...úmit artady
Igilikti ister ilgerileı bersin
«Oqýsyz bilim joq, bilimsiz kúniń joq» demekshi, elimizdiń keleshegi jarqyn bolýy úshin jastarǵa barlyq jaǵdaı jasalýy tıis. Sol sebepti bıyl «Nur Otan» partııasy «Qalyń qalaı, stýdent?» atty respýblıkalyq aksııa uıymdastyryp, bilimgerlerdiń turmys-tirshiligimen tanysqan bolatyn. Bul bastamany jandandyra túsýdi maqsat tutqan partııanyń Jambyl oblystyq fılıaly janyndaǵy «Jas Otan» jastar qanaty reıd júrgizip, joǵary oqý oryndary, orta arnaýly jáne kásiptik bilim berý mekemeleri jastarynyń jaı-kúıin tereńirek zerdelegen edi.
Nátıjesinde birshama olqylyqtyń beti ashyldy. Máselen, birinde qosalqy jáne sanıtarlyq-tehnıkalyq quraldar joq, endi birine kúrdeli jóndeý qajet. Al ekinshisinde stýdentterdi óz jataqhanalaryna ornalastyrý jóninde basqa kolledjben kelisimshart bolǵanymen, ózge de orta oqý ornynyń jastary panalap kelse, úshinshisinde syrttan da adamdar alynǵany anyqtaldy.
Bilim izdep qalaǵa sabylǵan jastar 20-45 myńdaı teńgesin páteraqyǵa tóleıdi. Arasynda bir emes, eki-úsh kólikpen qatynaıtyndary taǵy bar. Jataqhana «jyry» aıaqtalsa, osylardyń bárinen qutylǵan stýdent sabaǵyn bar yntasymen oqıtyny sózsiz. Qoǵam qaltasynda qomaqty qarajat qaldyratyn bastama, eń aldymen, ata-ananyń, shańyraqtyń shyǵynyna úlken únem. Tipti bul úılesimdilikti «áleýmettik járdemaqy» dep senimdi aıtýǵa bolatyndaı.
Almıra OMAROVA
Taraz
...jańalyǵyn jetkizedi
«Qyzym, saǵan aıtamyn... »
Elbasymyz «Shyǵys halyqtarynyń arasynda, jalpy musylman áıel zatyn bólekshe baǵalaıtyn, qaryndasty qatty qasterleıtin halyqtyń biri de, biregeıi de – bizdiń qazaq» degen bolatyn. Qazirgi tańda qyz balanyń tárbıesine erekshe mán berýdi qajet etedi. Qyz balany tárbıeleý – ultty tárbıeleý degen sóz. Bizdegi «Ádet-ǵuryp jáne salt-dástúr ortalyǵy» halqymyzdyń ádet-ǵurpy men salt-dástúrlerin, jón-joralǵysy saqtalǵan ulttyq qundylyqtardy qyz balanyń boıynda qalyptastyrý maqsatynda «Qyzym, saǵan aıtamyn...» taqyrybynda qyzdar arasynda syrlasý saǵatyn ótkizdi.
Is-sharaǵa №3 Shymkent qalalyq emhananyń psıholog mamandary, «Kórkem» ájeler tobynyń músheleri syndy el analary qatysyp, boıjetkendermen syr-suhbat ótkizdi. Basqosý barysynda qyz tárbıesi jóninde qyzdarǵa saýaldama taratyp, beınerolıkter kórsetildi. Kezdesýde qazirgi qazaq qyzynyń tárbıesi men boıyndaǵy ulttyq qundylyqtardy oıatý, olardy otbasylyq ómirge tárbıeleý joldary men qazaq halqynyń salt-dástúrleri týraly kókeıde júrgen máseleler talqylandy. Bolashaq urpaq tárbıesi, onyń ishinde qyz balaǵa durys, ónegeli tárbıe berý jóninde ortaq oı-pikirler aıtyldy.
Kamıla MUSA
Shymkent
...úlgi etedi
Quraq quraý ónerine baýlıdy
Halqymyzdyń ejelgi salt-dástúrinde quraq quraý sekildi qol óneri jaqsy damyǵan. Osyndaı ismerlik baǵytty serik etken qyz-kelinshekterdiń qolynan shyqqan kórpe-jastyqtar kózdiń jaýyn alatyn bolǵan. Qazaqstan halqy Aqtóbe oblystyq Assambleıasy janyndaǵy «Aq jelken» aýla klýby teńdesi joq halyqtyq ónerdi qaıtadan jańǵyrtýǵa bastamashy bolyp otyr. Búginde atalǵan klýbtyń jetekshileri «Quraq óneri» atty taqyrypta sheberlik saǵattaryn ótkizýdi dástúrge aınaldyryp keledi. Mundaǵy basty maqsat – quraq túrlerin tigýdiń san alýan qyry men syryna qanyqtyrýǵa jáne onyń bólikterin durys ornalastyrý tásilderin meńgerýge baǵyttalǵan. Buǵan qosa sheberlik sabaǵyna qatysýshylarǵa óńdeý tehnologııasy da tanystyrylady, olardyń kópshiligi az qamtylǵan otbasy analary, kópbalaly analar jáne múmkindigi shekteýli qyz-kelinshekter ekendigi. Bul rette olar «Aq jelken» aýla klýbynyń qosymsha bilim berý pedagogi Aınagúl Bekeshevanyń quraq quraý boıynsha berip júrgen sheberlik sabaǵyna dán rıza. Onyń qorytyndysy boıynsha aqysyz sertıfıkattar tabystalady.
Gúldarıǵa BAQYTJANOVA,
oblystyq Qazaqstan halqy
Assambleıasy janyndaǵy analar
keńesiniń tóraıymy
AQTО́BE
...senim bildiredi
О́tkenniń ónegesi
HHI ǵasyr álemde toqtaýsyz ózgerister men qaryshtaı damýlar ǵasyry desek bolady. Osy uzaq sonar jolda álemde óz shyńyna shyǵyp, damyǵan alpaýyt memleketter kún sanap ósip keledi. Osyndaı álemdik bıikke kóterilgen memlekettiń biri – Qazaqstan.
Týǵan jer – árkimniń qasıetti mekeni jáne ómir baqı turatyn ólkesi. Dana halqymyz «It toıǵan jerine, er týǵan jerine» dep beker aıtpasa kerek. Jumyla kótergen júk jeńil, árbir azamat óz týǵan jerin dáriptep, ony tóbesine kóterýi – bul naǵyz janashyrlyqtyń isi bolmaq. Ult aǵartýshysy Ahmet Baıtursynuly «Balam degen jurt bolmasa – jurtym deıtin bala qaıdan shyqsyn» dep jazdy.
Zamanymyzdyń zańǵar jazýshy, ǵalymdary Muhtar Áýezov pen Álkeı Marǵulan atalarymyz óte jaqyn, qımas dos bolǵan. Birde Muhtar atamyz Álkeı dosynan keleshek jastar týraly óz boljamyn aıtýdy surapty. Sonda Álekeń: «Opyrmaı, Muha-aı, qıyn suraq qoıdyń, aıtqym kelmeıdi, biraq sen suraǵan soń amal joq aıtaıyn» depti de: «Bilip turyp baǵalamaıtyn, jasy kishi bolsa da tákapparlanyp aǵalamaıtyn, sharýańdy aıtsań sheshpeıtin, qate aıtsań keshpeıtin, keıin qalǵandardy kózge ilmeıtin, kenje qalǵandardy izdemeıtin, ozsań kúıinetin, tozsań súıinetin, baýyrlyqtan jurdaı, qatygezdikke qurdaı jorǵalaıtyn jastar kele jatyr» dese kerek.
Osy keleńsizdikterden bizdiń jastarymyz aýlaq bolsyn. El keleshegi jastarda, ıntellektýaldy, qabiletti tulǵa bolyp óssin.
Jańbyr TILEÝǴABYL
...saqtandyrady
О́zin kináli adamdaı sezingenine táýba!
Jaqynda bir sharýamen kelip jasy ózimnen úlken kisimen kezdestim. Ol oryssha sóıleıdi eken...
«Men de qazaqpyn, siz de qazaqsyz. Aramyzda eshkim joq, nege oryssha sóıleýimiz kerek!», dedim ańtarylyp. Ol bolsa: «Oryssha sóıleı bersek nesi bar eken?» degendeı tańyrqaı qarady. «Quldar ǵana óz tilinde sóılemeıdi. Jaltaqtap, úırenshikti ádetterinshe qojaıynynyń tilinde sóıleıdi. Al men qul emespin», dep tótesinen tarttym... Namysy bar eken, selt ete qalyp, qazaqsha sóıledi... Nege qazaqsha sóıleýi kerek ekendigin endi túsingendeı boldy.
Keterinde aqtalyp: «Jumys babymen kóbinese shetelde, basqa ult ókilderimen júrdim. Endi qazaqsha sóıleımin» dep ketti. Túrine qarap men sendim. О́zin kináli adamdaı sezinip ketti. Jalpy bizde kóp adam nege ana tilinde sóıleýi kerek ekendigin áli de túsinbeıtindeı...
Nurǵazy SASAEV
ALMATY
