Jetistikti sanamalap, kemshilikti saralady
Oblys aktıvi men jurtshylyq ókilderimen kezdesýde Q.Toqaev Memleket basshysynyń «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty Joldaýyn iske asyrýdaǵy basty mindetterge toqtaldy.
«Prezıdent alǵa qoıǵan mindetterdiń múltiksiz oryndalýy men naqty kórsetkishterge qol jetkizý – bizdiń basty maqsatymyz», dedi Senat Tóraǵasy. Ol eń tómengi eńbekaqyny 1,5 esege kóbeıtý týraly Memleket basshysy tapsyrmasynyń zor mańyzyn atap ótti. Bul shara 1 mıllıon 300 myń adamǵa tikeleı áser etedi, 275 myń azamattyq sala qyzmetkeriniń eńbekaqysy ortasha alǵanda 35 paıyzǵa ósetin bolady.
Tóraǵanyń sózinde elimizdiń ındýstrııalyq damýynyń kóshbasshysy – Qaraǵandy oblysynyń áleýetine ekonomıkalyq taldaý jasaldy. Senat basshysynyń aıtýynsha, bul aımaq Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damý jónindegi memlekettik baǵdarlamanyń aldyńǵy sapynda keledi. Munda 84 joba iske asyp, ınvestısııanyń jalpy somasy 252 mıllıard teńgeden asty, 6,4 myń jańa jumys orny ashyldy. Jańa óndiristerde 700 mıllıard teńgeden astam ónerkásip ónimderi shyǵaryldy. Sonymen birge Q.Toqaev paıdalanýǵa berilgen nysandardyń bos turyp qalýy nemese tolyq kúshinde jumys istemeýine baılanysty ótkir máselelerdi atap kórsetti. Ekonomıkalyq tıimsizdigine, bankrot bolý jáne basqa da sebepterge baılanysty keıbir jobalardy iske asyrýdan tolyqtaı bas tartý týraly derekter bar. Qaraǵandy oblysynda osyndaı problemasy bar 10 joba bar. Tóraǵa retsiz shyǵyndarǵa aparyp soǵatyn ári memlekettik saıasatqa keri áser etetin mundaı máselelerge jol berýge bolmaıtynyn qadap aıtty.
Q.Toqaev elimizdi aýmaqtyq turǵyda damytýǵa baılanysty jańa ádister engizý qajettigin atap ótti. «Ákimder aımaqtardaǵy eń ótkir máselelerdi sheshýge basa nazar aýdarýy kerek, ol úshin qajetti qarjy resýrstary bar», dedi ol.
Senat Tóraǵasy aımaqtardy damytý baǵdarlamalaryn tıimdi ári oılasyp qalyptastyrýǵa shaqyrdy. «Negizgi qarjy áleýmettik mańyzy bar jobalardy iske asyrýǵa baǵyttalýy tıis. Qarjyny únemdeýge erekshe nazar aýdarylyp otyr. Moıyndaýymyz kerek, biz osy kezge deıin shamamyzǵa qaramadyq. Endi bizge ómir kórsetip otyrǵan jańa jaǵdaıǵa beıimdelý kerek. Qymbat qyzmet kólikteri, joǵary laýazymdy sheneýnikterdiń atshaptyrym kabınetteri men basqa da ústemdik kórsetkishteri kóneniń kózi sekildi tarıh qoınaýyna ketetin kezi alys emes dep oılaımyn».
Q.Toqaev azamattar tynys-tirshiliginiń sapasyn arttyrýdaǵy bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligin de eske aldy. Onyń pikirinshe, ol eń aldymen «ArselorMıttal Temirtaý» sekildi aımaqtaǵy júıe quraýshy kásiporyndarǵa qatysty bolyp otyr. «Eńbek jaǵdaıyn jaqsartý men qaýipsizdigi, qyzmetkerler eńbegin laıyqty jalaqymen qamtamasyz etý iri bıznestiń kún tártibinen túspeýi tıis», dedi Tóraǵa.
Tóraǵa sózinde Joldaýdaǵy turǵyn úımen qamtamasyz etý, jumyspen qamtý, densaýlyq saqtaý, bilim berý, azamattar qaýipsizdigin arttyrý sekildi salalar boıynsha mindetterdi iske asyrý máseleleri de qamtyldy.
Q.Toqaev alǵashqy dárigerlik-sanıtarlyq kómek sapasyn synǵa aldy. «Qazir dárigerler esep berýden qoldary bosamaıtynyn moıyndaý kerek. Olardyń pasıenttermen aınalysýǵa ýaqyttary qalmaı barady. Kompıýterge telmirgen dáriger men eshkimge keregi bolmaı qalǵan emdelýshiniń kórinisi qazir jıi kezdesedi», dedi Tóraǵa.
Senat Tóraǵasy turǵyn úıdi nesıege berýge arnalǵan «7-20-25» baǵdarlamasynyń oryndalýy men jeńildigi bar ıpotekanyń bastapqy jarnalaryn jergilikti bıýdjetten ishinara sýbsıdııalaý máselesin oılastyrý jónindegi Prezıdenttiń tapsyrmasyna jan-jaqty toqtaldy. «Turǵyn úı máselesi jedel ári jyldam sheshilýi kerek, ókinishke qaraı bizde olaı bolmaı otyr. Qarapaıym jandar jazyp otyrǵandaı, áýre-sarsańǵa túsiretin kezderi kóp. Ulttyq bank pen Úkimet bul baǵytta biryńǵaı jumys isteı almaı, baǵdarlamaǵa senimdi joıyp, adamdardyń kóńilin qaldyrýda», dedi Senat basshysy.
Kezdesý sońynda Senat Tóraǵasy óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna qosqan úlesi úshin oblystyq máslıhat depýtattary Ǵ.Jarylǵapov pen T.Tilemisovke, Abaı aýdandyq máslıhatynyń hatshysy B.Saıǵa, Qaraǵandy memlekettik medısınalyq ýnıversıtetiniń kafedra meńgerýshisi Q.Shákeevke jáne №38 gımnazııanyń qazaq tili jáne ádebıeti pániniń muǵalimi E.Kelmaǵambetovaǵa qurmet gramotalaryn tabys etti.
Oılastyrylmaǵan reforma orǵa jyǵady
Akademık E.Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetiniń oqytýshylarymen jáne stýdentterimen kezdesýde Memleket basshysynyń Joldaýynda aıtylǵan ıdeıalar áńgime arqaýyna aınaldy. Q.Toqaev óz sózinde Elbasynyń otandyq bilim berý júıesiniń aldyna qoıǵan jańa mindetterge jan-jaqty taldaý jasady.
Atap aıtqanda sıfrlandyrý, Nazarbaev zııatkerlik mektepteriniń ádistemelerin engizý, bilim berý ortasynyń sapasyn arttyrý, jaıly ári qaýipsiz oqytýǵa arnalǵan jaǵdaıdy qamtamasyz etý týraly aıtyldy. «Barlyq mektepter men balalar baqshalary beınebaqylaý júıesimen qamtamasyz etiledi, mektep psıhologtarynyń jumysy kúsheıtiledi. Salalyq mınıstrlikter men ákimdikter osy mańyzdy jumystarǵa kirisýi tıis», dedi Tóraǵa.
Joǵary oqý orny túlekteriniń jumysqa ornalasýy oqý ordasynyń bilim sapasyn baǵalaýdyń basty talaby retinde engizý týraly Prezıdenttiń tapsyrmasy týraly aıta kelip, Q.Toqaev eńbek naryǵyna muqııat monıtorıng júrgizý jáne suranysty zerdeleý qajettigin atap ótti. «Bolashaǵy bar kásipter men naryqtyń suranystaryn zerdeleý jónindegi júıeli jumystardy qalyptastyryp alý, odan keıin ol málimetterdi árbir túlekke jetkizý mańyzdy bolyp otyr», dedi Senat Tóraǵasy.
Qazirgi jaǵdaıǵa qatysty alǵanda, búgingi tańda, Q.Toqaev aıtqandaı, kóptegen qazaqstandyq joǵary oqý orny ýaqyt talaby qoıyp otyrǵan aýqymdy mindetterdi sheshe almaı otyr. «Bizdiń ýnıversıtetter ǵylym men tehnologııadaǵy, ómirdiń ár salasyndaǵy bolyp jatqan jahandyq ózgeristerge saı jańarýǵa daıyn emes. Otandyq joǵary oqý oryndary sheteldik oqý mekemelerimen básekege tótep bere almaıdy». Mektep túlekteriniń edáýir bóliginiń kórshi memleketterdegi joǵary oqý oryndaryna ketý kórinisteri toqtalmaı otyrǵany dabyl qaqtyrady. Senat Tóraǵasy sońy aýyr zardaptarǵa soqtyratyn bul ózekti máselelerge Úkimet pen ákimdikterdi naqty sheshim jáne is-áreketpen anyq jaýap berýge shaqyrdy.
Q.Toqaev bilim berý salasyndaǵy reformalarǵa atqarýshy organdar da basa nazar aýdarýy qajet dep sanaıdy. «Mundaı eksperımentter az bolǵan joq, bilim berý júıesi reformalardyń shyrmaýynan shyǵa alar emes. Sondyqtan reformalar qajet, biraq olar muqııat oılastyrylyp jasalýy tıis, áıtpese olar tek zııanyn tıgizýi múmkin degen qatań pikirdemin», dedi Tóraǵa.
Bilim berý júıesi, Tóraǵa sózinde aıtylǵandaı, adam resýrstaryn daıarlaýda jáne damytýda basty qural bolyp tabylady, ol ulttyq qurylys pen ekonomıkalyq jańǵyrýda asa mańyzdy ról atqarady. Osyǵan baılanysty Q. Toqaev qazirgi zamandaǵy memleket qurylysyn qalyptastyrý men ekonomıkalyq órkendeýge jol ashatyn, bilim berý salasynda jańalyq retinde tabysqa qol jetkizgen sheteldik tájirıbelerdi zerdeleýge shaqyrdy. «Japonııanyń, Ońtústik Koreıanyń, Sıngapýrdyń tarıhy kórsetip otyrǵandaı, búkil eńbek jolynda bilimi men kásibı damýyn úzbeı shyńdap otyrýǵa daıyn bolatyn belsendi, patrıottyq sezimi joǵary azamattardy daıyndaý ulttyq bilim berý júıesiniń basty mindeti bolýy tıis», dedi Senat Tóraǵasy.
Bilim berý júıesin úsh tilde bilim berýge kóshirý taqyryby da qozǵaldy. Q.Toqaev bir jaǵynan halyqaralyq baılanys tili, ekinshi jaǵynan qazirgi zamandaǵy aqparattyq tehnologııanyń negizgi tili bolyp tabylatyn aǵylshyn tiliniń mańyzdy rólin atap ótti.
«Kommýnıkatıvtik daǵdylar – jumys kúshi úshin asa mańyzdy faktor, al HHI ǵasyrdaǵy aǵylshyn tili degenimiz – bıznestiń, ǵylymnyń, dıplomatııanyń tili. Keıbir lıngvısterdiń paıymdaýynsha, aǵylshyn tili – jaı ǵana til emes, jahandyq kommýnıkasııa quraly», dedi Senat Tóraǵasy.
Q.Toqaev balalar baqshasy men bastaýysh mektepterden bastap qazaq tilin úırenýge basa nazar aýdarý kerektigin atap ótti. Sonymen birge biz orys tilin de bilýimiz kerek. Tóraǵa óz mádenı ereksheligin umytpaı, óziniń álemdegi ornyn uǵyna otyryp, halqyn aǵylshyn tilin jaqsy úırenýge shaqyrǵan, qazirgi zamanǵy Sıngapýrdyń negizin qalyptastyrǵan Lı Kýan Iý-diń sózin mysal retinde eske saldy.
Q.Toqaev eńbegimen elge tanylǵan qaraǵandylyqtarǵa, QarMÝ-dyń oqytýshylary men stýdentterine Senattyń gramotasy men alǵys hatyn tabys etti.
Memleket pen bıznestiń berekeli áriptestigi
Parlament Senatynyń Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev Qaraǵandyǵa jumys sapary barysynda memleket-jekemenshik áriptestigi (MJÁ) jelisi boıynsha ashylǵan «Lých» neıroońaltý ortalyǵynda boldy.
«Lých» 2017 jyldyń aqpanynan bastap qyzmet etip keledi. Ashylý kezinde ortalyqta emdelýshilerge arnalǵan 20 oryn bolatyn. Qazir olardyń sany 70-ke deıin artqan, jylyna bul jerden 1500-den astam adam em alyp qaıtady.
– Bizge búkil Qazaqstannan em izdep keledi, – deıdi «Lých» neıroońaltý ortalyǵynyń basqarýshy dırektory Elena Lı. – Eger biz tek Qaraǵandy oblysyna ǵana qyzmet etsek, osyndaı uzyn-sonar kezek bolmas edi. Alaıda bizge Pavlodardan, Qostanaıdan jáne taǵy da basqa qalalardan emdelýshiler keledi.
Jabdyqtalýy jáne terapevtik prosedýralar jıyntyǵy boıynsha «Lých» neıroońaltý ortalyǵy – elimizdegi jalǵyz mekeme. Tek osy jerde ǵana sý astynda omyrtqany sozý apparaty bar. Ortalyq bazasynda Qaraǵandy memlekettik medısınalyq ýnıversıtetiniń nevrologııa jáne ońaltý kafedrasy jumys isteıdi. Keńes berý jáne em júrgizýmen ǵylymı dárejeleri bar joǵary bilikti mamandar aınalysady. Shtatta massaj jasaýshy maman, emdik deneshynyqtyrý nusqaýshysy, logoped bar.
Osy jyldyń maýsymynda, sonymen qatar MJÁ jelisi boıynsha «Lých» Jezqazǵan jáne Temirtaý qalalarynda 25 oryndyq eki fılıal ashty.
– Buryndary bizde bıznes osylaı belsendi damymaǵan edi. Qaraǵandy oblysynda memleket-jekemenshik áriptestigi júıesiniń jaqsy nátıjeler kórsetip jatqany qýantady, – dedi Parlament Senatynyń Tóraǵasy.
Senat Tóraǵasynyń kelesi aıaldaǵan jeri «KazPlast» JShS zaýyty boldy. Birinshi kezekte ol kásiporyn jumyskerleriniń eńbekaqysy qansha ekenin surady. «KazPlast» JShS dırektorynyń óndiris boıynsha orynbasary Vladımır Bogovenko ortasha eńbekaqy aıyna 180 000 teńgeni quraıdy dep jaýap berdi.
Zaýytta Qasym-Jomart Toqaevqa óndiristiń barlyq kezeńderi kórsetildi.
Kásiporynda ótken ekskýrsııadan soń Senat Tóraǵasy «KazPlast» JShS shyǵaratyn ónim qytaı taýarlaryn almastyrýǵa laıyqty ekenin jáne ol óz kezeginde aımaqtyń jáne jalpy elimizdiń ekonomıkasyna oń yqpal etip otyrǵanyn atap aıtty.
«KazPlast» zaýyty 2011 jyly qurylǵan bolatyn, onda 50 adam jumys isteıdi. Kásiporyn qattylyǵy joǵary gofrlanǵan polıpropılen káriz qubyrlaryn, plastık syıymdylyqtar, qudyqtar, maı jınaqtaýyshtar, jol bógetterin, kóshelerde ornatylatyn qumyralar men balalarǵa arnalǵan oıyn keshenderin jasap shyǵarady.
Budan keıin Qasym-Jomart Toqaev oblys ortalyǵyndaǵy «Nátıje» sút fabrıkasyn aralap kórdi.
Kásiporyn naryqta 1999 jyldan beri jumys istep keledi. Búgingi tańda kásiporynnyń sút ónimderi Qaraǵandy oblysynyń barlyq qalalary men aýdandaryna, sondaı-aq kórshiles óńirler men Astanaǵa tasymaldanady.
Jýyrda «Nátıje» aırannyń jańa eki túrin – proteın quramy joǵary jáne ıod qosylǵan jańa ónimder jelisin satylymǵa shyǵardy. Fabrıka sonymen qatar ıtalııalyq tehnologııa boıynsha balmuzdaqtyń jıyrmaǵa jýyq túrin óndire bastaǵan. Ol úshin Londonnan arnaıy tehnolog maman shaqyrtylypty.
Senat spıkeri jańa ónim túrlerinen dám tatyp, olarǵa jaqsy baǵa berdi.
Qaırat ÁBILDA,
«Egemen Qazaqstan»
Qaraǵandy oblysy
