logy, Auto CAD jáne basqa), sonymen qatar oqý, ǵylymı keshender jáne álem­dik óndi­rýshilerdiń (FESTO, Schneider Electric, Mitsubishi Electric, Leica Geosystems, Agilent Techno­logies jáne basqa) óner­kásiptik quraldarmen jab­dyq­­talǵan 4 álemdik deńgeıdegi oqý jáne ǵylymı zerthana qu­rylyp, oqý úderisine engizildi. 

Ýnıversıtettiń «EPAM Sys­tems» ǵylymı-zert­teý zert­­­ha­na­­synda halyq­ara­­­­lyq standart boıynsha baǵdar­­lamashy­lar­­dy daıyn­­daý pers­pektı­va­lyq mo­de­li júzege asyrylýda. QarMTÝ «Indýstrııa 4.0» kósh­­bas­­shylarynyń biri – «FES­TO»­ konsernniń qol­daýy­men «SINERGY» ýnıver­sıtet­tiń ǵa­lymdary, doktorantta­ry men ma­­gıstranttary «FESTO», «Sch­neider Electric» jáne «Mit­su­bi­shi Electric» jab­dyq­tarynda «In­dýs­trııa 4.0» element­terin engizý úshin mehanıkalyq je­li­ge ar­nalǵan basqarý júıesin ázir­le­di. Taý-ken jumystarynyń qa­ýip­siz­digin tıimdi qamtamasyz etý úshin SSKО́B karerleriniń sıfr­­ly modeli ázirlendi, «Shu­bar­kól kómir» AQ taý-ken ekskavatorla­ryna qashyqtan monıtorıng júrgizý júıesin tabysty engizdi. 
Quramynda 70-ten astam júıe qu­rýshy kásiporyndar men ǵylymı or­talyqtardan turatyn «Arselor Mıttal Temirtaý», «Qazaqmys», «So­­­­­kolov-Sary­baı ken-baıytý óndiristik birles­tigi», «Shubarkól kómir», «Bo­gatyr kómir» jáne basqa alpaýyt kásiporyndar QarMTÝ bazasynda jumys isteıtin «Korporatıvti Ýnıversıtet» ınnovasııalyq-tanymdyq konsorsıýmy mamandardy daıyndaý úderisinde ǵylymdy, bilim berýdi jáne óndiristi tıimdi yqpaldastyrýdy qamta­masyz etedi. Konsorsıým týraly kelisim jáne úsh­jaq­ty keli­simderge sáıkes, ká­sip­oryndar stýdentterdi kásibı jáne zert­teý tájirıbeleri, kýrs jáne dıplomdyq jobalar júzege asyrylatyn zamanaýı ma­terıaldyq-tehnıkalyq ba­zamen qamtamasyz etedi. 60 ón­diristik bólimde júzege asyrylatyn oqý úderisinde jyl saıyn kásiporynnyń 350-den astam jetekshi mamandary qatysady. 

BSQA ótkizgen úzdik tehnı­kalyq ýnıversıtetterdiń ulttyq reıtınginiń qorytyndysy bo­ıynsha QarMTÝ «Stýdentterdi oqytý nátıjeleri boıynsha kósh­basshy» jáne «Ǵalamtor keńis­ti­­­ginde ýnıversıtetti alǵa jyl­jy­týdaǵy kóshbasshy» no­mı­na­sııalary boıynsha 1-oryn aldy.
Ýnıversıtet Erasmus+, SINERGY, ÝShOS, Konfýsııa ıns­tı­týtynyń halyqaralyq ǵy­lymı jáne bilim berý jo­ba­­la­ryna belsendi qa­tysa­dy, 154 halyqaralyq kelisim­shart,­ ynty­maqtastyq týraly memorandýmdar aıasynda bilim jáne ǵylym sala­syn­daǵy 24 eldiń aldyńǵy qa­tar­ly ýnıver­sı­tetimen ózara kelisimder júr­gizedi. Atap aıtqanda, QarMTÝ bar­lyq álemdik kompanııa­lar mo­ıyndaǵan «Taý-ken ınjeneri» biliktiligin alý úshin taý-ken jáne tehnıkalyq bilim sala­syn­daǵy halyqara­lyq quzy­ret­tilik ortalyǵynyń Baqylaý ke­ńesiniń múshesi. Orta­lyq IýNESKO qam­qorlyǵymen Sankt-Peterbýrg taý-ken ýnı­ver­­sı­teti bazasynda quryl­dy jáne halyqaralyq stan­­dart­tarǵa sáıkes ken óndi­rýshi maman­dardy daıarlaý, bi­lik­­ti­li­gin arttyrý jáne ser­tı­fı­kat­taý­­dy qamtamasyz etýge arnalǵan. MMHQI-men MBA jáne DBA baǵ­darlamalary JOO aralyq bilim berý orta­ly­­ǵy aıasyn­­da taý-ken jáne me­­­tal­lýr­gııa sa­la­syndaǵy top-me­ned­jer­­lerdi oqy­tý sala­syn­daǵy ynty­maq­tas­tyq týraly ke­lisimge qol qoıyldy.
Básekege qabiletti ınje­ner­lik kadrlardy daıarlaýdaǵy qol jetkizgen jetistikter Qara­ǵandy memlekettik tehnı­kalyq ýnıversıtetiniń professor-oqy­týshylar quramy men stýdent­teri Memleket basshysy Nur­sultan Nazarbaevtyń táýel­siz Qazaqstannyń áleý­mettik-ekonomıkalyq jáne tehno­lo­gııalyq jańǵyrýy týraly bergen tapsyrmasyn ónimdi jáne sapaly oryndaýǵa baǵyttalǵandyǵyn kórsetedi.

Prezıdenttiń jańa stra­tegııalyq mańyzdy áleýmettik bastamalaryn iske asyrý – Nur­sultan Ábishuly ınjenerlik bilim negizderin alǵan, sonymen qatar Almamater-ge kelgennen keıin Qurmetti qonaqtar kitabyna: «Men osy oqý ornyn­da – búkil Qazaqstan úshin ınje­ner kadrlarynyń ustaha­na­syn­da oqyǵanymdy maqtan ete­min», dep jazǵany Qara­ǵan­dy memlekettik tehnıkalyq ýnı­­ver­sıteti úshin erekshe qurmet. 

Marat IBATOV,

QarMTÝ rektory, 

tehnıka ǵylymdarynyń doktory, professor, Qaraǵandy oblystyq máslıhatynyń depýtaty