Júgi aýyr jeńil atletıka

Qazaqstannyń sportshylary Olımpııa oıyndaryndaǵy ózderiniń alǵashqy medalin dál osy jeńil atletter saıysynda jeńip alǵanyn kózi qaraqty kórermender jaqsy biledi. Sonaý 1960 jyly Rımde alaýy tutanǵan ǵalamdyq dodanyń 4h100 estafetalyq saıysynda quramynda Ǵusman Qosanovtaı qazaqtyń serke uly bar KSRO quramasy tek nemisterden ǵana qalyp qoıyp, kúmis medaldi enshiledi. 

Negizi, Ǵusman Qosanovtan da buryn tórtjyldyqtyń bas­ty dodasynda júlde alǵan jer­lesterimiz bar. Olar – Vla­dımır Sýharev pen Anatolıı Sa­mosvetov. Sýharev 1952 jyly Helsınkı men 1956 jy­ly Melbýrnde ótken Olım­pıa­danyń qysqa qashyqtyqtaǵy estafetalyq saıysynda kúmis júldeni ıelendi. Sol kezderi Máskeýde turǵanymen, onyń týyp-ósken jeri – Jambyl obly­synyń Qordaı aýdany. Jasyl qurlyqta balǵa laqtyrýdan qola júldege qol sozǵan Samosvetov Sarqan aýdanynyń Qarǵaly aýylynda dúnıege kelip, Taldyqorǵan qalasynda oqyp júrgen kezinde kásibı sportshy retinde qalyptasty. Sondyqtan olar da bizge bóten emes. 

50 shaqyrymdyq sporttyq júriste Venıamın Soldatenko (1972 jyl, Mıýnhen, kúmis), je­laıaqtardyń estafetalyq saıy­syn­da Nıkolaı Kolesnıkov (1976 jyl, Monreal, qola), Vla­dımır Mýravev (1980 jyl, Máskeý, altyn. 1988 jyl, Seýl, altyn), Vıtalıı Savın (1988 jyl, Seýl, altyn), dısk laqtyrýshy Tatıana Lesovaıa (1980 jyl, Máskeý, qola), sy­ryq­­­pen sekirýshi Grıgorıı Ego­rov (1988 jyl, Seýl, qola) syn­dy sańlaqtarymyz ár jyldary alaýy tutanǵan Olımpııa oıyn­­dar­ynda jeńis tuǵyryna kóte­rildi. 

Táýelsizdik alǵannan keıin­gi kezeńge toqtalsaq, 2000 jy­ly Sıdneıde 100 metrge keder­giler arqyly júgirgen Olga Shı­shıgına altynnan alqa taǵynsa, 2004 jyly Afınyda onsaıys­shy Dmıtrıı Karpov qola me­daldi ıelendi. Al úsh qarǵyp sekirýshi Olga Rypakova aıtýly jarysta úsh ret jeńis tuǵyryna kóterildi. Atap aıtsaq, 2008 jyly Beıjińde júlde alǵan qos sportshy dopıng qoldanǵany úshin jarystan shettetilip, kúmis júlde jerlesimizge buıyrdy. 2012 jy­ly Londonda Olga al­­tyn al­sa, 2016 jyly Rıo de Ja­neı­­roda qola medaldi moınyna ildi.

Álem chempıonatyna keler bolsaq, 1983-1991 jyldar ara­lyǵynda aıtýly jarys úsh márte uıymdastyryldy. 1983 jyly Helsınkıde tusaýy kesilgen básekede Keńester Odaǵy qura­mynda óner kórsetken qara­ǵandylyq jelaıaq Vladımır Mýravev estafetada qola me­dal­di ıelendi. Kelesi jarys 1987 jyly Rımde ótti. Bul joly Odaqtyń jelaıaqtary tek amerı­kalyqtardan ǵana qalyp qoıyp, kúmis medaldi enshiledi. Sol komandanyń sapynda biz­diń Vladımır Mýravev te óner kórsetti. Sondaı-aq qyzyl­jar­lyq marafonshy Zoıa Ivanova kúmis alsa, úsh qarǵyp sekirýde shymkenttik Oleg Sakırkın qolaǵa qol sozdy. 

Qazaqstan derbes komanda retinde álemdik dodaǵa 13 márte qatysyp, 8 ret júldeli oryndy ıelendi. Atap aıtsaq, 1993 jyly Shtýtgarttaǵy syryqpen sekirý saıysynda Grıgorıı Egorov kúmis medaldi enshiledi. 1995 jyly Geteborgta 100 metr­ge kedergiler arqyly júgirgen Olga Shıshıgına kúmis alsa, 2001 jyly Edmontonda qolaǵa qol sozdy. 2003 jáne 2007 jyldary Sen-Denı men Osakadaǵy onsaıysshylardyń saıysynda Dmıtrıı Karpov úshinshi tuǵyrǵa taban tiredi. Úsh qarǵyp sekirýshi Olga Rypakova 2011 jyly Te­gý­de ekinshi satyǵa taban tire­se, 2015 jáne 2017 jyldary Beı­jiń men Londonda jalaýy jel­biregen jarystardy úshinshi orynmen qorytyndylady. 

Sońǵy úsh Olımpııa oıyn­darynyń nátıjelerine zer sal­saq, mynadaı kórinistiń kýási bo­lamyz. 2008 jyly Beıjińdegi dodanyń jeńil atletter saıysynda úzdik bestikti myna komandalar qurady: 

1. AQSh (7 altyn+9 kúmis+7 qola)

2. Reseı (6+5+7)

3. Kenııa (6+4+4),

4. Iаmaıka (6+3+2)

5. Efıopııa (4+1+2)

Sonyń nátıjesinde Qytaı elindegi jarystyń jalpy ko­mandalyq esebinde joǵaryda atalǵan komandalar mynadaı oryndarǵa jaıǵasty: AQSh – 2, Reseı – 3, Kenııa – 13, Iаmaıka – 14 jáne Efıopııa – 18. 

2012 jyly Londonda alaýy tutanǵan Olımpııa oıyndarynyń jeńil atletter básekesindegi úzdik bes komanda mynalar: 

1. AQSh (9+12+7) 

2. Reseı (6+3+5)

3. Iаmaıka (4+4+4)

4. Ulybrıtanııa (4+1+1)

5. Efıopııa (3+1+3)

Ulybrıtanııa astanasynda ótken Olımpıadanyń jalpy esebinde bul komandalar mynadaı oryndarǵa jaıǵasty: AQSh-1, Ulybrıtanııa – 3, Reseı – 4, Iаmaıka – 18 jáne Efıopııa – 23. 

2016 jyly Rıo de Ja­neı­rodaǵy jeńil at­letter saıy­syn­da myna koman­dalar aldyń­ǵy lekten kórindi: 

1. AQSh (13+10+9) 

2. Kenııa (6+6+1)

3. Iаmaıka (6+3+2)

4. Qytaı (2+2+2)

5. OAR (2+2+0) 

Brazılııada ótken Olımpııa oıyndarynyń jalpy esebinde aıtýly komandalar mynadaı oryndardy oljalady: AQSh – 1, Qytaı – 3, Kenııa – 15, Iаmaıka – 16 jáne OAR – 30. 

Mine, joǵarydaǵy kórsetil­gen derekterden kóp jaıtty ań­ǵarýǵa bolady. Iаǵnı, jeńil atletter saıysynda tabysty óner kórsetken komandalardyń jalpy komandalyq esepte barynsha joǵary oryndardyń birin ıelenýge múmkindikteri zor. Olaı bolsa, Qazaqstanda da osy sport túrin damytýǵa barynsha kúsh salý qajet. Jasyratyny joq, búgingi tańda bizdiń elde álemdik deńgeıdegi jarystarda júlde alýǵa kúsh-jigeri jetip júrgen jalǵyz ǵana «sport padıshasynyń» ókili bar. Ol – Olga Rypakova. Eger ústimizdegi jyldyń 30 qarashasynda 34 jas­qa tolǵaly otyrǵan Shyǵys Qazaq­stan oblysynyń týmasy úl­ken sporttan qol úzgen jaǵ­daıda onyń ornyn basatyn laıyqty izbasarlar kórinbeıdi. Iá, halyqaralyq jarystarda júl­de alyp júrgen Vıktorııa Zıab­kına, Elına Mıhına, Olga Safronova syndy jeńil atlet­ter­diń aıaq alysy jaman emes. Alaıda olar tek qur­lyq­tyq deńgeıdegi dodalarda ǵana júlde alýmen shektelýde. Tip­ten, bıyl Djakartada ótken Azııa oıyndarynda óner kórset­ken bir top otandyq jeńil at­letter arasynan jalǵyz Olga Rypakova ǵana altyn­nan alqa taǵyndy. Al ózge myq­ty­larymyz kúmis nemese qola me­dal­di qanaǵat tutty. Osy jaıt­tyń ózi Qazaqstanda osy sport túri­­niń damý barysy áli de du­rys jol­ǵa qoıylmaǵanyn ańǵartsa ke­rek. 

Ǵalym SÚLEIMEN,

«Egemen Qazaqstan»

ALMATY