Zııaly qaýym ókilderi Joldaýǵa pikir bildirdi

Turaqty damýǵa bastaıtyn mańyzdy qadam 

Memleket basshysy ­N.Á.Na­zarbaev eldiń turaqty damýyna erekshe nazar aýdaryp otyr. Bul Elbasynyń Qazaqstan halqyna arnaǵan «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty kezekti Joldaýynda anyq kó­rinedi. Onda Qazaqstannyń qazirgi jaǵdaıdaǵy damý ba­ǵyttary aıqyndalǵan. 

Prezıdenttiń tapsyrmalary eń aldymen halyqtyń ál-aýqat deńgeıin arttyrýdy maqsat etedi. Elbasy adamı kapıtaldy bilim berý, ǵylym jáne densaýlyq saqtaý salalaryn qoldaı otyryp qamtýǵa den qoıyp otyr. IJО́-niń 10%-yn­ áleýmettik salaǵa baǵyttaý eli­miz halqynyń ál-aýqatyn joǵa­ry­latýǵa septe­setini kúmánsiz. 

Bizdiń qoǵamdaǵy sheshimin kópten kútken máselelerdiń biri – adamı kapıtaldy qalyptas­tyrýǵa ólsheýsiz eńbek sińirip júrgen jandardyń bedelin kóterý. Prezıdenttiń «Pedagog mártebesi týraly» zań qabyldaý jaıly she­shimi ustazdarǵa degen kózqarasty túbegeıli ózgertýge, pedagog ma­man­dyǵyna degen qurmet pen syı­lastyq dástúrin qaıtarýǵa jol ashady. Onymen qosa, joǵary oqý oryndaryndaǵy kásibı kadrlardyń sapasyna degen talap kúsheıedi. Ási­rese búginde ınnovasııalyq kásip­ker­lik boıynsha mamandar daıyndaý ózekti bolyp otyr. 

Elbasynyń óte mańyzdy taǵy bir tapsyrmasyn ataǵym keledi, ol – halyq tutynatyn taýarlarmen aınalysý, qarapaıym zattar ekonomıkasyn damytý jáne ishki naryqty otandyq ónimdermen toltyrý. Bul halyqty ekonomı­ka­nyń turaqtylyǵynda ári jal­­py qoǵamdy ilgeriletýde ma­ńyzdy faktor bolatyn shaǵyn jáne orta bıznestiń órisin keńeı­tý­ge atsalysýǵa yntalandyraty­ny anyq. Osyǵan baılanys­ty eli­miz­de ǵylymdy qajet etetin ón­­di­ris boıynsha shaǵyn ınno­va­­­­sııalyq kásiporyndardy qurý min­­detteri aıryqsha ózektilikke ıe. 

Prezıdent Joldaýy – bul ár adamdy ıgilikke jeteleıtin syndarly, zamanaýı jospar. Ondaǵy kórsetilgen keshendi sharalardy júzege asyrý Qazaqstandy álemdegi ómir sapasynyń joǵary standarttary bar jetekshi mem­leketter qataryna qosýǵa múm­kindik beredi. 

Ǵalym MUTANOV,

ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ rektory, akademık 
 

Tabysty eldiń alar asýy bıik

Joldaýda Táýelsizdiktiń az ǵana merziminde biz zaman syndaryna jaýap beretin ekonomıkasy órkendi damyp kele jatqan progressıvti memleket qura bildik, onda qoǵamdyq kelisim men beıbitshilik to­lyq qamtamasyz etilip, qazaq­standyqtardyń kúndelikti ómirsheń suranystaryn qa­na­ǵattandyratyn kons­tıtý­sııalyq jáne saıası reformalar júzege asyp, sapaly jáne tarıhı qurylymdyq ózgerister jasaldy. 

Osynyń arqasynda Qa­zaq­stan Respýblı­kasy álemdik qoǵamdastyqtyń aldynda jáne aımaq kóleminde kúrdeli ha­lyq­aralyq máselelerdi she­shetin senimdi seriktes retin­de tanylyp, Astana ózin halyq­aralyq únqatysý alańy retinde kórsetip keledi. Osy qysqa merzimde Qazaqstan halqynyń tolaıym eńbeginiń arqasynda úlken senimge ıe bolǵan eli­miz TMD jáne Ortalyq Azııa el­de­riniń arasynda birin­shi bolyp halyqaralyq EKSPO-2017 kórmesin ótkizdi. 

Jasampaz eńbektiń arqa­synda ómir súrýdiń sapaly ja­ńa áleýmettik-ekonomı­kalyq negizi qalanýyna saı osy qysqa merzimde elimizdegi halyq sa­nynyń 18 mıllıonnan asýy, Eýrazııanyń qaq júreginde ǵajaıyp arman-qalanyń qar­jy-iskerlik, ınnovasııalyq jáne mádenı ortalyǵyna aı­nalǵan Astananyń salynýy tańdaǵan baǵytymyzdyń du­rystyǵyn aıshyqtap tur. Qa­zirgi zamanǵy áleýmettik-eko­nomıkalyq damý modelinde erek­she den qoıylatyn baǵyt demokratııalyq damý jolyna tús­ken elderdiń arasynda kishi jáne orta bıznes­tiń damý deńgeıi bolyp sanalady. Muny Elbasymyz «...Dúnıejúzilik banktiń reıtıngi boıynsha 190 memlekettiń arasynda bız­nes júrgizýden Qazaqstan 36-orynǵa kóterildi», dep maq­tanyshpen aıtyp ótti. 

Osyndaı jetistikter rýhanı turǵydan jańǵyrǵan, «Máńgilik el» ıdeıa­symen jigerlengen eli­miz­ge 2050 jylǵa qaraı strate­gııalyq maq­sat – álemniń otyz da­myǵan eli­niń qataryna ki­rýi­miz ­ke­rek­tigi týraly Elba­synyń naq­ty aıtýyna múm­kindik berip otyr. 

Prezıdent álem jedel óz­gerýde, ózger­mes­teı kóri­ne­tin kóptegen máseleler – ha­­lyqaralyq saýda tártibi ere­jesi, jahandyq qaýipsizdik jú­ıesi jyldam qarqynmen qubyla túsip, túrli jańa qa­ýipter men synaqtarǵa tótep be­retin memleket qurýy­myz­dy talap etip otyr. Osy tur­ǵydan qaraǵanda, ómir Qa­zaqstannyń aldyna zaman talabyna saı jańa tehno­lo­gııalarǵa, robottandyrý men avto­mattandyrylǵan eń­bek qorlaryn jasaý arqy­ly adamı kapıtaldy jań­ǵyr­týǵa negizdelgen mindet qoıdy. Álemdik qarjy-eko­nomıkalyq qatynastar túbe­geıli ózgeristerge ushyrap, eko­nomıkanyń damýynda daǵ­darystar sıklynyń arasy qys­qaryp kele jatyr. Osyndaı jaǵdaıda mem­le­ket­tiń tabystylyǵy men qo­ǵam­nyń basty baılyǵyn ada­mı ka­pıtaldyń sapasyn, qazaq­standyqtardyń tur­mys deńgeıin, ál-aýqatyn kó­terý arqyly ólsheýge bolady. Sondyqtan Elbasy Jol­daýynda «Turǵyndar taby­sy­nyń ósimi» dep beker aıtylyp otyrǵan joq. Bul mindettiń ózi burynǵy birqatar jarııalanǵan qujattardan týyndaıtyny aıqyn baıqalady. Elbasynyń kezinde jarııalaǵan «Jalpyǵa ortaq Eńbek Qoǵamyna qa­raı 20 qadam», «Ult jospa­ry», «Qazaqstan – 2050» Strate­gııa­sy, «Máńgilik el» ıdeıalary búgingi jobada aıtylǵan. Jal­py, bul eńbek qoǵamyn jasaı alamyz degen oıǵa ákelip tireıdi.

Álemdik qarjy-ekono­mı­kalyq túıtkil­der áli jalǵasýda. Aınalamyzdaǵy keıbir elderge ekonomıkalyq sanksııalar salynyp jatyr. Olardyń bizdiń elimizge de salqyny tıeri anyq. Solaı bola tursa da, Jol­­daýda Qazaqstan Úkimeti­ne 2019 jyldyń 1 qańtarynan eń tó­mengi jalaqyny 1,5 esege kóbeıtip, 28 myńnan 42 myń teńgege kóterý talaby qo­ıylyp otyr. Munyń 1,5 mıl­­lıonǵa jýyq adamdy qam­tı­tynyn eskersek, bul – eńbek­ke jaramdy adamdardyń áleý­met­tik jaǵdaıy kóteriledi degen sóz.

Qazaq halqynyń «Oraza-namaz toqtyqta, ıman keter joqtyqta» degen maqalynda aıtylǵandaı, áleýmettik jaǵ­daıy joǵary, turmys deń­geıi bıik adam ǵana tola­ıym­dy, kóterińki kóńil kúı­men eńbek etip, zaman úderis­teri­niń suranysyna saı rýhanı jańǵyryp otyra alady. Son­dyqtan bul Joldaý El­basymyzdyń halyqtyń tur­mys deńgeıin kóterýdi óz saıasa­tynyń eń basty baǵyty etip alǵanyn kórsetedi. 

Joldaýdyń ekinshi bólimi ómir súrý sapasyn joǵarylatý dep atalyp, onda halyqtyń ál-aýqatyn arttyrýdyń ekinshi baǵyty bilim, densaýlyq, turǵyn úı jáne jaıly da qaýipsiz jaǵdaıda ómir súrý sapasynyń jaqsarýy dep aıtyldy. Aldaǵy bes jylda bilim, ǵylym jáne densaýlyq saqtaý salalaryna bólinetin qarjy IJО́-niń 10 paıyzyn quraıdy dep belgilengen. Bul jaı ǵana kórsetkish emes, osy talap júzege asqan jaǵdaıda Qazaqstan bul salaǵa kóńil bólý jáne qarjylandyrý tur­ǵysynan álemdik jetekshi el­der­diń tobyna jetip qalady. El­basynyń Joldaýda bergen tapsyrmalary mektepke deıingi, orta mektep jáne jo­ǵary mektep máselelerin tolyq qamtıdy. Ásirese ustaz­dar qa­ýymynyń kóńilinen shy­ǵyp otyrǵan másele «Pedagog már­tebesi týraly» zańdy daıyn­dap, qabyldaý kerek degen tap­syrmasy boldy. Bul bar­lyq deńgeıdegi ustazdar qa­ýy­my­nyń kópten kútken máselesi edi. 

Joldaýda kóp nazar aýda­rylǵan jaıt joǵary oqý oryn­darynyń mamandar daıyndaý máselesinde sapaǵa basa kó­ńil bólýi kerektigi týraly bolyp otyr. Táýelsizdik jyl­darynda bilim salasynda júrgizilgen reformalarǵa baılanysty JOO sany kó­beı­geni belgili. Endigi jerde máseleni olardyń sanyn kóbeıtý emes, sapasyn arttyrý arqyly sheshý kerektigine nazar aýdaryldy. Zaman talabyna saı emes joǵary oqý oryndary qysqartylyp, bilim naryǵynda joǵary sapany qamtamasyz ete alatyn joǵary oqý oryndary ǵana qalý kerek.

Elbasy Joldaýynyń sońǵy bóliginde árbir qazaqstandyq elimizde júrip jatqan ózge­risterge túbegeıli túrde qaty­syp, bárimizge ortaq ıdeıa­lar­dyń tóńireginde birigip, «Bir jaǵadan – bas, bir jeńnen – qol shyǵarý» qajet ekendigin basa eskertti. Elbasy «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy ha­lyq tarapynan keń qoldaý taýyp, qoǵamymyzdyń jańǵyrý úderisine kúshti serpin berip otyrǵandyǵyn aıta kele, ony zaman talabyna saı jańa maz­munmen baıytýdyń qajet ekendigin eskertti. Bul másele aldymen jastardy qamtıtynyn, otbasy ınstıtýty memlekettik saıasattyń basty basymdyǵynyń biri eke­nin kóldeneń tartyp, aldaǵy jyldy «Jastar jyly» bolsyn dedi. Osy oraıda aýyldyq aımaqtardyń áleýmettik ortasyn jańǵyrta otyryp, «Aýyl – el besigi» degen jańa jobany iske qosýymyz kerek ekenin atap kórsetti. 

Búgingi tańda «Rýhanı jań­ǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda M.Áýezov atyndaǵy OQMÝ-da joǵaryda atalǵan mindetterge saı jumystardy bastap kettik jáne udaıy júrgizip jatyrmyz dep aıta alamyz.

Ýnıversıtettiń Qoǵamdyq sanany jań­ǵyrtý keńsesiniń ujymy ýnıversıtet pedagogtarymen birge Elbasynyń Qa­zaqstan halqynyń ál-aýqatyn arttyrýǵa baǵyttalǵan Jol­daýyn kóterińki kóńil kúımen qabyldap, ony júzege asyrýǵa belsendi úles qosýǵa daıyn.

Jobalyq keńse qurylǵan qysqa merzimde máseleler kóp­­tegen baǵdarlamaǵa qatys­ty josparlanyp júıeli túrde iske asyryla bastady. Ná­­tı­jesinde aımaqtyq joǵary oqý oryndary arasynda jaqsy kórsetkishter­ge qol jetkizilip otyr. Keńse josparyna saı júzege asyr­ǵan jumystarymyz Prezı­dent Ákimshiliginiń Ishki saıa­sat bólimi tarapynan jaqsy baǵa alyp, «Rýhanı jańǵy­rý» baǵdarlamasyn júzege asyrý boıynsha elimizdegi al­dyńǵy qatarly oqý oryn­darynyń qatarynda turmyz. Máselen, «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyna sáıkes qy­ryq­tan asa kishi joba jasalyp, usynyldy. Jumyspen ýnıversıtettiń barlyq joǵary mektepteri men fakýltetteri, kafedra­la­ry tolyq qamty­lyp, bul iske professor­lyq-oqytýshylar quramy da bel­sendi úles qosyp otyr. 

Gúlnar JANYSBEKOVA, 

M.Áýezov atyndaǵy OQMÝ Qoǵamdyq sanany jańǵyrtý jobalyq keńsesiniń basshysy, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, «Jalpy tarıh jáne murajaı isi» kafedrasynyń dosenti

Áleýmettik sala qashanda nazardan tys qalmaıdy

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bıylǵy 5 qazandaǵy Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýy buǵan deıingi Joldaýlarda aıtylǵan Prezıdent ıdeıalarynyń vektorlaryn naqtylaıdy. 

Ǵylym salasyn órkendetý, el ekonomıkasyn tehnologııalandyrý, shaǵyn bıznesti yntalandyrý, adamı kapıtaldy damytý, quqyq qorǵaý júıesin reformalaý, memlekettik basqarýdy jetildirý qajettiligi týraly máseleler óte ózekti bolyp otyr. Degenmen de bıylǵy Joldaý aldyńǵy Joldaýlardan áleýmettik salaǵa aıqyn basymdyq berýimen erekshelenedi. 

Prezıdent atap ótkendeı, bar­lyq memlekettik organdar qyz­metiniń negizgi maqsaty qazaq­stan­dyqtardyń ómir súrý sapasyn arttyrý bolýy tıis. Elbasy usynǵan bul strategııalyq qujattyń negizgi ıdeıasy osy tujyrymdamanyń aınalasynda  órbidi. 

Álemniń eń damyǵan 30 eliniń qataryna kirý jónindegi strate­gııa­lyq maqsatqa qol jetkizý sheńbe­rinde Prezıdent adamı kapıtaldy damytýǵa kóńil bólýdi usynady. 

Mektepke deıingi bilim berý jú­ıesinen bastap bilim berý sala­syn tolyqtaı qaıta jańǵyrtý min­deti qoıyldy. Qazirgi tańda adamnyń óz áleýetin tolyq júzege asy­rýy úshin tek qana kásibı she­berliktiń jetkiliksiz bolatynyn búkil álem moıyndap otyr. Za­manaýı mamannyń boıynda 4 túrli qabilet bolýy tıis: synı oılaý, kreatıvtilik, kommýnıkasııa jáne kooperasııa daǵdylary. Bul qabiletterdi jastaıynan boıǵa sińirý mańyzdy. 

Mekteptegi bilim berý ádistemesi tóńiregindegi másele túpkilikti sheshimin tabady dep oılaımyz. Nazarbaev zııatkerlik mektepteri orta bilim berý júıesiniń aldyńǵy shebinde keledi desek bolady. Osy mektepterde jańa ádistemelerdi synaqtan ótkizip, oń nátıjeler alynǵannan keıin, bul tájirıbe Qazaqstannyń barlyq mektebine taratylatyn bolady. 

Prezıdent áleýmettik salaǵa qatysty ózekti máselelerdi jıi qozǵap keledi. Olardyń arasynda, mysaly, azyq-túlik pen medı­sı­nalyq preparattardyń sapasyn baqylaý, kommýnaldyq qyzmet­terdiń qymbat bolýy, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq ınfraqurylymnyń damymaýy, mem­lekettik qyzmet­shi­lerge ar­nal­­ǵan turǵyn úı sertı­fıkattary júıesi sekildi máse­le­ler bar. Meniń oıymsha, bul – Pre­zıdent bar­lyq jaǵdaıdy qa­da­ǵalap otyrǵandy­ǵyn bildiredi.

О́ńirlik basshylar aldynda da úlken mindetter tur. Prezıdenttiń tapsyrmasy sheńberinde barlyq tıptegi eldi mekender úshin óńir­lik standarttar ázirlenedi. Stan­dart­tar áleýmettik ıgilikter men mem­le­kettik qyzmetterge qoljetim­di­lik­tiń, kóliktik, mádenı-sporttyq, iskerlik, óndiristik, sıfrly ın­fra­­qurylymmen qamtamasyz etý­diń naqty kórsetkishterin qamtıtyn bolady. 

Aýmaqtyq damýdyń osyndaı taktıkasy Sıngapýrda belsendi qoldanylyp keledi. Aıta keter­ligi, Sıngapýr talanttardy elge tartý reıtıngi boıynsha 2-oryndy, al ómir súrý jaılylyǵy boıynsha 25-oryndy ıelenedi.  

Infraqurylymdy damytý úshin memlekettik-jekemenshik áriptestik quraldary da paıdalanylatyn bolady. Bul óz kezeginde óńirlerdegi ınvestısııalyq iskerliktiń damýyna jáne ómir súrý deńgeıi boıynsha óńirlik teńsizdiktiń tómendeýine túrtki bolady. 

Jalpy, Elbasynyń Joldaýy bir jaǵynan, qazaqstandyqtardyń negizgi suraý­la­ryna jaýap beredi, ekinshi jaǵy­nan, Qazaqstannyń álemniń eń da­myǵan 30 eliniń qataryna kirý baǵy­tynda senimdi qozǵalýyna yqpal etedi.

Erjan SALTYBAEV,

Álemdik ekonomıka jáne saıasat ınstıtýtynyń dırektory