Jıynǵa qazaqstandyq jáne sheteldik ǵalymdar, zertteýshiler men alashtanýshylar qatysty. Ǵylymı leksııa taqyryby Japonııanyń Ortalyq Azııamen qatynasyna arnaldy.
Dáris barysynda T. Ýıama Japonııa men Ortalyq Azııa arasyndaǵy qarym-qatynas máselelerine toqtaldy. Onyń aıtýynsha, japon tili túrki tilimen baılanysty bolýy múmkin. Qazirgi tańda japon tiliniń paıda bolý tarıhy áli de naqty emes. Professor tildegi sóılemdik qurylym altaı tili tobyna jatýy múmkin degen boljam jasaýǵa jeteleıtinin aıtty.
«Japon tilindegi sóılem qurylysy túrki tilderiniń sóılem qurylysymen uqsas. Tilderdiń leksıkalyq uqsastyǵy bolmasa da, sóılem quraý júıesinde aıyrmashylyq joq. Alaıda ǵalymdar japon tilin altaı toby tilderiniń qataryna qosqysy kelmeıdi», dedi professor T.Ýıama.
Sondaı-aq T.Ýıama Japonııa men Ortalyq Azııa arasyndaǵy baılanystyń tamyry tereńde ekenin atap ótti. Máselen, Japonııanyń Nara qalasy Uly Jibek jolynyń eń shetki núktesi bolyp sanalǵan eken. Osy baılanystyń arqasynda Ortalyq Azııanyń buıymdary Kúnshyǵys eline de jetken kórinedi.
Budan keıin Tomohıko Japonııaǵa barǵan qazaqtar týraly da aıtyp ótti. Mysaly, Ǵabdolǵazız Musaǵalıev pen Álibı Jangeldın 1909 jyly Japonııaǵa barǵan. Alaıda olardyń sapary barysynda qandaı máseleler talqylanǵany naqty emes.
Dáris barysynda Japonııa taqyrybyn qozǵaǵan qazaq ıntellıgensııasy da sóz boldy. Professor mysal retinde Mirjaqyp Dýlatovtyń japon halqy týraly shyǵarmasyn keltirdi. T.Ýıama Muhtar Áýezovtiń Japonııa týraly «Eýropa mádenıeti men basqarý júıesin negizge ala otyryp, jedel damyp kele jatqan memleket» dep jazǵanyna da toqtaldy.
T.Ýıama Kúnshyǵys eliniń musylmandarmen qarym-qatynas ornatýǵa talpynysy tóńireginde de áńgime qozǵady.
«Japonııa Qytaıdaǵy musylmandarǵa yqpal etýge tyrysty. Al Keńes odaǵyndaǵy musylmandarmen qarym-qatynas ornata almaǵan. Keıbir dıplomattar sol kezde Fransııada turyp jatqan Mustafa Shoqaımen keńesip otyrǵany týraly derekter bar», dedi T.Ýıama.
Leksııa sońynda Halyqaralyq Túrki akademııasynyń prezıdenti Darhan Qydyráli japon ǵalymyna Akademııanyń arnaıy tósbelgisin taǵyp, uıymnyń Alǵys hatyn tapsyrdy.
Qazirgi tańda Ýıama Tomohıko Ortalyq Azııany zertteý boıynsha japon qoǵamynyń prezıdenti qyzmetin atqarady. Professor – Japonııada Ortalyq Azııaǵa qatysty ǵylymı zertteý júrgizgen alǵashqy ǵalymdardyń biri. Onyń bul taqyrypqa baılanysty 180-nen astam ǵylymı maqalasy bar.
Svetlana ǴALYMJANQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
